Ważne
SKRÓT:
- Zabrze zdobyło tytuł Miasta 5-lecia: od 2022 r. awansowało z 58. na 27. miejsce, czyli o 31 pozycji.
- Na kolejnych miejscach pod względem wysokości awansu są Bydgoszcz (+23), Rybnik (+18) i Bielsko-Biała (+16).
- Zestawienie nie wskazuje najlepszych miast, tylko te z największym postępem. Zabrze jest dziś 27. w całym rankingu, a nie pierwsze.
- Wyróżniono też liderów awansu w siedmiu kategoriach, m.in. w zdrowiu, edukacji i środowisku.
- Ciekawostka: najwięcej wyróżnionych miast leży w województwie śląskim.
Indeks Zdrowych Miast - są wyniki najnowszej edycji
Indeks Zdrowych Miast zwykle pokazuje, kto jest na szczycie. Jubileuszowa, 5. edycja, którą od 2022 r. realizują Grupa LUX MED, naukowcy Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie i Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, zadała inne pytanie: które samorządy najbardziej poprawiły pozycję względem pozostałych miast? Wygrało Zabrze.
Największy skok nie oznacza jednak miejsca na podium. Organizatorzy wskazują, że największe zmiany zachodzą zwykle poza ścisłą czołówką, w miastach, które latami konsekwentnie realizują własne strategie. Poniżej sprawdzisz, kto awansował najbardziej, w jakich kategoriach i dlaczego nie należy czytać tej listy jak klasycznego rankingu.
Zabrze miastem 5-lecia. Awans z 58. na 27. miejsce i trzy miasta tuż za nim - były duże awanse w rankingu
O wyniku decydowała różnica między pozycją miasta w pierwszej edycji Indeksu (2022 r.) a jego pozycją w edycji 2026. Im większy awans, tym wyższe miejsce w zestawieniu Miast 5-lecia.
Miejsce w zestawieniu 5-lecia | Miasto | Awans od 2022 r. |
|---|---|---|
1 | Zabrze | o 31 pozycji |
2 | Bydgoszcz | o 23 pozycje |
3 | Rybnik | o 18 pozycji |
4 | Bielsko-Biała | o 16 pozycji |
Organizatorzy podkreślają, że takie podejście pozwala wyróżnić miasta, które najskuteczniej nadrabiały dystans do liderów.
"W zestawieniu Miast 5-lecia nie nagradzamy tych, którzy byli najlepsi od początku, ale tych, którzy osiągnęli największy postęp. To spojrzenie szczególnie cenne dla samorządów, ponieważ pokazuje, że konsekwentnie realizowane działania są w stanie przełożyć się na realną zmianę pozycji miasta i poprawę warunków życia mieszkańców." - wyjaśnia zasady dr Anna Rulkiewicz, Prezes Grupy LUX MED.
Częsty błąd w czytaniu rankingu 5-lecia. To nie jest lista najlepszych miast do życia
Miasto z czołówki zestawienia 5-lecia nie musi być dziś w czołówce całego Indeksu Zdrowych Miast. Zabrze awansowało o 31 miejsc, a mimo to zajmuje 27. lokatę. Ranking 5-lecia mierzy tempo zmian, a roczny ranking pokazuje stan na dziś. Dopiero oba razem dają pełny obraz.
Autorzy porównania zadbali też o to, by zestawiać podobne obszary. Metodologia Indeksu zmieniała się w kolejnych edycjach, więc z analizy wyłączono obszar Infrastruktura, którego zasady istotnie zmodyfikowano. W wybranych kategoriach przeliczono dane historyczne. Bez tego awans mógłby wynikać ze zmiany sposobu liczenia, a nie ze zmian w mieście.
"Pięć edycji Indeksu Zdrowych Miast pozwoliło zgromadzić unikalny materiał badawczy, który daje możliwość obserwowania nie tylko bieżącej sytuacji miast, ale także kierunku zachodzących w nich zmian. To szczególnie cenna perspektywa, ponieważ pozwala dostrzec procesy, które nie są widoczne w pojedynczych wynikach rocznych." - tłumaczy dr hab. Agnieszka Chłoń-Domińczak, prof. SGH, prorektorka ds. nauki Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, kierująca zespołem naukowców opracowującym Indeks.
Zdrowie, edukacja, środowisko, mieszkalnictwo i inne. Kto wygrał dystans 5-letni w siedmiu kategoriach?
Analiza objęła nie tylko ranking ogólny, ale też poszczególne obszary Indeksu. Oto po trzy miasta o największym awansie w każdej kategorii od 2022 r.:
Kategoria | 1. miejsce | 2. miejsce | 3. miejsce |
|---|---|---|---|
Zdrowie | Zabrze | Gliwice | Sosnowiec |
Ludność i pokolenia | Katowice | Gliwice | Jaworzno |
Usługi komunalne i społeczne | Włocławek i Krosno (ex aequo) | Nowy Sącz | Biała Podlaska |
Edukacja | Świnoujście | Tychy | Żory |
Mieszkalnictwo | Siedlce | Krosno | Gorzów Wielkopolski |
Środowisko | Konin | Kraków | Kielce |
Przestrzeń | Szczecin | Toruń | Włocławek |
Powyższa tabela uwzględnia skalę awansu, nie samo miejsce w rankingu ogólnym.
Wydatki na profilaktykę i odpływ mieszkańców. Co stoi za awansami w zdrowiu i demografii?
W kategorii Zdrowie porównywano tylko dwa wskaźniki, które były w Indeksie zarówno w 2022 r., jak i w 2026 r. To wydatki na działania prozdrowotne w przeliczeniu na mieszkańca oraz liczba realizowanych działań. Wynik mówi więc o zaangażowaniu samorządu w profilaktykę i promocję zdrowia, a nie o całej ochronie zdrowia w mieście.
Ważne
Ciekawostka: największe awanse w tej kategorii odnotowały miasta województwa śląskiego.
W kategorii Ludność i pokolenia wygrywały miasta, które ograniczyły odpływ mieszkańców, poprawiły saldo migracji i miały korzystniejszą strukturę wieku. Organizatorzy zaznaczają, że miasta mogą odwracać niekorzystne trendy demograficzne, ale to proces na lata.
Edukacja, mieszkalnictwo i środowisko, usługi komunalne, przestrzeń. Mniejsze miasta nadrabiają dystans do największych
- Organizatorzy zwracają uwagę na kilka wniosków. W edukacji awans Świnoujścia był efektem działań od jakości kształcenia po wsparcie rodzin z dziećmi. Jakość lokalnej edukacji nie jest więc domeną wyłącznie dużych ośrodków akademickich.
- W mieszkalnictwie największe postępy osiągały głównie mniejsze miasta. Poprawiały zarządzanie zasobami mieszkaniowymi, dostęp do podstawowej infrastruktury technicznej i modernizowały zasoby komunalne.
- W środowisku poprawa dotyczyła większości badanych miast. Sprzyjały jej inwestycje z funduszy krajowych i europejskich oraz rosnąca świadomość samorządów i mieszkańców.
- W usługach komunalnych i społecznych liczyły się inwestycje w bezpieczeństwo, kulturę, sport i opiekę nad dziećmi.
- W kategorii przestrzeni o wygranej Szczecina zdecydowała poprawa w obszarach bezpieczeństwa, terenów zielonych i wykorzystania wód.
Śląsk wygrywa długi dystans. Dziewięć miast województwa śląskiego wśród wyróżnionych
Z listy 22 miast, które trafiły do zestawienia ogólnego lub do podium którejś kategorii, dziewięć leży w województwie śląskim. To Zabrze, Rybnik, Bielsko-Biała, Gliwice, Sosnowiec, Katowice, Jaworzno, Tychy i Żory. Organizatorzy rankingu nie tłumaczą, skąd bierze się ta koncentracja w jednym województwie. Jedynie w kategorii Zdrowie zauważają, że miasta śląskie zbiorczo odnotowały jedne z największych awansów.
Wnioski z Indeksu Zdrowych Miast 2026 dla mieszkańców i samorządów: postęp nie wymaga spektakularnych inwestycji
Organizatorzy podkreślają, że postęp nie zawsze wynika ze spektakularnych inwestycji ani szybkich efektów. Często jest wynikiem systematycznych działań, które widać dopiero po latach. Dla ciebie jako mieszkańca to sygnał, że pozycja startowa miasta nie przesądza o jego przyszłości. Dla radnych i urzędników to argument, by nie rezygnować z długofalowych strategii po jednym słabszym roku.
"Ranking 5-lecia pozwala spojrzeć na miasta z perspektywy ich drogi rozwojowej, a nie tylko miejsca zajmowanego w danym roku. Dzięki temu możemy wyróżnić samorządy, które wykazały się skutecznością we wdrażaniu zmian i osiągnęły największy postęp na tle innych miast. To ważny sygnał, że ambitne cele rozwojowe można realizować niezależnie od pozycji startowej." - komentuje prof. Jerzy Hausner, Przewodniczący Rady Programowej Open Eyes Economy Summit, Fundacja GAP.
Źródła: LUX MED, SGH w Warszawie, Fundacja Gospodarki i Administracji Publicznej
W redakcji Infor.pl dzieli się wiedzą opartą na przygotowaniu zawodowym radcy prawnego oraz doświadczeniu z kancelarii prowadzonej od 2017 roku. Jego droga zawodowa związana z prawem zaczęła się jednak już w 2012 roku – po ukończeniu studiów na kierunku prawo na Krakowskiej Akademii rozpoczął pracę w kancelarii (choć jako stażysta zdobywał doświadczenie prawnicze już od 2010 roku), by następnie w latach 2014–2016 odbyć aplikację w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Krakowie i zdać państwowy egzamin zawodowy na radcę prawnego w 2017 roku. Szczególny nacisk kładzie na zagadnienia z zakresu prawa cywilnego, gospodarczego, autorskiego, nowych technologii oraz obrotu nieruchomościami, a także prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Z Krakowem związany jako mieszkaniec od 2007 roku, co przekłada się także na dobrą znajomość lokalnego kontekstu. Prywatnie pasjonuje się motoryzacją – zarówno światem samochodowym, jak i motocyklowym (od kilku lat motocyklista) oraz kinematografią. Miłośnik Włoch.