Ważne
NAJWAŻNIEJSZE
- RPO prosi ministerstwo o analizę skarg na system kaucyjny i stanowisko. Nie przedstawia gotowych zmian w przepisach.
- Sklepy do 200 m2 muszą pobierać kaucję, ale nie muszą przyjmować puszek i plastikowych butelek.
- Według ministerstwa bon nie zastępuje pieniędzy, a wypłata nie może zależeć od kolejnych zakupów.
- Kara dla sklepu, od 500 zł do nawet 500 000 zł, nie gwarantuje, że odzyskasz kaucję.
RPO prosi ministerstwo o analizę skarg na system kaucyjny, ale nie żąda gotowych zmian
RPO Sylwia Gregorczyk-Abram zwróciła się do Minister Klimatu i Środowiska Pauliny Hennig-Kloski o analizę problemów z systemem kaucyjnym. Pismo z 15 października 2026 r. (sygnatura V.7200.153.2026) opisuje skargi obywateli na kaucję. Komunikat o nim Biuro RPO opublikowało 13 listopada.
W piśmie nie ma gotowych poprawek do ustawy. RPO prosi o analizę, stanowisko i odniesienie się do zastrzeżeń. Resort jeszcze nie odpowiedział (RPO nie podaje takiej informacji). Rzecznik popiera cel systemu, czyli mniej odpadów i lepszy recykling. Stawia jednak warunek:
"O rzeczywistej dostępności systemu decyduje bowiem możliwość bezproblemowego przejścia obywateli przez cały proces zwrotu opakowania i odzyskania kaucji" - pisze w wystąpieniu Sylwia Gregorczyk-Abram, Rzecznik Praw Obywatelskich.
Kupisz napój w małym sklepie, ale puszki tam nie oddasz. Punkt zwrotu jest często dopiero w innej, większej miejscowości
Ustawa wymaga co najmniej jednego stacjonarnego punktu odbioru opakowań w każdej gminie. RPO uważa, że to za mało. Sklepy powyżej 200 m2 powierzchni sprzedaży pobierają kaucję, przyjmują opakowania i zwracają pieniądze. Sklepy do 200 m2 kaucję pobierają, ale jednorazowych butelek plastikowych i puszek przyjmować nie muszą. Obowiązek zwrotu dotyczy tam tylko szklanych butelek wielokrotnego użytku.
W małych miejscowościach, gdzie handel opiera się na takich sklepach, kupisz więc napój z kaucją, ale nie zwrócisz opakowania w miejscu zakupu. Rzecznik pisze, że pełne korzystanie z systemu często oznacza wyprawę do innej miejscowości. To czas i koszt dojazdu. Dla osób bez samochodu, bez regularnego transportu publicznego albo niemogących prowadzić z powodu wieku czy zdrowia taki zwrot może być po prostu nieopłacalny.
Zakaz zgniatania opakowań zamienia mieszkanie w magazyn butelek i puszek
Aby system rozpoznał opakowanie, musisz je zwrócić w stanie, który pozwala na identyfikację. W praktyce oznacza to przechowywanie butelek i puszek niezgniecionych. W małych mieszkaniach to uciążliwe. Szczególnie dotyka osoby, które z powodu wieku, niepełnosprawności lub choroby rzadko wychodzą z domu i nie mogą pozbywać się opakowań zaraz po wypiciu napoju.
Niezgniecione butelki zajmują dużo miejsca, więc do punktu potrzebne są duże torby. U osób o ograniczonej sprawności może to uniemożliwić samodzielny zwrot. Według RPO system nie daje takim osobom rozwiązania alternatywnego.
Bon z automatu to jeszcze nie zwrot kaucji. Co ministerstwo mówi o bonach i terminie ważności?
Skargi dotyczą przymusu realizacji bonu w konkretnym sklepie i terminu jego ważności. Ludzie pytają też, co zrobić, gdy z niezależnych od nich przyczyn nie zdążą go wykorzystać. Osoby niewidome i słabowidzące nie mają jak poznać treści bonu. RPO przytacza stanowisko samego ministerstwa w temacie bonów:
- Rola bonu - to techniczna forma zwrotu. Nie uchyla obowiązku umożliwienia ci otrzymania kaucji w formie pieniężnej.
- Zakupy - wypłata nie może zależeć od kolejnych zakupów.
- Termin ważności bonu - ustawa nie reguluje go wprost. Zdaniem ministerstwa bon powinien być ważny co najmniej miesiąc.
Ważne
RPO przypomina, że dla konsumenta zwrot kończy się dopiero wtedy, gdy odzyska pieniądze. Wymiana bonu w kasie, tłumaczenie obsłudze, że nie chcesz robić zakupów, i przymus realizacji bonu w miejscu zakupu zniechęcają do systemu.
Automaty nie są dla każdego: wózek, niski wzrost, ekran dotykowy i brak wiążących przepisów
RPO wylicza, co w automatach (RVM) bywa barierą: wielkość i wysokość otworu wrzutowego, obsługa z wózka lub przez osobę niskorosłą, miejsce przed urządzeniem i czytelność komunikatów. Osobie na wózku może przeszkodzić wąskie wejście do zamkniętego pomieszczenia z automatem. Niewidomym i słabowidzącym utrudniają życie ekrany dotykowe i komunikaty podawane tylko wizualnie.
Przepisy nie określają jednolitych, wiążących standardów technicznych i dostępnościowych dla takich urządzeń. Operatorzy systemu wypracowali wspólny dokument z minimalnymi zaleceniami. Ministerstwo nazywa go narzędziem dla punktów wybierających dostawcę urządzeń, a nie przepisami. RPO zauważa, że nie ma w nim wymogów dostępności dla osób na wózkach, niskorosłych, niewidomych i słabowidzących.
"Wyłączenie kwestii rozwiązań technicznych spod regulacji prawnej prowadzi do faktycznego wykluczenia części obywateli z prawa do pełnego korzystania z systemu kaucyjnego" - czytamy w piśmie RPO.
Automat nie działa, a sklep nie chce przyjąć opakowania. Co wtedy?
Gdy automat jest nieczynny, przepełniony albo odrzuca prawidłowe opakowanie, sklep powinien według RPO przyjąć je w sposób tradycyjny i wypłacić kaucję. Konsumenci skarżą się, że personel odmawia. Wtedy zostajesz z opakowaniami, za które zapłaciłeś kaucję. Musisz szukać innego punktu, tracić czas, a czasem płacić za dojazd. Ustawa nie daje szybkiego sposobu, by wyegzekwować od sklepu przyjęcie opakowań i zwrot pieniędzy.
Zgłoszenie do WIOŚ nie odda ci kaucji, a nie wiadomo nawet, który inspektorat ma się zająć sprawą odmowy zwrotu opakowania lub wypłaty gotówki
Ministerstwo wskazuje, że naruszenie możesz zgłosić do wojewódzkiego inspektoratu ochrony środowiska (WIOŚ). Inspektorat kontroluje sklepy i nakłada kary decyzją administracyjną:
- 500-20 000 zł za brak informacji o systemie dla klientów,
- 10 000-500 000 zł za niepobieranie lub niezwracanie kaucji,
- 10 000-50 000 zł za niezawarcie umowy z operatorem.
RPO zwraca uwagę, że ustawa nie mówi, w jakiej formie zgłaszać sprawę ani czego się po niej spodziewać. Nie gwarantuje szybkiej interwencji, a kara trafia do budżetu, nie do ciebie. Niejasne jest też, który WIOŚ jest właściwy: z miejsca zamieszkania, sklepu czy siedziby firmy. Pięciu z ośmiu operatorów ma siedzibę w Warszawie, a WIOŚ działa w obrębie województwa. Według RPO nie wystarczy odsyłać obywateli do inspektoratu, który potem odpowiada, że nie jest właściwy.
Tablice o kaucji wiszą za wysoko, a niewidomi nie mają jak się z nimi zapoznać
Sklep pobierający kaucję musi w widocznym miejscu umieścić informację o zasadach zwrotu opakowań. Za brak tej informacji grozi kara od 500 do 20 000 zł. RPO słyszy, że tablice bywają zasłonięte towarami, powieszone za wysoko dla osób niskich i na wózkach, napisane drobną czcionką. Nie ma też informacji dostępnej dla osób niewidomych. Przepisy nie określają technicznych wymogów dla formy takich informacji. Rzecznik prosi też o sprawdzenie, czy materiały na stronach ministerstwa spełniają standardy dostępności cyfrowej.
Osoby starsze i niepełnosprawne faktycznie pozbawione zwrotu kaucji - pytania i odpowiedzi (FAQ)
Czy sklep musi wypłacić kaucję w pieniądzach, a nie bonem?
Według stanowiska ministerstwa bon jest techniczną formą zwrotu, ale nie uchyla obowiązku umożliwienia ci otrzymania kaucji w formie pieniężnej. Wypłata nie może zależeć od kolejnych zakupów.
Czy mały sklep musi przyjąć puszki i butelki plastikowe?
Nie. Sklep do 200 m2 musi pobierać kaucję, ale nie musi przyjmować jednorazowych butelek z tworzyw sztucznych i puszek. Ma obowiązek przyjmować tylko szklane butelki wielokrotnego użytku.
Co zrobić, gdy automat nie działa, a sklep odmawia przyjęcia opakowań?
Według RPO sklep powinien wtedy przyjąć opakowania tradycyjnie i wypłacić kaucję. Ministerstwo wskazuje, że naruszenie możesz zgłosić do WIOŚ. RPO podkreśla jednak, że tryb zgłoszenia nie jest w ustawie określony.
Jakie kary grożą sklepowi za naruszenia?
Według ministerstwa: 500-20 000 zł za brak informacji o systemie, 10 000-500 000 zł za niepobieranie lub niezwracanie kaucji, 10 000-50 000 zł za niezawarcie umowy z operatorem.
Czy kara dla sklepu oznacza, że odzyskam kaucję?
Nie. RPO wskazuje, że kara nie gwarantuje konsumentowi odzyskania pieniędzy. Przepisy nie przewidują też rekompensaty.
Czy RPO zmieni przepisy o systemie kaucyjnym?
W piśmie prosi ministerstwo o analizę problemów i przedstawienie stanowiska. Czy resort zmieni przepisy, na razie nie wiadomo.
Źródło: Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich
W redakcji Infor.pl dzieli się wiedzą opartą na przygotowaniu zawodowym radcy prawnego oraz doświadczeniu z kancelarii prowadzonej od 2017 roku. Jego droga zawodowa związana z prawem zaczęła się jednak już w 2012 roku – po ukończeniu studiów na kierunku prawo na Krakowskiej Akademii rozpoczął pracę w kancelarii (choć jako stażysta zdobywał doświadczenie prawnicze już od 2010 roku), by następnie w latach 2014–2016 odbyć aplikację w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Krakowie i zdać państwowy egzamin zawodowy na radcę prawnego w 2017 roku. Szczególny nacisk kładzie na zagadnienia z zakresu prawa cywilnego, gospodarczego, autorskiego, nowych technologii oraz obrotu nieruchomościami, a także prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Z Krakowem związany jako mieszkaniec od 2007 roku, co przekłada się także na dobrą znajomość lokalnego kontekstu. Prywatnie pasjonuje się motoryzacją – zarówno światem samochodowym, jak i motocyklowym (od kilku lat motocyklista) oraz kinematografią. Miłośnik Włoch.

