Ważne
SKRÓT
- Od 1 grudnia 2021 r. pisma w sprawach upadłościowych składa się co do zasady wyłącznie elektronicznie, przez system Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ).
- Prawo upadłościowe przewiduje wyjątek dla dłużnika będącego osobą fizyczną bez działalności gospodarczej. Sporne jest, czy działa on także po ogłoszeniu upadłości.
- Według MS dłużnik może składać pisma na papierze przed i po ogłoszeniu upadłości. RPO przypomina, że stanowisko resortu nie jest źródłem prawa i nie wiąże sądów.
- Zmiana przepisów jest w roboczym projekcie nowelizacji, który według pisma MS z 28.10.2026 jest w fazie redagowania ostatecznej wersji. Terminu nie podano.
Bez komputera w upadłości konsumenckiej? MS: papier dozwolony, RPO: sądy nie muszą się z tym zgadzać
28 października 2026 r. Ministerstwo Sprawiedliwości odpisało RPO w sprawie, która od lat wraca w korespondencji. Chodzi o to, czy osoba w upadłości konsumenckiej może składać pisma do sądu poza systemem KRZ. Resort napisał, że zmiana jest już zapisana w roboczym projekcie ustawy, ale nie podał, kiedy projekt będzie gotowy.
Do tego czasu dłużnik zostaje z obecnym przepisem, który według MS już dziś pozwala na papier. Rzecznik zwraca jednak uwagę, że wykładnia resortu nie obowiązuje sądów. Do Biura RPO nadal wpływają skargi konsumentów, którzy nie mogą wnosić pism poza KRZ.
Upadłość konsumencka tylko online: od 1 grudnia 2021 r. pisma trafiają do sądu przez system KRZ
Upadłość konsumencka to postępowanie upadłościowe wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. Od 1 grudnia 2021 r. składanie pism i dokumentów w sprawach upadłościowych może następować wyłącznie w wersji elektronicznej. Służy do tego system teleinformatyczny Krajowy Rejestr Zadłużonych.
Dla osób, które na co dzień nie korzystają z internetu, to bariera. Rzecznik pisze o niej jako o wykluczeniu cyfrowym. W komunikacie RPO chodzi o to, by każdy obywatel mógł uczestniczyć we własnym postępowaniu upadłościowym.
Wyjątek dla dłużnika konsumenta: art. 491² ust. 3 pozwala pominąć KRZ
Ustawa przewiduje od tej zasady wyjątki. Według MS pierwszy dotyczy wierzycieli z należnościami ze stosunku pracy (art. 216aa ust. 1 Prawa upadłościowego). Mogą oni wnosić pisma z pominięciem systemu. Przepis wyłącza z tego kilka rodzajów roszczeń, na przykład wynagrodzenie reprezentanta upadłego.
Drugi wyjątek dotyczy dłużnika. Art. 491² ust. 3 stanowi, że do wniosku o ogłoszenie upadłości i innych pism składanych przez dłużnika stosuje się odpowiednio art. 216aa. Ale czy na pewno jest właśnie tak?
Spór o granicę: czy pismo na papierze wolno złożyć tylko do ogłoszenia upadłości, czy także po niej?
W literaturze prawniczej pojawiły się głosy, że wyłączenie przysługuje dłużnikowi tylko w postępowaniu o ogłoszenie upadłości. Po ogłoszeniu upadły, czyli dłużnik, wobec którego sąd ogłosił upadłość, nie mógłby już złożyć pisma na papierze.
MS uważa, że taka wykładnia jest niewłaściwa. Według resortu dłużnik powinien móc korzystać z wyłączenia z art. 491² ust. 3 zarówno przed ogłoszeniem upadłości, jak i po nim. Ministerstwo odrzuca też argument, że szybciej jest, gdy wszyscy piszą przez system.
"Nie sposób założyć, że ogłoszenie upadłości miałoby stanowić cezurę rozgraniczającą stan wykluczenia cyfrowego od stanu, w którym stan wykluczenia wygasa" - czytamy w odpowiedzi MS przytoczonej w komunikacie RPO.
Resort dodaje, że sądy są przygotowane do obsługi pism papierowych, a korzystanie z tej opcji pozostaje wyjątkiem. Ustawodawca, zachowując wyjątki, chciał chronić prawo do sądu osób, które nie korzystają z rozwiązań cyfrowych.
MS: my nie mamy skarg. RPO: skargi są, a wytyczne resortu nie wiążą sądów
Ministerstwo poinformowało wcześniej, że nie wpływały do niego skargi uczestników postępowań na stosowanie art. 491² ust. 3. Wywnioskowało z tego, że trudności rozwiązuje się inaczej, na przykład przez wsparcie doradcy restrukturyzacyjnego prowadzącego postępowanie albo przez wyznaczenie pełnomocnika.
Rzecznik widzi to inaczej. Do Biura RPO wpływają skargi konsumentów, którzy nie mogą wnosić pism do sądu upadłościowego poza KRZ. Wytyczne ministerstwa nie są źródłem prawa, a wykładnia resortu nie zobowiązuje sądów do jej przyjęcia.
Od zapowiedzi do projektu: kolejne odpowiedzi MS w latach 2024-2026
Chronologia zdarzeń w temacie pism na papierze w postępowaniu upadłościowym wygląda tak:
- 21.11.2024 - W MS trwają prace nad zmianą prawa upadłościowego. RPO pyta, czy problem dostrzeżono i czy rozważano go przy nowelizacji.
- 14.01.2025 - MS: stanowisko bez zmian, zmiana jest na etapie prac koncepcyjnych.
- 4.02.2026 - Zastępca RPO Adam Krzywoń pyta MS o etap prac nad zmianą, która ma wyeliminować wykluczenie cyfrowe.
- 10.02.2026 - MS: prace koncepcyjne są na końcowym etapie. Mają m.in. rozstrzygnąć, czy zwolnienie z KRZ obejmuje także upadłego.
- 15.10.2026 - Zastępca RPO Stanisław Trociuk prosi MS o informację o etapie prac.
- 28.10.2026 - MS: prace nad wersją projektu tzw. "ustawy czyszczącej" zakończono, a sprawę ujęto w innym projekcie, w fazie redagowania.
- 9.11.2026 - RPO aktualizuje komunikat o odpowiedź resortu.
W piśmie z 28 października sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha wyjaśnia, że zagadnienia związane z nowelizacją art. 491² ust. 3 ujęto w roboczym projekcie ustawy o zmianie ustawy - Prawo restrukturyzacyjne oraz niektórych innych ustaw.
"Projekt ten obecnie jest przedmiotem prac w/w Zespołu, w fazie redagowania jego ostatecznej wersji" - napisał w piśmie z 28.10.2026 r. Arkadiusz Myrcha, sekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości.
Co to oznacza teraz, jeżeli jesteś w upadłości konsumenckiej?
Poniżej tylko to, co wynika wprost z dotychczasowych pism i komunikatu RPO w sprawie. Nie ma ona jeszcze swojego finału, w postaci oczekiwanej nowelizacji przepisów.
- Stanowisko MS: jako osoba fizyczna bez działalności gospodarczej powinieneś móc złożyć pismo na papierze zarówno przed, jak i po ogłoszeniu upadłości.
- Ograniczenie: to wykładnia resortu, a nie wyrok ani przepis. Sąd nie musi jej stosować. Interpretacja przepisów jest różna.
- Wsparcie: MS wskazywało jako sposób poradzenia sobie z systemem pomoc doradcy restrukturyzacyjnego albo pełnomocnika.
- Zmiana przepisów: jeszcze nie obowiązuje, nie ma nawet udostępnionego projektu. Nie ma terminu ani pewności, jakie będzie ostateczne brzmienie. Dopiero on ma jednoznacznie określić zasady wnoszenia pism na papierze w postępowaniu upadłościowym przez konsumentów.
- Gdzie zgłosić problem: do Biura RPO (formularze.brpo.gov.pl, infolinia obywatelska 800 676 676).
Upadłość konsumencka - pismo przez Internet czy na poczcie? Pytania i odpowiedzi (FAQ)
Czy w upadłości konsumenckiej muszę składać pisma przez Internet?
Zasada jest taka: od 1 grudnia 2021 r. pisma w sprawach upadłościowych składa się wyłącznie elektronicznie, przez system KRZ. Dłużnik będący osobą fizyczną bez działalności gospodarczej ma jednak wyjątek z art. 491² ust. 3 Prawa upadłościowego.
Czy mogę złożyć pismo na papierze po ogłoszeniu upadłości?
Według MS tak. Resort uważa, że wyłączenie działa przed i po ogłoszeniu upadłości. To jednak jego wykładnia, która nie wiąże sądów.
Co to jest Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ)?
To system teleinformatyczny, przez który składa się pisma w sprawach upadłościowych. Przepisy o nim obowiązują od 1 grudnia 2021 r.
Kto jeszcze może składać pisma poza systemem?
Według stanowiska MS wierzyciele z należnościami ze stosunku pracy, z wyjątkiem niektórych roszczeń wskazanych w przepisie (art. 216aa ust. 1).
Czy zmiana przepisów, które rozwieją wątpliwości z wnoszeniem pism, już obowiązuje?
Nie. Według pisma MS z 28.10.2026 zagadnienie ujęto w roboczym projekcie nowelizacji, który jest w fazie redagowania ostatecznej wersji. Terminu nie podano.
Co to jest "ustawa czyszcząca"?
Tak MS nazywa jeden z projektów, o którym pisze w korespondencji z RPO. Resort informuje, że prace nad jego wersją zakończono, a zmianę dotyczącą pism w upadłości konsumenckiej ujęto w innym projekcie.
Gdzie mogę zgłosić problem ze składaniem pism?
Do Biura RPO. Kontakt: formularze.brpo.gov.pl lub infolinia obywatelska 800 676 676.
Źródło: Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich
W redakcji Infor.pl dzieli się wiedzą opartą na przygotowaniu zawodowym radcy prawnego oraz doświadczeniu z kancelarii prowadzonej od 2017 roku. Jego droga zawodowa związana z prawem zaczęła się jednak już w 2012 roku – po ukończeniu studiów na kierunku prawo na Krakowskiej Akademii rozpoczął pracę w kancelarii (choć jako stażysta zdobywał doświadczenie prawnicze już od 2010 roku), by następnie w latach 2014–2016 odbyć aplikację w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Krakowie i zdać państwowy egzamin zawodowy na radcę prawnego w 2017 roku. Szczególny nacisk kładzie na zagadnienia z zakresu prawa cywilnego, gospodarczego, autorskiego, nowych technologii oraz obrotu nieruchomościami, a także prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Z Krakowem związany jako mieszkaniec od 2007 roku, co przekłada się także na dobrą znajomość lokalnego kontekstu. Prywatnie pasjonuje się motoryzacją – zarówno światem samochodowym, jak i motocyklowym (od kilku lat motocyklista) oraz kinematografią. Miłośnik Włoch.
