Konferencja rozpoczynająca strategiczną debatę na temat energetyki i obronności została zorganizowana przez Instytut Sobieskiego i Fundację Polska z Natury. Setki tysięcy mieszkańców kraju bez ogrzewania i prądu w środku zimy – to rzeczywistość, z którą w ostatnich latach mierzyła się Ukraina. Nadchodzące miesiące mogą być kluczowe dla dalszych losów wojny nie tylko z powodu sytuacji na froncie, ale także odporności systemu energetycznego, jego zdolności do funkcjonowania mimo rosyjskich nalotów. Rodzi to pytania o Polskę i jej przygotowanie na sytuację kryzysową.
Dziś widzimy po sytuacji na Ukrainie, jakie są słabości energetyki konwencjonalnej, przy wszystkich jej zaletach. Z kolei energetyka rozporoszona też niesie ze sobą pewne zagrożenia dotyczące zarządzania siecią i podatności na cyberataki. Odnawialne źródła uniezależniają nas od paliw kopalnych, ale uzależniają od zagranicznych dostawców technologii. Nie ma więc jednego rozwiązania – mówił podczas otwarcia konferencji prezes Fundacji Polska z Natury Krzysztof Perycz-Szczepański.
Uzależnienie Unii Europejskiej
Według danych Eurostatu Chiny odpowiadają za 98 proc. dostaw paneli fotowoltaicznych do Unii Europejskiej. Są też niemal monopolistą w dziedzinie metali ziem rzadkich i magnesów trwałych, niezbędnych do produkcji turbin wiatrowych.
Unijna ambicja klimatyczna, która dominowała w ostatnich 15 latach, doprowadziła do tego, że jedną zależność zastępujemy drugą. Pierwsza dotyczyła surowców z Rosji. Nowa związana jest z Chinami i ich dominacją w obszarze energetyki odnawialnej. Jednocześnie postępuje nieuchronna elektryfikacja gospodarek, której nie możemy ignorować – przekonywał Mateusz Morawiecki, były premier RP i prezes stowarzyszenia Rozwój Plus.
Państwa europejskie wciąż są jednak zależne od paliw płynnych, m.in. oleju napędowego w dziedzinie transportu i gazu naturalnego dla ogrzewania oraz produkcji energii. To powoduje problemy gospodarcze, szczególnie istotne w obliczu nasilającej się rywalizacji gospodarczej z Chinami i Stanami Zjednoczonymi. Mają znaczenie także stricte dla zdolności militarnych.
Sytuacja na rynku paliw płynnych spowodowana wojną w Zatoce Perskiej to nie tylko wzrost kosztów transportu i idąca za nim inflacja. Wpływa także na planowanie wojskowe i bezpieczeństwo. Oznacza wreszcie również wyższe ceny energii przemysłowej i jest to bardzo zła wiadomość dla Europy, która już teraz płaci cztery razy więcej niż Stany Zjednoczone i wielokrotnie więcej niż Chiny – stwierdził podczas panelu prof. Andrew Michta, ekspert ds. strategii i bezpieczeństwa, związany z University of Florida i Atlantic Council.
Przeciwdziałać dezindustrializacji
W Niemczech w tym roku ubywało ok 15-20 tys. miejsc pracy w przemyśle miesięcznie. W zeszłym zniknęło ich prawie 180 tys. Polska nie jest wolna od problemu dezindustrializacji – według danych GUS w okresie styczeń-sierpień 2026 utraciliśmy ich 34 tys., czyli 1,5 proc. rok do roku. Trend ten utrzymuje się od roku 2022.
Mamy do czynienia z postępującą dezindustrializacją Unii Europejskiej, co potwierdzają liczne raporty. Nie są jednak wdrażanie środki zaradcze. Obawiam się, że ten proces się nie zatrzyma, jeżeli nie zostaną zrewidowane unijne założenia polityki przemysłowej i handlowej – mówił Krzysztof Bosak, wicemarszałek Sejmu i lider Ruchu Narodowego.
Polska jest na 9. miejscu w Unii Europejskiej pod względem cen energii elektrycznej dla odbiorców przemysłowych. Ma też najwyższy odsetek podatków – stanowią one aż 36 proc. Jednym z powodów jest wciąż silne oparcie systemu energetycznego na węglu i konieczność ponoszenia opłat w ramach unijnego systemu ETS. Na związane z nim problemy wskazał także wiceminister energii Konrad Wojnarowski.
Od 2020 roku Europa żyje w permanentnym kryzysie – pandemia, rosyjska agresja na Ukrainę, wysokie ceny energii z powodu niedoskonałości systemu ETS, a teraz – blokada cieśniny Ormuz. Polska strategia energetyczna musi być przygotowana na świat, w którym kryzysy nie są krótkotrwałe, ale nakładają się na siebie i są czymś stałym – podsumowywał.
Raport: odporność w kontekście energii
Otwarcie konferencji poprzedziła prezentacja raportu „Energia i odporność w Polsce oraz Europie Środkowo-Wschodniej”, który w intencji autorów ma zapoczątkować ogólnonarodową debatę na tematy związane z energią. Jak wynika z dokumentu, doświadczenia wojny w Ukrainie dowiodły, że elektrownie i sieci przesyłowe stanowią bezpośredni cel ataków kinetycznych, cybernetycznych oraz sabotażu, co wymusza budowę systemu zdolnego do szybkiego odtwarzania infrastruktury i utrzymywania strategicznych rezerw. Jednocześnie postępująca elektryfikacja transportu, ogrzewania oraz rozwój centrów danych sprawiają, że elektroenergetyka staje się kluczową infrastrukturą dla całej gospodarki.
Jest to raport nieoczywisty, ponieważ nie daje on odpowiedzi, a przedstawia dylematy, jest ich aż 43. Są one zorientowane wokół klasycznego trylematu dotyczącego systemu energetycznego – pogodzenia bezpieczeństwa dostaw energii z dostępnością cenową i ochroną środowiska – tłumaczy Jadwiga Emilewicz, członek zarządu Instytutu Sobieskiego.
W kontekście położenia Polski na wschodniej flance NATO oraz jej roli jako zaplecza dla odbudowy Ukrainy, rozwój nowych sektorów, od energetyki jądrowej i offshore po cyberbezpieczeństwo, stawia przed państwem konieczność rozstrzygnięcia napięć między kosztami energii, suwerennością technologiczną a zatrzymaniem wartości dodanej w krajowej gospodarce.
Konferencja rozpoczęła także projekt Energy&Resilience, realizowany przez Fundację Polska z Natury oraz Instytut Sobieskiego. Jego celem jest stworzenie zaplecza eksperckiego w dziedzinie energii, wypracowanie rekomendacji dotyczących kierunków transformacji energetycznej i zbudowanie trwałych połączeń ze światem polityki. Będzie on realizowany w latach 2026-2027.
