Security Essentials wykorzystuje zaawansowany mechanizm skanowania i usuwania plików. Działa on na podstawie informacji z bazy danych o rozpoznanych zachowaniach złośliwego oprogramowania w internecie. Dane do tej bazy są automatycznie pobierane (z ponad 450 mln komputerów na całym świecie) i analizowane. Każdego dnia tworzone są opisy nowo odkrytych zagrożeń. Korzystając z tak bogatej bazy źródłowej, Security Essentials eliminuje m.in. rootkity i inne agresywne programy. Umożliwia także przeskanowanie lub wyczyszczenie systemu także wtedy, gdy ten jest nieaktywny.

Zainteresowani próbnymi wersjami oprogramowania Microsoft muszą na ogół liczyć się z koniecznością wykupienia praw do dalszego ich używania. W tym przypadku jest inaczej – program antywirusowy można ściągnąć nieodpłatnie, a domyślnie ustawione automatyczne aktualizacje zapewniają ciągłą i darmową ochronę komputera.

Dla zagwarantowania skutecznego neutralizowania ataków Microsoft korzysta z technologii własnych, ale i z narzędzi firm trzecich, specjalnie zakupionych przez koncern z Redmond.

Program jest zbudowany na podstawie wystandaryzowanego mechanizmu ochrony. Korzysta z kilku zaawansowanych technologicznie narzędzi, które są wykorzystywane również w innych aplikacjach zabezpieczających i otrzymały już różnego rodzaju wyróżnienia.

Security Essentials umożliwia użytkownikom trzy rodzaje skanowania komputera. Domyślnie ustawione szybkie sprawdzenie obejmuje te obszary dysków, które są najbardziej narażone na infekcję. Pełne skanowanie sprawdza wszystkie pliki w komputerze oraz rejestr i uruchomione programy. W skanowaniu indywidualnym użytkownik sam decyduje, które obszary mają być sprawdzone. Użytkownicy mogą także swobodnie określić porę sprawdzenia komputera przez oprogramowanie. Domyślnie skanowanie systemu jest ustawione na godzinę 2.00 w nocy.

Microsoft Security Essentials jest dostępny do bezpłatnego pobrania ze strony http://www.microsoft.com/security_essentials/ Nie wymaga przechodzenia przez złożone procesy rejestracji i podawania danych prywatnych.