Sąsiad zażądał usunięcia mat z płotu. Sprawa trafiła do sądu
Właściciele dwóch sąsiadujących nieruchomości w Gdyni przez lata nie mogli dojść do porozumienia w sprawie granicy swoich działek. Sąd nakazał jednej ze stron wydanie sąsiadce 18 mkw. gruntu oraz rozebranie znajdującej się na nim części muru. Złożona apelacja nie zmieniła tego rozstrzygnięcia. Na tym jednak sąsiedzkie konflikty się nie skończyły. Między posesjami znajdował się płot wykonany z siatki powlekanej PCV. Jedni z sąsiadów zamontowali na nim maty trzcinowe, mocując je zwykłymi plastikowymi zaciskami. Właściciele drugiej działki zażądali usunięcia osłon. Utrzymywali, że ogrodzenie należy do nich i znajduje się na ich gruncie, a zaciski służące do mocowania mat uszkadzają ochronną powłokę siatki. Domagali się także usunięcia krawężników ogrodzeniowych, które ich zdaniem zostały umieszczone na ich nieruchomości bez zgody.
Druga strona przedstawiała sprawę inaczej. Sąsiedzi przekonywali, że to oni kupili materiały potrzebne do wykonania płotu, a plastikowe zaciski w żaden sposób go nie uszkadzają. Podważali również wiarygodność dokumentacji przedstawiającej przebieg granicy między nieruchomościami. Sąd stanął więc przed koniecznością rozstrzygnięcia nie tylko sporu o maty trzcinowe, ale również ustalenia, gdzie dokładnie przebiega granica działek i na czyim gruncie znajduje się ogrodzenie.
O losie osłon zdecydowały dokumenty sprzed kilkudziesięciu lat
Powołany w sprawie biegły geodeta przeanalizował dokumentację dotyczącą obu nieruchomości. Sięgnął między innymi do operatu geodezyjnego z 1973 r., z którego wynikało, że granica działek przebiega w linii prostej. Taki sam przebieg wskazywały późniejsze dokumenty sporządzone w latach 80. i 90.
Rozbieżności pojawiły się dopiero w opracowaniu z 2003 r. Biegły ustalił, że wynikały one z błędu geodety, który wyznaczył punkty graniczne na podstawie danych ewidencyjnych, nie uwzględniając w wystarczającym stopniu wcześniejszej dokumentacji. Co więcej, ten sam błąd powtórzono w 2015 r. Po przeanalizowaniu zgromadzonych materiałów i wykonaniu pomiarów biegły stwierdził, że sporny płot znajduje się dokładnie na granicy obu działek. Sąd uznał te ustalenia za prawidłowe. Właściciele domagający się usunięcia osłon przegrali sprawę przed Sądem Rejonowym w Gdyni. Nie zgodzili się jednak z rozstrzygnięciem i wnieśli apelację. Sąd Okręgowy w Gdańsku w wyroku z 31 stycznia 2017 r., sygn. III Ca 850/16, również nie przyznał im racji.
Sąd uznał, że sąsiedzi mieli prawo zamontować maty trzcinowe na ogrodzeniu znajdującym się na granicy nieruchomości. Podstawą rozstrzygnięcia był art. 154 § 1 Kodeksu cywilnego.
Czy można założyć siatkę osłonową bez zgody sąsiada?
Zgodnie z art. 154 § 1 KC domniemywa się, że płoty, mury, miedze, rowy i inne podobne urządzenia znajdujące się na granicy sąsiadujących gruntów służą do wspólnego użytku sąsiadów. Oznacza to, że prawo do korzystania z takiego ogrodzenia przysługuje obu stronom. Co istotne, nie ogranicza się ono wyłącznie do jego podstawowej funkcji, czyli oddzielania nieruchomości.
Sąd Najwyższy w uchwale z 24 stycznia 2002 r., sygn. III CZP 75/01, wskazał, że jednym z przykładów wspólnego korzystania z płotu jest rozpinanie po swojej stronie roślin pnących. Wyjaśnił jednocześnie, że wspólne użytkowanie nie oznacza automatycznie współwłasności ogrodzenia. Domniemanie wynikające z art. 154 KC można również obalić, jeśli uda się wykazać, że dane urządzenie znajduje się w całości na jednej nieruchomości.
W sprawie rozpatrywanej przez gdyński sąd powodowie nie zdołali udowodnić, że płot stanowił ich własność. Pozwani przedstawili natomiast faktury potwierdzające zakup materiałów potrzebnych do jego wykonania. Ponieważ ogrodzenie znajdowało się na granicy działek, sąd uznał, że zamocowanie na nim mat mieściło się w granicach prawa do wspólnego korzystania.
Właściciele posesji mogą osłonić swój ogród przed spojrzeniami sąsiadów za pomocą siatki cieniującej lub maty zamontowanej na ogrodzeniu. Niezadowolenie sąsiada z wyglądu takiej osłony nie daje mu podstaw do zablokowania jej montażu, a jej zamocowanie na ogrodzeniu granicznym co do zasady nie wymaga uzyskania jego pisemnej zgody.
Ważne
Nie oznacza to jednak, że z ogrodzeniem granicznym można robić wszystko. Prawo do wspólnego korzystania ma określone granice i nie upoważnia do dowolnego przerabiania płotu ani uszkadzania konstrukcji.
Kiedy sąsiad może zażądać zdjęcia siatki z płotu?
Kluczowe znaczenie ma przede wszystkim to, gdzie dokładnie znajduje się ogrodzenie. W praktyce można wyróżnić trzy sytuacje.
- Jeżeli płot stoi w całości na własnej działce, jego właściciel co do zasady może samodzielnie zdecydować o zamontowaniu osłony. Sąsiad nie ma prawa blokować takich prac wyłącznie z tego powodu, że nie odpowiada mu wygląd ogrodzenia po ich wykonaniu.
- Jeśli natomiast płot znajduje się dokładnie na granicy nieruchomości i służy obu stronom, zastosowanie ma art. 154 KC. Zamontowanie lekkiej maty lub siatki, która nie powoduje uszkodzeń ogrodzenia, może mieścić się w granicach wspólnego użytkowania. Potwierdza to przywołany wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku.
- Inaczej wygląda sytuacja, gdy ogrodzenie stoi w całości na gruncie należącym do sąsiada. Samo to, że oddziela dwie nieruchomości, nie uprawnia właściciela sąsiedniej działki do przyczepiania do niego własnych osłon bez zgody właściciela płotu.
Powodem sporu może być również sposób zamontowania siatki, zwłaszcza jeśli dodatkowo obciąża ona ogrodzenie lub prowadzi do jego uszkodzenia. Gęsty materiał, który utrudnia swobodny przepływ powietrza, zwiększa napór wiatru na słupki. Im większą powierzchnię zajmuje osłona, tym większe znaczenie ma wytrzymałość całej konstrukcji. Z tego powodu mocno kryjąca siatka rozpięta na długim, lekkim ogrodzeniu może stwarzać więcej problemów niż przewiewna mata zamocowana na krótkim odcinku płotu.
Jeżeli montaż osłony narusza prawa właściciela, może on domagać się usunięcia naruszeń na podstawie art. 222 § 2 KC. W przypadku nadmiernych uciążliwości zastosowanie może mieć także art. 144 KC. Trzeba jednak pamiętać, że samo pogorszenie widoku przez ogrodzenie nie oznacza jeszcze naruszenia tego przepisu.
Czy gmina może nakazać usunięcie osłon z ogrodzenia?
Przed zamontowaniem osłony warto również zapoznać się z przepisami obowiązującymi w danej gminie. Art. 37a ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym umożliwia samorządom przyjmowanie uchwał krajobrazowych. Mogą one określać między innymi dopuszczalne gabaryty ogrodzeń, standardy jakościowe oraz rodzaje materiałów wykorzystywanych do ich wykonania.
Takie uchwały mogą także nakładać obowiązek dostosowania istniejących ogrodzeń do lokalnych wymagań. Zasady dotyczące ogrodzeń zależą jednak od przepisów obowiązujących w danej gminie. Samorządy samodzielnie decydują o przyjęciu uchwał krajobrazowych i określają zakres wprowadzanych ograniczeń. Istotne jest również ustalenie, czy konkretna osłona w ogóle podlega postanowieniom obowiązującej uchwały. Nie istnieje bowiem ogólnopolski nakaz usuwania siatek cieniujących, mat bambusowych czy trzcinowych ze wszystkich ogrodzeń.
W przypadku wątpliwości dotyczących przebiegu granicy nieruchomości warto zacząć od sprawdzenia dokumentacji geodezyjnej. O prawidłowym położeniu ogrodzenia decyduje bowiem przebieg granicy wynikający z dokumentów, a nie czas, przez jaki płot stoi w danym miejscu. W bardziej skomplikowanych sprawach pomocne może być skorzystanie z usług geodety, a w razie sporu między właścicielami przeprowadzenie postępowania w celu prawnego ustalenia granicy.
Kto płaci za siatkę na wspólnym ogrodzeniu?
Wspólne korzystanie z ogrodzenia oznacza współuczestniczenie w kosztach jego utrzymania, zgodnie z zakresem korzystania z płotu i okolicznościami konkretnej sprawy.
Art. 154 § 2 KC przewiduje, że sąsiedzi wspólnie ponoszą koszty utrzymania urządzeń znajdujących się na granicy nieruchomości. Chodzi przede wszystkim o konserwację i niezbędne naprawy, dzięki którym ogrodzenie może pozostać w odpowiednim stanie.
Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 75/01 wyjaśnił jednak, że obowiązek ten nie obejmuje kosztów budowy nowego ogrodzenia. Podobnie jest z zakupem dodatkowej siatki cieniującej czy maty zapewniającej prywatność. Co do zasady za taką osłonę płaci osoba, która chce ją zamontować. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby sąsiedzi porozumieli się i wspólnie sfinansowali zakup.
W sprawie rozpatrywanej przez gdański sąd właściciele domagający się usunięcia mat ostatecznie nie osiągnęli swojego celu. Po oddaleniu apelacji musieli dodatkowo zwrócić jednej z pozwanych 600 zł tytułem kosztów postępowania odwoławczego.
Źródła:
- Wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku z 31 stycznia 2017 r., sygn. III Ca 850/16
- Wyrok Sądu Rejonowego w Gdyni z 14 lipca 2016 r., sygn. I C 799/14
- Uchwała Sądu Najwyższego z 24 stycznia 2002 r., sygn. III CZP 75/01
Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. 2026 poz. 795)
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. 2026 poz. 538 ze zm.)
Krzysztof Rybak – prawnik, redaktor Forsal.pl, absolwent Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Zajmuję się tematyką podatków, nieruchomości oraz prawa cywilnego i gospodarczego. W swoich tekstach wyjaśniam zmiany w przepisach i ich praktyczne skutki. Przez lata byłem związany z branżą naukową i rolniczą. Zostałem wyróżniony przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi za osiągnięcia w obszarze rynku konopnego.
