Sklepy znalazły nowy sposób na niedziele niehandlowe. Znowu zrobimy zakupy siedem dni w tygodniu

Na czym obecnie polega zakaz handlu w niedziele i które sklepy mogą być otwarte?

Zakaz handlu w niedziele został wprowadzony ustawą z 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni. Przepisy zaczęły obowiązywać 1 marca 2018 r.

Zgodnie z art. 5 ustawy, w niedziele i święta w placówkach handlowych, czyli m.in. w sklepach, na stoiskach, straganach, w hurtowniach, składach materiałów budowlanych, domach towarowych czy biurach zbytu obowiązuje zakaz:

• prowadzenia handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem,
• powierzania pracownikom lub innym osobom zatrudnionym pracy w handlu oraz wykonywania czynności związanych ze sprzedażą.

Od tej zasady istnieje jednak szereg wyjątków. Zgodnie z art. 7 ustawy zakaz handlu nie obowiązuje w:

• trzy kolejne niedziele poprzedzające Wigilię Bożego Narodzenia – przy czym jeden pracownik może wykonywać pracę maksymalnie w dwie z tych niedziel,
• niedzielę bezpośrednio poprzedzającą pierwszy dzień Wielkiej Nocy,
• ostatnią niedzielę stycznia, kwietnia, czerwca i sierpnia.

Jeżeli jednak w jedną z tych niedziel przypada święto, zakaz handlu nadal obowiązuje.

Co do zasady oznacza to, że w ciągu roku przypada osiem niedziel handlowych, o ile żadna z nich nie zbiegnie się ze świętem.

Ustawa przewiduje także szeroki katalog placówek i sytuacji, w których zakaz handlu nie ma zastosowania. W niedziele mogą działać m.in.:

• stacje paliw,
• placówki, których przeważającą działalnością jest sprzedaż kwiatów,
• apteki i punkty apteczne,
• zakłady lecznicze dla zwierząt,
• sklepy, w których główną działalnością jest sprzedaż pamiątek lub dewocjonaliów,
• placówki, których przeważająca działalność obejmuje sprzedaż prasy, biletów komunikacji miejskiej, wyrobów tytoniowych, kuponów gier losowych i zakładów wzajemnych,
• placówki pocztowe, w których przeważającą działalnością jest świadczenie usług pocztowych,
• sklepy znajdujące się w obiektach infrastruktury krytycznej,
• placówki handlowe działające w hotelach,
• sklepy funkcjonujące w obiektach związanych z kulturą, sportem, oświatą, turystyką i wypoczynkiem,
• placówki uruchamiane wyłącznie na potrzeby festynów, jarmarków oraz innych imprez okolicznościowych, tematycznych lub sportowo-rekreacyjnych,
• sklepy znajdujące się w zakładach leczniczych i innych placówkach ochrony zdrowia świadczących całodobową lub całodzienną opiekę,
• placówki handlowe na dworcach, w portach i przystaniach,
• sklepy działające na lotniskach,
• placówki handlowe znajdujące się na terenie jednostek wojskowych,
• piekarnie, cukiernie i lodziarnie, jeśli ich przeważająca działalność polega na sprzedaży wyrobów piekarniczych lub cukierniczych,
• placówki, których główną działalnością jest gastronomia,
• niektóre placówki działające na rolno-spożywczych rynkach hurtowych,
• punkty zajmujące się wyłącznie skupem produktów pochodzenia rolniczego, m.in. zbóż, rzepaku, buraków cukrowych, owoców, warzyw, mleka czy runa leśnego.

Zakaz handlu nie obejmuje również określonych form sprzedaży. Dotyczy to m.in.:

• sklepów internetowych i platform internetowych,
• placówek, w których handel prowadzi osobiście przedsiębiorca będący osobą fizyczną, we własnym imieniu i na własny rachunek; może on korzystać z nieodpłatnej pomocy wskazanych w ustawie członków najbliższej rodziny,
• sprzedaży ryb w gospodarstwach rybackich, ze statków rybackich oraz w punktach zajmujących się wyłącznie odbiorem produktów rybnych,
• handlu w strefach wolnocłowych,
• sprzedaży prowadzonej w środkach transportu, na statkach, statkach powietrznych, platformach wiertniczych i innych morskich budowlach hydrotechnicznych,
• handlu na terenie jednostek penitencjarnych,
• sprzedaży prowadzonej za pomocą automatów,
• rolniczego handlu detalicznego,
• działalności hurtowni farmaceutycznych,
• sprzedaży prowadzonej od 1 czerwca do 30 września w placówkach handlujących wyłącznie maszynami rolniczymi, częściami zamiennymi, materiałami eksploatacyjnymi i narzędziami przeznaczonymi do ich obsługi,
• sprzedaży kwiatów, wiązanek, wieńców i zniczy przy cmentarzach,
• działalności zakładów pogrzebowych,
• handlu prowadzonego na określonych rolno-spożywczych rynkach hurtowych.

Niedziele handlowe w 2026 roku. Kiedy sklepy będą otwarte?

W 2026 r. przypada osiem niedziel, w których nie obowiązuje zakaz handlu. Część z nich jest już za nami, natomiast kolejne przypadną w grudniu.

Zgodnie z ustawą z 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni, do końca 2026 r. zakupy w większości sklepów będzie można zrobić jeszcze w następujące niedziele:

• 6 grudnia 2026 r.,
• 13 grudnia 2026 r.,
• 20 grudnia 2026 r.

Wcześniejsze niedziele handlowe w 2026 r. przypadły natomiast:

• 25 stycznia 2026 r.,
• 29 marca 2026 r.,
• 26 kwietnia 2026 r.,
• 28 czerwca 2026 r.,
• 30 sierpnia 2026 r.

Stokrotka testuje nowy sposób sprzedaży. Sklepy otwarte w niedziele niehandlowe

Choć przepisy ograniczające handel w niedziele nadal obowiązują, sieci handlowe szukają rozwiązań, które pozwalają prowadzić sprzedaż także w dni objęte zakazem. Jednym z nich jest model testowany przez Stokrotkę. Jak podaje Portal Spożywczy, wybrane placówki – m.in. sklep przy ulicy Patriotów 43 w Warszawie – działają we wszystkie niedziele.

Jak wyglądają zakupy w niedzielę niehandlową?

Zakupy w takich placówkach wyglądają podobnie jak w zwykły dzień, z tą różnicą, że klient musi obsłużyć się samodzielnie. Towary wybiera bez pomocy personelu, a następnie skanuje je i opłaca przy kasie samoobsługowej. Na sali nie ma kasjerów ani pracowników wykonujących czynności związane ze sprzedażą. W sklepie obecny jest jedynie pracownik firmy ochroniarskiej, którego zadaniem jest pilnowanie bezpieczeństwa i mienia. W praktyce oznacza to, że placówka może działać bez tradycyjnej obsługi, a cały proces zakupowy odbywa się przy wykorzystaniu kas samoobsługowych.

Stokrotka testuje nowy sposób sprzedaży. Czego nie kupisz w niedzielę niehandlową?

Samoobsługowy model ma jednak swoje ograniczenia. W niedzielę niehandlową w takim sklepie nie można kupić produktów, których sprzedaż wymaga potwierdzenia wieku klienta przez pracownika, dotyczy to m.in. alkoholu, wyrobów tytoniowych, papierosów elektronicznych oraz napojów energetycznych. Ponieważ w placówce nie ma kasjerów ani personelu uprawnionego do weryfikacji wieku, takie produkty pozostają niedostępne, nawet jeśli znajdują się na sklepowych półkach.

Czy sklep bez pracowników może być czynny w niedzielę?

W tym przypadku kluczowe znaczenie ma rozróżnienie między samym handlem a wykonywaniem czynności związanych z handlem. Jak zwraca uwagę serwis Bezprawnik, ustawa definiuje handel jako proces sprzedaży polegający na wymianie towaru lub wyrobu na pieniądze. Z kolei czynności związane z handlem to działania wykonywane przez pracownika lub osobę zatrudnioną, m.in. przy sprzedaży, magazynowaniu czy inwentaryzacji. Oznacza to, że brak kasjerów i innych pracowników może wyeliminować wykonywanie czynności związanych z handlem, ale nie sam handel – w sklepie nadal dochodzi przecież do sprzedaży produktów za pieniądze.

Bezprawnik wskazuje również, że wyjątku przewidzianego dla sprzedaży prowadzonej za pomocą automatów nie można automatycznie odnosić do zwykłych kas samoobsługowych. Zwolnienie dotyczy bowiem sprzedaży z automatów, czyli urządzeń, które tworzą zamknięty, zautomatyzowany proces i same wydają klientowi zakupiony produkt, jak w przypadku automatów vendingowych. Kasa samoobsługowa pełni inną funkcję – klient wcześniej sam bierze towar z półki, a przy urządzeniu jedynie go skanuje i opłaca. Zdaniem autora analizy oznacza to, że samo zastąpienie kasjera kasą samoobsługową nie wystarcza, aby taki stacjonarny sklep został objęty wyjątkiem od zakazu handlu.

PIP kontroluje obchodzenie zakazu handlu

Państwowa Inspekcja Pracy od lat sprawdza, czy sklepy prawidłowo stosują przepisy dotyczące handlu w niedziele, a kontrole są kontynuowane również w 2026 r. Inspektorzy obejmują nimi zarówno duże sieci handlowe, jak i mniejsze placówki, ze szczególnym uwzględnieniem sklepów, w których wcześniej stwierdzano naruszenia albo które korzystały z ustawowych wyjątków.

Skala nieprawidłowości pozostaje znacząca. Jak podała PIP w sierpniu 2026 r., w 2025 r. naruszenia przepisów stwierdzono podczas 33,2 proc. kontroli. Wśród 185 skontrolowanych sklepów wielkopowierzchniowych nieprawidłowości wykryto w 41,1 proc. placówek, natomiast w przypadku mniejszych sklepów odsetek ten wyniósł 32,5 proc. Naruszenia dotyczyły łącznie 1567 pracowników, 820 osób zatrudnionych na innej podstawie niż umowa o pracę oraz 36 osób pracujących bez żadnej umowy.

PIP zwraca też uwagę, że przedsiębiorcy nie mogą dowolnie rozszerzać wyjątków przewidzianych w ustawie. Potwierdził to Sąd Najwyższy m.in. w sprawach sklepów, które próbowały korzystać z wyjątku dla działalności kulturalnej poprzez urządzanie kącików czytelniczych. Według inspekcji samo wprowadzenie takiego dodatkowego elementu nie zmienia podstawowego charakteru placówki handlowej i nie zwalnia jej z przestrzegania zakazu.

Kary do 100 tys. zł i problem z opłacalnością kontroli

Za naruszenie przepisów dotyczących handlu w niedziele przewidziano wysokie kary. Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy, kto wbrew zakazowi powierza pracownikowi lub osobie zatrudnionej wykonywanie pracy w handlu albo czynności związanych z handlem, podlega grzywnie od 1000 do 100 tys. zł. Warto jednak zwrócić uwagę na konstrukcję tego przepisu: sankcja odnosi się do powierzania pracy pracownikowi lub zatrudnionemu. W testowanym przez Stokrotkę modelu sprzedaż ma natomiast odbywać się bez kasjerów i innych pracowników sieci wykonujących czynności związane z handlem. Sam art. 10 ust. 1 nie daje więc prostej odpowiedzi na pytanie, jakie konsekwencje karne należałoby wiązać z całkowicie samoobsługowym modelem sprzedaży.

Problem skuteczności sankcji jest jednak znacznie szerszy. Państwowa Inspekcja Pracy wskazywała w swoim sprawozdaniu za 2024 r., że jedną z przyczyn łamania przepisów mogą być zyski osiągane w niedziele, wielokrotnie przewyższające wysokość ewentualnych kar. Inspekcja zwracała również uwagę na duże zainteresowanie klientów zakupami w dni objęte zakazem oraz możliwość osiągania przez mniejsze placówki wyższych obrotów dzięki ograniczonej konkurencji ze strony dużych sklepów.

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (Dz.U. 2018 poz. 305)