Autor proponuje wprowadzenie ilorazu rodzinnego, czyli rozliczenia uzależniającego wysokość podatku od składu rodziny. Na razie pomysł pozostaje indywidualną petycją, a opublikowane dokumenty nie potwierdzają, że resort zdecydował się przygotować taką reformę.
Nowe zasady rozliczenia PIT dla rodzin? Petycja trafiła do Ministerstwa Finansów
Ministerstwo Finansów zamieściło propozycję w październikowym wykazie petycji, wskazując, że została przekazana 2 października 2026 r. Resort określa wystąpienie jako petycję indywidualną, jednak jej autor nie wyraził zgody na publikację imienia i nazwiska. Według stanu sprawdzonego 21 października w wykazie nie opublikowano odpowiedzi na jego postulat. Ustawa o petycjach przewiduje rozpatrzenie wystąpienia bez zbędnej zwłoki, zasadniczo w ciągu trzech miesięcy od złożenia. W określonych okolicznościach termin może się wydłużyć. Termin odpowiedzi na petycję nie jest terminem zmiany podatków — przyjęcie nowych zasad wymagałoby odrębnego procesu legislacyjnego.
Im więcej dzieci, tym niższy PIT. Jak działałby iloraz rodzinny?
Dzisiaj małżonkowie spełniający ustawowe warunki mogą obliczyć wspólny PIT od połowy łącznych dochodów, a następnie pomnożyć otrzymany podatek przez dwa. Takie rozliczenie pomaga zwłaszcza wtedy, gdy jedno z nich zarabia znacznie więcej od drugiego. Autor petycji chce rozszerzyć ten mechanizm o dzieci. Zamiast stałego dzielnika wynoszącego dwa proponuje współczynnik rodziny, który zwiększałby się wraz z liczbą dzieci spełniających warunki rozliczenia:
- małżeństwo bez dzieci — 2;
- małżeństwo z jednym dzieckiem — 2,5;
- małżeństwo z dwojgiem dzieci — 3;
- za trzecie i każde kolejne dziecko — dodatkowe 0,75, czyli przy trojgu dzieci współczynnik wynosiłby 3,75, a przy czworgu — 4,5.
W dokumencie znalazł się szczegół istotny dla wszystkich wyliczeń: po podzieleniu dochodu przez współczynnik i obliczeniu podatku według skali wynik nadal należałoby pomnożyć przez dwa. Autor nie proponuje mnożenia podatku przez współczynnik odpowiadający liczbie członków rodziny. Rozliczenie obejmowałoby małoletnie dzieci oraz uczące się dzieci do ukończenia 25. roku życia, pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami. Autor przewiduje również wariant dla osób samotnie wychowujących dzieci — z bazowym współczynnikiem 1,5, zwiększanym z uwzględnieniem dzieci.
24 tys. zł mniej PIT przy dwojgu dzieci? Wyliczenia dla pięciu poziomów dochodów
Najłatwiej pokazać skutki propozycji na przykładzie małżeństwa z dwojgiem dzieci, które nie osiągają własnych dochodów. Obecnie rodzice dzielą wspólną podstawę opodatkowania przez dwa, a według proponowanego mechanizmu dzieliliby ją przez trzy. Do symulacji przyjmujemy obowiązującą skalę: 12 proc. do 120 tys. zł podstawy, z kwotą zmniejszającą podatek wynoszącą 3600 zł, oraz 32 proc. od nadwyżki ponad próg. Kwota wolna wynosi 30 tys. zł na podatnika.
Poniższe kwoty dotyczą rocznej podstawy opodatkowania po odliczeniach, przed ulgami od podatku. Porównujemy obecne wspólne rozliczenie małżonków z opisanym w petycji wzorem.
| Łączna roczna podstawa opodatkowania małżonków | PIT przy obecnym wspólnym rozliczeniu | PIT według wzoru z petycji — dwoje dzieci | Różnica roczna |
|---|---|---|---|
60 000 zł | 0 zł | 0 zł | 0 zł |
90 000 zł | 3600 zł | 0 zł | 3600 zł |
120 000 zł | 7200 zł | 2400 zł | 4800 zł |
180 000 zł | 14 400 zł | 7200 zł | 7200 zł |
300 000 zł | 40 800 zł | 16 800 zł | 24 000 zł |
Obliczenia własne na podstawie obecnej skali PIT i mechanizmu zapisanego w petycji. Symulacja zakłada spełnienie warunków wspólnego rozliczenia oraz brak dochodów dzieci.
Ważne
Przy podstawie 300 tys. zł różnica jest szczególnie duża, ponieważ obecnie na każde z małżonków przypada do obliczeń 150 tys. zł, co uruchamia stawkę 32 proc. od części dochodu. Po podzieleniu przez trzy otrzymujemy 100 tys. zł, a więc kwotę mieszczącą się w pierwszym przedziale skali. Podatek od niej wynosi 8400 zł, a po pomnożeniu przez dwa — 16 800 zł.
Które rodziny zyskałyby na zmianie PIT? Przy niskich dochodach korzyść może być zerowa
Z przedstawionego wzoru wynika, że duże korzyści kwotowe mogłyby uzyskać rodziny, które obecnie płacą wysoki PIT, zwłaszcza gdy część ich dochodów obejmuje stawka 32 proc. Liczba dzieci zwiększałaby dzielnik, a tym samym obniżała kwotę, od której oblicza się podatek. Przy niezmienionej skali małżeństwo z dwojgiem dzieci dochodziłoby do granicy drugiego przedziału przy łącznej podstawie 360 tys. zł, wobec 240 tys. zł przy obecnym wspólnym rozliczeniu. Z kolei podatek przed ulgami wynosiłby zero do 90 tys. zł wspólnej podstawy, zamiast do 60 tys. zł.
Dla rodzin o niskich dochodach sam iloraz może jednak niewiele zmienić. Jeżeli już dziś wspólny podatek przed ulgami wynosi zero, nie da się go dodatkowo obniżyć przez zastosowanie większego dzielnika. Osobną kwestią pozostaje prawo do zwrotu niewykorzystanej ulgi na dzieci, zależne od ustawowych warunków i limitów. Małżeństwo bez dzieci otrzymałoby współczynnik dwa, więc sam sposób liczenia nie przyniósłby mu dodatkowej korzyści. Propozycja nie przewiduje również nowej preferencji dla osób bez dzieci rozliczających się indywidualnie.
Iloraz rodzinny a ulga na dzieci. Czy rodzice mogliby korzystać z obu preferencji?
Rodzice już dziś korzystają z preferencji podatkowych, dlatego ocena nowego pomysłu wymaga uwzględnienia obecnej ulgi na dzieci. Przy spełnieniu warunków odliczenie za pełny rok wynosi po 1112,04 zł na pierwsze i drugie dziecko, 2000,04 zł na trzecie oraz po 2700 zł na czwarte i każde kolejne. Przy jednym dziecku co do zasady obowiązuje również limit dochodów rodzica lub rodziców, z ustawowymi wyjątkami. Petycja nie zawiera propozycji uchylenia ulgi prorodzinnej. Nie opisuje jednak kompleksowo jej współdziałania z nowym rozliczeniem.
W przykładzie małżeństwa z dwojgiem dzieci i podstawą 300 tys. zł, gdyby zachowano pełne prawo do obecnej ulgi, od obu porównywanych podatków można byłoby odjąć 2224,08 zł. Różnica nadal wynosiłaby 24 tys. zł. Przy niższym podatku wynik wymagałby dodatkowo sprawdzenia zasad zwrotu niewykorzystanego odliczenia.
Niższy PIT dla rodzin ma pomóc zwiększyć liczbę urodzeń. Co z kosztami propozycji?
Autor uzasadnia propozycję kosztami utrzymania dzieci i kryzysem demograficznym. Zakłada, że pozostawienie rodzinom większej części dochodów poprawiłoby ich sytuację, a część pieniędzy wróciłaby do finansów publicznych poprzez konsumpcję i podatki pośrednie. Dokument nie przedstawia jednak rachunku pozwalającego ustalić, ile reforma kosztowałaby rocznie i w jakiej części dodatkowe wpływy pokryłyby obniżkę PIT. Nie zawiera też analizy, która potwierdzałaby deklarowany efekt demograficzny. Z punktu widzenia podziału korzyści zasadnicze pytanie brzmi: czy państwo chce najmocniej obniżyć podatek rodzinom, które obecnie płacą go najwięcej, czy zwiększyć wsparcie także dla gospodarstw z niewielkimi dochodami. Sam mechanizm ilorazu realizuje przede wszystkim pierwszy z tych celów, co pokazują przedstawione symulacje.
Podstawa prawna i dokumenty źródłowe
- Petycja obywatelska w sprawie wprowadzenia ilorazu rodzinnego (family-splitting) w podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT)
- Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych — w szczególności art. 6 dotyczący preferencyjnego rozliczenia, art. 7 dotyczący dochodów małoletnich dzieci, art. 27 określający skalę podatkową oraz art. 27f regulujący ulgę na dzieci.
- Ustawa z 11 lipca 2014 r. o petycjach — w szczególności art. 8 dotyczący publikacji informacji o petycji, art. 10 dotyczący terminu jej rozpatrzenia i art. 13 dotyczący zawiadomienia o sposobie załatwienia.
Redaktorka portalu internetowego gazetaprawna.pl. Absolwentka filologii polskiej oraz pedagogiki. Psychodietetyczka oraz psychoterapeutka w trakcie szkolenia. Przez kilka lat pracowała jako dziennikarka medyczna. Pasjonatka tematów z zakresu medycyny, a zwłaszcza zdrowia psychicznego.
