Ważne
SKRÓT:
- W Polsce nie istnieje możliwość adopcji osoby pełnoletniej - nawet przy wieloletniej więzi rodzinnej;
- RPO zwrócił się do Ministerstwa Sprawiedliwości z pytaniem o prace legislacyjne w tej sprawie;
- Problem dotyczy m.in. wychowanków rodzin zastępczych, pasierbów i opiekunów osób niesamodzielnych;
- Komisja Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego już przygotowała propozycję wprowadzenia takiego przepisu.
Mogłeś wychować dziecko, ale nie jesteś jego rodzicem w świetle prawa
Wyobraź sobie sytuację: przez kilkanaście lat wychowujesz dziecko swojego partnera jak własne. Jesteście dla siebie rodziną - codziennie, na każdym kroku. Ale gdy dziecko kończy 18 lat, formalnie wciąż jesteście dla siebie obcymi ludźmi. Żadnego pokrewieństwa, żadnych praw, dziedziczenia ustawowego, żadnego potwierdzenia tej więzi w dokumentach.
To nie jest odosobniony przypadek. Jak wskazuje RPO w wystąpieniu do ministra sprawiedliwości, do biura RPO regularnie wpływają skargi od osób w podobnej sytuacji. Dotyczy to głównie trzech grup:
- osób wychowywanych wcześniej przez rodziny zastępcze, których opiekunowie nie zdążyli lub nie mogli formalnie ich adoptować przed osiągnięciem pełnoletności;
- pasierbów, czyli dzieci współmałżonka z poprzedniego związku, wychowywanych przez ojczyma lub macochę jak własne;
- osób wymagających stałej opieki, dla których opiekun faktyczny jest najbliższą osobą na świecie, choć prawnie pozostaje kimś obcym.
Ważne
Dla wielu z nich adopcja po osiągnięciu pełnoletności byłaby jedyną szansą, żeby formalnie potwierdzić to, co już i tak jest prawdą w ich życiu.
Czy trwają prace nad zmianą przepisów i adopcją po osiągnięciu pełnoletności?
Rzecznik Praw Obywatelskich Sylwia Gregorczyk-Abram wystosowała pismo do ministra sprawiedliwości Waldemara Żurka z konkretnym pytaniem: czy resort prowadzi lub planuje prowadzić prace legislacyjne nad wprowadzeniem możliwości adopcji osób dorosłych?
To nie jest pierwsza taka interwencja. RPO zgłaszał identyczny problem już w grudniu 2019 roku. Wtedy Ministerstwo Sprawiedliwości odpowiedziało, że wszczęcie prac legislacyjnych jest niecelowe. Resort argumentował, że przy adopcji osób dorosłych na pierwszy plan mogłyby wysuwać się motywy majątkowe, a prawdziwa więź rodzinna - schodzić na drugi plan.
Mimo tamtej odmowy sprawa nie zniknęła. Jak podkreśla RPO w nowym wystąpieniu, skargi od obywateli nadal napływają, a temat od tego czasu zyskał nowe, poważne wsparcie ze strony komisji rządowej.
Komisja rządowa już ma gotową propozycję przepisów o adopcji dorosłych
Przy Ministerstwie Sprawiedliwości działa Komisja Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego - ciało eksperckie, które pracuje nad reformą polskiego prawa rodzinnego. Komisja zleciła przygotowanie opinii prawnej dotyczącej adopcji dorosłych, a następnie oficjalnie poparła wprowadzenie takiego przepisu do polskiego prawa.
Zgodnie z propozycją komisji, adopcja osoby dorosłej byłaby możliwa, gdy spełnione są dwa warunki:
- między przysposabiającym a przysposabianym istnieje więź jak między rodzicem a dzieckiem,
- osoba adoptowana przez dłuższy czas pozostawała pod opieką przyszłego rodzica - chyba że przemawiają za tym szczególne okoliczności.
Komisja zaproponowała też zabezpieczenie przed nadużyciami: adopcja nie byłaby możliwa, jeśli naruszałaby zasady współżycia społecznego, np. gdyby godziła w uzasadnione interesy biologicznych rodziców osoby adoptowanej. RPO ocenia tę propozycję pozytywnie, podkreślając w piśmie do ministra, że rozwiązanie wydaje się wyważone i spójne z przepisami funkcjonującymi w wielu krajach Europy - m.in. w Niemczech, Francji, Austrii, Szwajcarii, Włoszech czy Hiszpanii.
Dlaczego adopcja osoby dorosłej jest ważna? Chodzi o dziedziczenie i opiekę
Brak możliwości adopcji dorosłych w polskim prawie ma konsekwencje, które wykraczają poza samą relację rodzinną.
- Po pierwsze - dziedziczenie. Jeśli opiekun faktyczny nigdy formalnie nie adoptował dziecka, w świetle prawa pozostaje dla niego osobą obcą. To wpływa nie tylko na niego samego, ale też na jego własne dzieci - dla nich osoba, którą traktowali jak dziadka czy babcię, formalnie nie jest spokrewniona, co komplikuje kwestie spadkowe na kolejne pokolenia.
- Po drugie - opieka nad osobami niesamodzielnymi. RPO zwraca uwagę, że w Polsce wciąż brakuje wystarczającej liczby kandydatów na opiekunów prawnych i kuratorów. Możliwość adopcji osoby dorosłej, która wymaga stałego wsparcia, mogłaby być realną formą zabezpieczenia jej sytuacji - zwłaszcza gdy dotychczasowy opiekun faktyczny chce formalnie potwierdzić swoją rolę.
RPO: jest ryzyko nadużyć, ale da się je ograniczyć
Resort sprawiedliwości w 2019 roku odrzucił postulat adopcji dorosłych głównie z obawy przed nadużyciami - chodziło o ryzyko wykorzystywania takiej instytucji do celów majątkowych, np. unikania podatku od spadków i darowizn.
RPO nie neguje tego ryzyka, ale wskazuje, że dobrze skonstruowane przepisy mogą je skutecznie ograniczyć, nie pozbawiając jednocześnie obywateli możliwości prawnego potwierdzenia rzeczywistych więzi rodzinnych. W piśmie do ministra Rzecznik napisała wprost, że odpowiednie zlokalizowanie ryzyka pozwala tak ukształtować przepisy, by utrudnić ich wykorzystanie niezgodnie z przeznaczeniem - przy jednoczesnym zachowaniu głównego celu regulacji.
Ważne
Zagrożenie nadużyciami nie powinno być powodem, by całkowicie zamykać drogę tym, dla których adopcja w dorosłości to jedyna szansa na formalne uregulowanie rodzinnej sytuacji.
Ruch w sprawie adopcji osób pełnoletnich teraz należy do Ministerstwa Sprawiedliwości
Na razie Ministerstwo Sprawiedliwości nie odpowiedziało publicznie na najnowsze wystąpienie RPO z 4 września 2026 roku. Rzecznik czeka na informację, czy resort w ogóle planuje zająć się tą sprawą - i czy weźmie pod uwagę rekomendacje własnej Komisji Kodyfikacyjnej.
To będzie dla wielu rodzin kluczowa odpowiedź. Jeśli ministerstwo zdecyduje się na zmianę przepisów, Polska dołączy do grona krajów europejskich, gdzie adopcja osoby dorosłej od dawna jest prawnie możliwa i funkcjonuje bez większych problemów.
Najczęstsze pytania o adopcję osób dorosłych w Polsce (FAQ)
Czy w Polsce można adoptować osobę pełnoletnią?
Nie. Obecne przepisy nie przewidują takiej możliwości - adopcja dotyczy wyłącznie osób małoletnich.
Dlaczego RPO zajmuje się adopcją osób dorosłych?
Do Rzecznika Praw Obywatelskich regularnie wpływają skargi od osób, które nie mogą formalnie potwierdzić wieloletnich więzi rodzinnych po osiągnięciu przez nie pełnoletności - np. wychowanków rodzin zastępczych czy pasierbów.
Kogo najbardziej dotyka brak przepisu umożliwiającego adopcję osoby po uzyskaniu pełnoletności?
Głównie trzech grup: osób wcześniej wychowywanych przez rodziny zastępcze, pasierbów wychowywanych przez ojczyma lub macochę oraz osób wymagających stałej opieki, dla których opiekun faktyczny chciałby formalnie potwierdzić swoją rolę.
Czy są już gotowe propozycje nowych przepisów o adopcji dorosłych?
Tak. Komisja Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego przygotowała i poparła konkretną propozycję wprowadzenia adopcji osób dorosłych pod określonymi warunkami, m.in. istnienia faktycznej więzi rodzicielskiej.
Jakie warunki musiałyby być spełnione, żeby adoptować dorosłego?
Według propozycji komisji: musi istnieć więź jak między rodzicem a dzieckiem, a osoba adoptowana powinna przez dłuższy czas pozostawać pod opieką przyszłego rodzica - chyba że przemawiają za tym szczególne okoliczności.
Czy adopcja dorosłych funkcjonuje w innych krajach?
Tak, m.in. w Niemczech, Francji, Austrii, Szwajcarii, Włoszech, Hiszpanii, Belgii, Czechach i kilku innych państwach europejskich.
Czy ministerstwo odpowiedziało już na najnowsze wystąpienie RPO w sprawie adopcji dorosłych?
Nie, na razie brak oficjalnej odpowiedzi Ministerstwa Sprawiedliwości na pismo RPO z 4 września 2026 roku.
Źródło: Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich
W redakcji Infor.pl dzieli się wiedzą opartą na przygotowaniu zawodowym radcy prawnego oraz doświadczeniu z kancelarii prowadzonej od 2017 roku. Jego droga zawodowa związana z prawem zaczęła się jednak już w 2012 roku – po ukończeniu studiów na kierunku prawo na Krakowskiej Akademii rozpoczął pracę w kancelarii (choć jako stażysta zdobywał doświadczenie prawnicze już od 2010 roku), by następnie w latach 2014–2016 odbyć aplikację w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Krakowie i zdać państwowy egzamin zawodowy na radcę prawnego w 2017 roku. Szczególny nacisk kładzie na zagadnienia z zakresu prawa cywilnego, gospodarczego, autorskiego, nowych technologii oraz obrotu nieruchomościami, a także prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Z Krakowem związany jako mieszkaniec od 2007 roku, co przekłada się także na dobrą znajomość lokalnego kontekstu. Prywatnie pasjonuje się motoryzacją – zarówno światem samochodowym, jak i motocyklowym (od kilku lat motocyklista) oraz kinematografią. Miłośnik Włoch.