NBP wstrzymał wszelkie zlecenia płatnicze dotyczące środków TK
W poniedziałek NBP poinformował, że wstrzymał wszelkie zlecenia płatnicze dotyczące środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach Trybunału Konstytucyjnego. Jak poinformował PAP rzecznik prasowy banku centralnego Maciej Antes, oznacza to, że nie są realizowane zlecenia płatnicze niezależnie od tego, przez kogo są one zlecane. Jako powód NBP wskazał „wątpliwości co do właściwej reprezentacji Trybunału Konstytucyjnego w stosunkach z NBP”.
Pilawska: W relacji zTrybunałem NBP nie działa jako organ władzy publicznej, lecz jako bank - strona umowy
W komentarzu przesłanym PAP, Pilawska wyjaśniła, że TK nie wybiera banku, jak zwykła firma, gdyż rachunki państwowych jednostek budżetowych prowadzi NBP w ramach jego ustawowych zadań. Jednocześnie prawo stanowi, że obsługa ta odbywa się w ramach umowy rachunku bankowego.
„W relacji z Trybunałem NBP nie działa więc jako organ władzy publicznej, lecz jako bank - strona umowy. Stosuje się do niej przepisy Kodeksu cywilnego o umowie rachunku bankowego, regulamin NBP jako wzorzec umowny oraz Ustawę o usługach płatniczych, która obejmuje NBP wtedy, gdy nie występuje jako władza monetarna lub inny organ władzy publicznej. Treści umowy z TK ani regulaminu nie opublikowano” - tłumaczy mecenas.
Bank nie może odmówić wykonania autoryzowanego zlecenia płatniczego?
Pilawska zwróciła uwagę na przepis ustawy o usługach płatniczych, który stanowi, że bank nie może odmówić wykonania autoryzowanego zlecenia płatniczego, chyba że płatnik nie spełnił warunków umowy albo możliwość odmowy wynika z odrębnych przepisów. Jednocześnie transakcja jest autoryzowana, jeżeli płatnik wyraził na nią zgodę w sposób przewidziany w umowie z bankiem.
„Płatnikiem jest tu Trybunał, działający przez osoby wskazane bankowi zgodnie z umową, czyli w karcie wzorów podpisów. Skoro bank nie wie, kto jest uprawniony, nie może przyjąć, że zgodę wyraził Trybunał, i zakaz odmowy przestaje go wiązać. Ma też własny powód do ostrożności” - stwierdziła Pilawska.
Jak dodała, wykonując zlecenie osoby nieumocowanej, NBP dokonałby transakcji nieautoryzowanej i musiałby niezwłocznie przywrócić rachunek Trybunału do stanu sprzed obciążenia, czyli w praktyce zapłacić drugi raz.
W ocenie adwokat odmowa wykonania konkretnego zlecenia, co do którego bank ma uzasadnione wątpliwości, mieści się w przepisach. „Autoryzacja ma jednak charakter obiektywny: jeżeli zlecenie złożyła osoba rzeczywiście uprawniona, odmowa narusza umowę niezależnie od wątpliwości banku. Ryzyko błędnej oceny NBP ponosi więc w obu kierunkach” - uważa Pilawska.
Zakres blokady płatności może być wątpliwy
Jej zdaniem wątpliwy jest zakres samej blokady, gdyż ustawa umożliwia jedynie odmowę wykonania określonego zlecenia, a nie generalne wstrzymanie obrotu na danym rachunku. „Zablokowanie wszystkich płatności, także wynagrodzeń pracowników, składek i należności kontrahentów, działa w praktyce jak zamrożenie rachunku” - stwierdziła.
Według Pilawskiej tak daleko idąca ingerencja, jak zamrożenie środków innego organu konstytucyjnego, powinna mieć wyraźną podstawę ustawową, a nie tylko regulaminową.
„Skutki blokady wykraczają daleko poza spór o kierownictwo"
„Skutki blokady wykraczają daleko poza spór o kierownictwo. Wynagrodzenie za pracę trzeba wypłacić najpóźniej w ciągu pierwszych 10 dni następnego miesiąca. Opóźnienie oznacza roszczenia pracowników Kancelarii Trybunału, a wobec kontrahentów - odsetki za opóźnienie i ewentualne kary umowne. Formalnie odpowiada za to Trybunał jako pracodawca i dłużnik, choć przyczyna leży po stronie banku. Konstytucja zapewnia też sędziom TK wynagrodzenie odpowiadające godności urzędu, a blokada uderza w tę gwarancję bez względu na to, którą stronę sporu uznać za prawowitą” - stwierdziła.
NBP miał też „łagodniejsze” wyjście
Ponadto Pilawska argumentuje, że NBP miał też „łagodniejsze” wyjście. „Do czasu skutecznej zmiany wiąże ostatnia niekwestionowana karta wzorów podpisów. NBP mógł nie uwzględniać spornych dokumentów zmieniających uprawnienia, a jednocześnie realizować zlecenia osób, które figurowały w karcie przed sporem” - wskazała.
Co dalej z płatnościami w TK?
Na pytanie „co dalej?”, Pilawska odpowiada, że żadna z dostępnych dróg nie omija pytania o to, kto rzeczywiście reprezentuje TK. Jednak w jej ocenie najbardziej oczywistą drogą jest proces cywilny przeciwko NBP o wykonanie umowy rachunku albo o odszkodowanie za jej niewykonanie. Stroną powodową byłby formalnie Skarb Państwa - Trybunał Konstytucyjny.
„Wraz z pozwem można żądać zabezpieczenia, np. nakazania bankowi realizacji wypłat wynagrodzeń do czasu zakończenia sprawy. Sąd musiałby wtedy, choćby przesłankowo, ocenić, kto skutecznie reprezentuje Trybunał. Już na wstępie pojawi się jednak ten sam problem: pozew musi wnieść osoba uprawniona, a druga strona sporu z pewnością to zakwestionuje” - wyjaśniła Pilawska.
Dodała, że istnieje też opcja odwrotna - sam NBP mógłby wystąpić do sądu o ustalenie, kto jest uprawniony do dysponowania rachunkami Trybunału. Bank otrzymałby wówczas rozstrzygnięcie, na którym może się oprzeć, zamiast samodzielnie ważyć sprzeczne dokumenty.
Czy obsługę finansową TK można przenieść do BGK?
Pilawska oceniła też, że przeniesienie obsługi do Banku Gospodarstwa Krajowego jest prawnie sporne. Wyjaśniła, że choć ustawa o finansach publicznych wskazuje NBP i BGK jako banki obsługujące budżet państwa, to zmiana banku dla jednostki budżetowej wymagałaby podstawy w przepisach i nowej umowy rachunku. „Nowy bank stanąłby przed tym samym pytaniem: kto może tę umowę podpisać i składać dyspozycje” - zaznaczyła.
Według Pilawskiej najszybszym wyjściem byłoby porozumienie co do płatności bieżących. Strony mogłyby składać wspólne dyspozycje albo wskazać bankowi osoby, których umocowania żadna z nich nie kwestionuje - wyłącznie dla wynagrodzeń, składek i opłat stałych.
„Bez tego środki Trybunału pozostaną zamrożone do czasu rozstrzygnięcia sporu o jego kierownictwo, a tego NBP, jak sam przyznaje, rozstrzygnąć nie może” - podsumowała Pilawska.
Sytuacja w Trybunale Konstytucyjnym
30 października przedstawiciele sędziów TK wybranych w tej kadencji Sejmu przekazali, że Anna Korwin-Piotrowska jako najstarszy stażem sędzia została kierującą Trybunałem Konstytucyjnym i wydała zarządzenie o przerwie w czynnościach prezesa TK Bogdana Święczkowskiego i wiceprezesa Bartłomieja Sochańskiego.
Święczkowski uznał to za uzurpację. Również prezydent Karol Nawrocki stwierdził m.in., że „doszło do naruszenia porządku konstytucyjnego RP i siłowego przejęcia konstytucyjnego organu państwa”.
Z kolei premier Donald Tusk oświadczył, że Sejm obecnej kadencji wybrał nowych sędziów TK, ale prezydent nie odebrał od części z nich ślubowania, a prezes Święczkowski uniemożliwiał im podjęcie pracy; kiedy po wielu tygodniach czekania postanowili podjąć obowiązki, „zostali zaatakowani”.
Sąd Najwyższy 10 listopada uchylił zarządzenie o natychmiastowej przerwie w czynnościach Bogdana Święczkowskiego i Bartłomieja Sochańskiego. Sędzia Anna Korwin-Piotrowska oświadczyła wtedy, że orzeczenia SN nie mają wpływu na zawieszenia, które kontroluje „tylko sąd dyscyplinarny TK”.
Redaktor i wydawca strony głównej, z redakcjami Grupy Infor (Forsal.pl, Dziennik.pl, GazetaPrawna.pl, Infor.pl, ZdrowieGO.pl) związany od 2010 roku. Zajmuje się tematyką stosunków międzynarodowych, polityki gospodarczej i technologicznej, bezpieczeństwa, a także psychologią, zarządzaniem i pracą. Wcześniej zajmował się naukowo teoriami społeczeństwa sieci.

