Forsal logo

Skargi na system kaucyjny: za daleko do punktów, automaty dyskryminujące niepełnosprawnych, bony zamiast pieniędzy. Czy wreszcie coś się zmieni?

Niepełnosprawny na wózku inwalidzkim w sklepie wkłada do koszyka butelkę objętą systemem kaucyjnym
Bon zamiast gotówki, dyskryminacja niepełnosprawnych. Czy RPO wymusi zmiany w systemie kaucyjnym?/Shutterstock
Możesz kupić napój w małym sklepie za rogiem, ale pustej puszki już tam nie oddasz. Automat odrzuca butelkę albo wydaje bon, który trzeba wymienić w jednym sklepie. Skargi zgłaszają głównie osoby starsze, z niepełnosprawnościami i mieszkańcy mniejszych miejscowości - czy system pozbawia ich kaucji?

Ważne

NAJWAŻNIEJSZE

  • RPO prosi ministerstwo o analizę skarg na system kaucyjny i stanowisko. Nie przedstawia gotowych zmian w przepisach.
  • Sklepy do 200 m2 muszą pobierać kaucję, ale nie muszą przyjmować puszek i plastikowych butelek.
  • Według ministerstwa bon nie zastępuje pieniędzy, a wypłata nie może zależeć od kolejnych zakupów.
  • Kara dla sklepu, od 500 zł do nawet 500 000 zł, nie gwarantuje, że odzyskasz kaucję.

RPO prosi ministerstwo o analizę skarg na system kaucyjny, ale nie żąda gotowych zmian

RPO Sylwia Gregorczyk-Abram zwróciła się do Minister Klimatu i Środowiska Pauliny Hennig-Kloski o analizę problemów z systemem kaucyjnym. Pismo z 15 października 2026 r. (sygnatura V.7200.153.2026) opisuje skargi obywateli na kaucję. Komunikat o nim Biuro RPO opublikowało 13 listopada.

W piśmie nie ma gotowych poprawek do ustawy. RPO prosi o analizę, stanowisko i odniesienie się do zastrzeżeń. Resort jeszcze nie odpowiedział (RPO nie podaje takiej informacji). Rzecznik popiera cel systemu, czyli mniej odpadów i lepszy recykling. Stawia jednak warunek:

"O rzeczywistej dostępności systemu decyduje bowiem możliwość bezproblemowego przejścia obywateli przez cały proces zwrotu opakowania i odzyskania kaucji" - pisze w wystąpieniu Sylwia Gregorczyk-Abram, Rzecznik Praw Obywatelskich.

Kupisz napój w małym sklepie, ale puszki tam nie oddasz. Punkt zwrotu jest często dopiero w innej, większej miejscowości

Ustawa wymaga co najmniej jednego stacjonarnego punktu odbioru opakowań w każdej gminie. RPO uważa, że to za mało. Sklepy powyżej 200 m2 powierzchni sprzedaży pobierają kaucję, przyjmują opakowania i zwracają pieniądze. Sklepy do 200 m2 kaucję pobierają, ale jednorazowych butelek plastikowych i puszek przyjmować nie muszą. Obowiązek zwrotu dotyczy tam tylko szklanych butelek wielokrotnego użytku.

W małych miejscowościach, gdzie handel opiera się na takich sklepach, kupisz więc napój z kaucją, ale nie zwrócisz opakowania w miejscu zakupu. Rzecznik pisze, że pełne korzystanie z systemu często oznacza wyprawę do innej miejscowości. To czas i koszt dojazdu. Dla osób bez samochodu, bez regularnego transportu publicznego albo niemogących prowadzić z powodu wieku czy zdrowia taki zwrot może być po prostu nieopłacalny.

Zakaz zgniatania opakowań zamienia mieszkanie w magazyn butelek i puszek

Aby system rozpoznał opakowanie, musisz je zwrócić w stanie, który pozwala na identyfikację. W praktyce oznacza to przechowywanie butelek i puszek niezgniecionych. W małych mieszkaniach to uciążliwe. Szczególnie dotyka osoby, które z powodu wieku, niepełnosprawności lub choroby rzadko wychodzą z domu i nie mogą pozbywać się opakowań zaraz po wypiciu napoju.

Niezgniecione butelki zajmują dużo miejsca, więc do punktu potrzebne są duże torby. U osób o ograniczonej sprawności może to uniemożliwić samodzielny zwrot. Według RPO system nie daje takim osobom rozwiązania alternatywnego.

Bon z automatu to jeszcze nie zwrot kaucji. Co ministerstwo mówi o bonach i terminie ważności?

Skargi dotyczą przymusu realizacji bonu w konkretnym sklepie i terminu jego ważności. Ludzie pytają też, co zrobić, gdy z niezależnych od nich przyczyn nie zdążą go wykorzystać. Osoby niewidome i słabowidzące nie mają jak poznać treści bonu. RPO przytacza stanowisko samego ministerstwa w temacie bonów:

  • Rola bonu - to techniczna forma zwrotu. Nie uchyla obowiązku umożliwienia ci otrzymania kaucji w formie pieniężnej.
  • Zakupy - wypłata nie może zależeć od kolejnych zakupów.
  • Termin ważności bonu - ustawa nie reguluje go wprost. Zdaniem ministerstwa bon powinien być ważny co najmniej miesiąc.

Ważne

RPO przypomina, że dla konsumenta zwrot kończy się dopiero wtedy, gdy odzyska pieniądze. Wymiana bonu w kasie, tłumaczenie obsłudze, że nie chcesz robić zakupów, i przymus realizacji bonu w miejscu zakupu zniechęcają do systemu.

Automaty nie są dla każdego: wózek, niski wzrost, ekran dotykowy i brak wiążących przepisów

RPO wylicza, co w automatach (RVM) bywa barierą: wielkość i wysokość otworu wrzutowego, obsługa z wózka lub przez osobę niskorosłą, miejsce przed urządzeniem i czytelność komunikatów. Osobie na wózku może przeszkodzić wąskie wejście do zamkniętego pomieszczenia z automatem. Niewidomym i słabowidzącym utrudniają życie ekrany dotykowe i komunikaty podawane tylko wizualnie.

Przepisy nie określają jednolitych, wiążących standardów technicznych i dostępnościowych dla takich urządzeń. Operatorzy systemu wypracowali wspólny dokument z minimalnymi zaleceniami. Ministerstwo nazywa go narzędziem dla punktów wybierających dostawcę urządzeń, a nie przepisami. RPO zauważa, że nie ma w nim wymogów dostępności dla osób na wózkach, niskorosłych, niewidomych i słabowidzących.

"Wyłączenie kwestii rozwiązań technicznych spod regulacji prawnej prowadzi do faktycznego wykluczenia części obywateli z prawa do pełnego korzystania z systemu kaucyjnego" - czytamy w piśmie RPO.

Automat nie działa, a sklep nie chce przyjąć opakowania. Co wtedy?

Gdy automat jest nieczynny, przepełniony albo odrzuca prawidłowe opakowanie, sklep powinien według RPO przyjąć je w sposób tradycyjny i wypłacić kaucję. Konsumenci skarżą się, że personel odmawia. Wtedy zostajesz z opakowaniami, za które zapłaciłeś kaucję. Musisz szukać innego punktu, tracić czas, a czasem płacić za dojazd. Ustawa nie daje szybkiego sposobu, by wyegzekwować od sklepu przyjęcie opakowań i zwrot pieniędzy.

Zgłoszenie do WIOŚ nie odda ci kaucji, a nie wiadomo nawet, który inspektorat ma się zająć sprawą odmowy zwrotu opakowania lub wypłaty gotówki

Ministerstwo wskazuje, że naruszenie możesz zgłosić do wojewódzkiego inspektoratu ochrony środowiska (WIOŚ). Inspektorat kontroluje sklepy i nakłada kary decyzją administracyjną:

  • 500-20 000 zł za brak informacji o systemie dla klientów,
  • 10 000-500 000 zł za niepobieranie lub niezwracanie kaucji,
  • 10 000-50 000 zł za niezawarcie umowy z operatorem.

RPO zwraca uwagę, że ustawa nie mówi, w jakiej formie zgłaszać sprawę ani czego się po niej spodziewać. Nie gwarantuje szybkiej interwencji, a kara trafia do budżetu, nie do ciebie. Niejasne jest też, który WIOŚ jest właściwy: z miejsca zamieszkania, sklepu czy siedziby firmy. Pięciu z ośmiu operatorów ma siedzibę w Warszawie, a WIOŚ działa w obrębie województwa. Według RPO nie wystarczy odsyłać obywateli do inspektoratu, który potem odpowiada, że nie jest właściwy.

Tablice o kaucji wiszą za wysoko, a niewidomi nie mają jak się z nimi zapoznać

Sklep pobierający kaucję musi w widocznym miejscu umieścić informację o zasadach zwrotu opakowań. Za brak tej informacji grozi kara od 500 do 20 000 zł. RPO słyszy, że tablice bywają zasłonięte towarami, powieszone za wysoko dla osób niskich i na wózkach, napisane drobną czcionką. Nie ma też informacji dostępnej dla osób niewidomych. Przepisy nie określają technicznych wymogów dla formy takich informacji. Rzecznik prosi też o sprawdzenie, czy materiały na stronach ministerstwa spełniają standardy dostępności cyfrowej.

Osoby starsze i niepełnosprawne faktycznie pozbawione zwrotu kaucji - pytania i odpowiedzi (FAQ)

Czy sklep musi wypłacić kaucję w pieniądzach, a nie bonem?

Według stanowiska ministerstwa bon jest techniczną formą zwrotu, ale nie uchyla obowiązku umożliwienia ci otrzymania kaucji w formie pieniężnej. Wypłata nie może zależeć od kolejnych zakupów.

Czy mały sklep musi przyjąć puszki i butelki plastikowe?

Nie. Sklep do 200 m2 musi pobierać kaucję, ale nie musi przyjmować jednorazowych butelek z tworzyw sztucznych i puszek. Ma obowiązek przyjmować tylko szklane butelki wielokrotnego użytku.

Co zrobić, gdy automat nie działa, a sklep odmawia przyjęcia opakowań?

Według RPO sklep powinien wtedy przyjąć opakowania tradycyjnie i wypłacić kaucję. Ministerstwo wskazuje, że naruszenie możesz zgłosić do WIOŚ. RPO podkreśla jednak, że tryb zgłoszenia nie jest w ustawie określony.

Jakie kary grożą sklepowi za naruszenia?

Według ministerstwa: 500-20 000 zł za brak informacji o systemie, 10 000-500 000 zł za niepobieranie lub niezwracanie kaucji, 10 000-50 000 zł za niezawarcie umowy z operatorem.

Czy kara dla sklepu oznacza, że odzyskam kaucję?

Nie. RPO wskazuje, że kara nie gwarantuje konsumentowi odzyskania pieniędzy. Przepisy nie przewidują też rekompensaty.

Czy RPO zmieni przepisy o systemie kaucyjnym?

W piśmie prosi ministerstwo o analizę problemów i przedstawienie stanowiska. Czy resort zmieni przepisy, na razie nie wiadomo.

Źródło: Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich

Źródło: forsal.pl
Copyright
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję
T. Piwowarski
Tomasz Piwowarski

W redakcji Infor.pl dzieli się wiedzą opartą na przygotowaniu zawodowym radcy prawnego oraz doświadczeniu z kancelarii prowadzonej od 2017 roku. Jego droga zawodowa związana z prawem zaczęła się jednak już w 2012 roku – po ukończeniu studiów na kierunku prawo na Krakowskiej Akademii rozpoczął pracę w kancelarii (choć jako stażysta zdobywał doświadczenie prawnicze już od 2010 roku), by następnie w latach 2014–2016 odbyć aplikację w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Krakowie i zdać państwowy egzamin zawodowy na radcę prawnego w 2017 roku. Szczególny nacisk kładzie na zagadnienia z zakresu prawa cywilnego, gospodarczego, autorskiego, nowych technologii oraz obrotu nieruchomościami, a także prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Z Krakowem związany jako mieszkaniec od 2007 roku, co przekłada się także na dobrą znajomość lokalnego kontekstu. Prywatnie pasjonuje się motoryzacją – zarówno światem samochodowym, jak i motocyklowym (od kilku lat motocyklista) oraz kinematografią. Miłośnik Włoch.

Zobacz wszystkie artykuły tego autoraSkargi na system kaucyjny: za daleko do punktów, automaty dyskryminujące niepełnosprawnych, bony zamiast pieniędzy. Czy wreszcie coś się zmieni? »
Zapisz się na newsletter
Zapisz się na newsletter Forsal.pl „Finanse osobiste” i otrzymuj najważniejsze informacje finansowe, które mogą wpłynąć na Twoje finanse osobiste.

Zapisując się na newsletter wyrażasz zgodę na otrzymywanie treści reklam również podmiotów trzecich

Administratorem danych osobowych jest INFOR PL S.A. Dane są przetwarzane w celu wysyłki newslettera. Po więcej informacji kliknij tutaj