Ważne
NAJWAŻNIEJSZE:
- Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska żądają zwrotu dotacji od osób oszukanych przez nieuczciwych wykonawców w programie Czyste Powietrze.
- Kwoty, których dochodzą fundusze, sięgają kilkudziesięciu tysięcy złotych wraz z odsetkami.
- W Sejmie trwają prace nad ustawą, która ma chronić poszkodowanych (druk nr 3007), ale przepisy jeszcze nie obowiązują.
- RPO opisała konkretny przypadek: osoba bezrobotna z zasiłkiem 500 zł miesięcznie dostała wezwanie do zapłaty ponad 50 tys. zł w 7 dni.
- Rzecznik 4 października 2026 r. wystąpiła do Minister Klimatu i Środowiska o pilne mechanizmy ochronne jeszcze przed uchwaleniem ustawy.
Oszukał go wykonawca, a fundusz i tak żąda zwrotu pieniędzy
Program Czyste Powietrze miał pomóc ludziom wymienić stare piece i ocieplić domy. Dla wielu beneficjentów zamienił się jednak w koszmar - nie z winy samego programu, ale nieuczciwych firm, które brały pieniądze z dofinansowania i nie wykonywały pracy albo wykonywały ją źle.
Problem w tym, co dzieje się potem. Gdy wykonawca znika z pieniędzmi, Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚiGW) nie szuka winnego wśród firm budowlanych. Zwraca się bezpośrednio do beneficjenta - czyli osoby, która sama padła ofiarą oszustwa - z żądaniem zwrotu całej dotacji.
Ważne
Do Rzecznika Praw Obywatelskich wpływają skargi od ludzi w dokładnie takiej sytuacji. Jak wynika z komunikatu RPO z 13 października 2026 r., chodzi o kwoty sięgające kilkudziesięciu tysięcy złotych.
Zasiłek 500 złotych miesięcznie, dług 50 tysięcy złotych do zapłaty w 7 dni
RPO opisała w piśmie do Minister Klimatu i Środowiska konkretny przypadek, który trafił do jej biura w ostatnim miesiącu. Pokazuje on, jak bardzo system może uderzyć w osoby, które najmniej na to zasługują.
Skarżący jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Utrzymuje się z pomocy społecznej - zasiłku okresowego w wysokości 500 złotych miesięcznie oraz dodatkowych 100 złotych pomocy na wyżywienie.
Gdy okazało się, że wykonawca nie wywiązał się z umowy, skarżący zrobił dokładnie to, co powinien zrobić uczciwy obywatel. Złożył pozew do sądu cywilnego przeciwko nierzetelnej firmie. Zgłosił sprawę organom ścigania. Poinformował WFOŚiGW o całej sytuacji. Zwrócił się nawet bezpośrednio do pełnomocnika funduszu z prośbą o wstrzymanie działań windykacyjnych do czasu wyjaśnienia sprawy. To wszystko nie wystarczyło.
Wezwanie do zapłaty i zwrotu dotacji dostał mimo zgłoszonego oszustwa
Mimo podjętych przez skarżącego działań, otrzymał on przedsądowe wezwanie do zapłaty od adwokata działającego w imieniu WFOŚiGW. Pełnomocnik funduszu wezwał go do zapłaty ponad 50 tysięcy złotych wraz z odsetkami w terminie 7 dni od otrzymania pisma.
To nie koniec złych wiadomości zawartych w wezwaniu. Pełnomocnik funduszu poinformował, że nieuiszczenie należności w wyznaczonym terminie spowoduje bezzwłoczne skierowanie sprawy na drogę sądową, a po uzyskaniu tytułu wykonawczego - na drogę postępowania egzekucyjnego, czyli do komornika. Bez dodatkowych wezwań.
Co więcej, pozew miałby objąć nie tylko samą zaległość, ale też odsetki, koszty sądowe, koszty zastępstwa procesowego oraz koszty postępowania egzekucyjnego. Dla osoby żyjącej z 600 złotych miesięcznie z pomocy społecznej to kwota, której nigdy nie będzie w stanie spłacić - a mimo to proces windykacyjny toczy się dalej, jakby była sprawcą oszustwa, a nie jego ofiarą.
Ustawa, która ma pomóc oszukanym Czystym Powietrzem, jeszcze nie weszła w życie
Rząd przygotował rozwiązanie tego problemu. W Sejmie procedowany jest projekt ustawy o pomocy beneficjentom - osobom fizycznym poszkodowanym w związku z realizacją programu Czyste Powietrze (druk nr 3007).
Projekt przewiduje dwa konkretne mechanizmy ochronne. Pierwszy to możliwość tymczasowego wstrzymania dochodzenia należności od beneficjenta - od momentu, gdy właściwy WFOŚiGW dowie się o zawiadomieniu o przestępstwie związanym z realizacją umowy o dofinansowanie na szkodę beneficjenta. Drugi to zawieszenie spłaty należności w przypadku wszczęcia postępowania karnego w takiej sprawie.
Proces legislacyjny trwa jednak już od miesięcy. Projekt wpłynął do Sejmu 13 sierpnia 2026 r. Po pierwszym czytaniu 3 września 2026 r. trafił do połączonych Komisji do Spraw Energii, Klimatu i Aktywów Państwowych oraz Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa. 16 września 2026 r. komisje rozpatrzyły projekt i wniosły o jego uchwalenie. Na 6 października 2026 r. było zaplanowane w Sejmie sprawozdanie obu komisji.
Dlaczego ochrona poszkodowanych musi zadziałać już teraz, a nie dopiero po uchwaleniu ustawy?
Tu pojawia się sedno apelu Rzecznika Praw Obywatelskich. Proces legislacyjny - nawet jeśli przebiega sprawnie - zawsze zajmuje czas. A osoby poszkodowane przez nieuczciwych wykonawców dostają wezwania do zapłaty już teraz, zanim ustawa zdąży wejść w życie.
"W mojej ocenie te indywidualne sprawy obrazują szerszy problem dotyczący beneficjentów Programu Priorytetowego Czyste Powietrze, którym obecnie, do czasu uchwalenia i wejścia w życie ustawy o pomocy beneficjentom, nie przysługuje wystarczająca ochrona prawna" - napisała Sylwia Gregorczyk-Abram, Rzecznik Praw Obywatelskich, w piśmie do Minister Klimatu i Środowiska z 4 października 2026 r.
Ważne
Nawet najlepiej przygotowana ustawa nie pomoże komuś, kogo komornik zlicytuje, zanim przepisy zaczną obowiązywać. Dla osób w trudnej sytuacji finansowej - jak opisany wyżej skarżący - każdy tydzień zwłoki może oznaczać realną utratę majątku lub wpadnięcie w spiralę zadłużenia.
Co konkretnie proponuje RPO ministerstwu w sprawie beneficjentów Czystego Powietrza?
Rzecznik nie poprzestała na opisaniu problemu. Wystąpiła do Minister Klimatu i Środowiska Pauliny Hennig-Kloski z konkretnym wnioskiem o działanie.
RPO poprosiła o zajęcie stanowiska w przedstawionej sprawie oraz - jeśli ministerstwo podzieli jej ocenę - o pilne wypracowanie mechanizmów ochrony beneficjentów poszkodowanych w programie Czyste Powietrze. Chodzi konkretnie o rozwiązania, które pozwolą na wstrzymanie czynności windykacyjnych prowadzonych przez Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej - jeszcze zanim nowa ustawa wejdzie w życie.
Takie rozwiązanie nie wymagałoby czekania na zakończenie całego procesu legislacyjnego. Mogłoby zostać wprowadzone na poziomie wytycznych czy decyzji administracyjnych, chroniąc osoby takie jak opisany wyżej skarżący już teraz.
Co zrobić, jeśli jesteś w podobnej sytuacji i też padłeś ofiarą oszustwa w programie Czyste Powietrze?
Jeśli padłeś ofiarą nieuczciwego wykonawcy w programie Czyste Powietrze i otrzymujesz wezwania do zwrotu dotacji, warto podjąć kilka kroków:
- Zgłoś sprawę organom ścigania, jeśli tego jeszcze nie zrobiłeś - to dokumentuje, że jesteś ofiarą, a nie stroną winną.
- Poinformuj pisemnie właściwy WFOŚiGW o zgłoszeniu przestępstwa i poproś o wstrzymanie czynności windykacyjnych.
- Rozważ złożenie skargi do Rzecznika Praw Obywatelskich, jeśli fundusz mimo to kontynuuje działania windykacyjne.
- Śledź postęp prac nad ustawą (druk nr 3007) - po jej wejściu w życie będziesz mógł powołać się na nowe przepisy ochronne.
- Skonsultuj swoją sytuację z prawnikiem lub punktem nieodpłatnej pomocy prawnej, zwłaszcza jeśli otrzymałeś wezwanie z krótkim terminem zapłaty.
Oszukani w programie Czyste Powietrze - pytania i odpowiedzi (FAQ)
Czym jest problem opisany przez RPO w sprawie programu Czyste Powietrze?
Osoby oszukane przez nieuczciwych wykonawców realizujących inwestycje w ramach programu Czyste Powietrze są mimo to zobowiązywane przez Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska do zwrotu otrzymanej dotacji.
Jakich kwot żądają fundusze od poszkodowanych beneficjentów?
Jak wynika ze skarg kierowanych do RPO, chodzi o kwoty sięgające kilkudziesięciu tysięcy złotych, czasem wraz z naliczonymi odsetkami.
Czy istnieje już ustawa chroniąca poszkodowanych w programie Czyste Powietrze?
Nie, ustawa jest obecnie procedowana w Sejmie (druk nr 3007) i jeszcze nie weszła w życie.
Co przewiduje projektowana ustawa o pomocy beneficjentom?
Projekt zakłada możliwość tymczasowego wstrzymania dochodzenia należności oraz zawieszenie spłaty w przypadku wszczęcia postępowania karnego związanego z oszustwem wykonawcy.
Na jakim etapie są obecnie prace nad ustawą?
Projekt przeszedł pierwsze czytanie i prace komisji sejmowych, które wniosły o jego uchwalenie. 6 października 2026 r. było zaplanowane sprawozdanie komisji w Sejmie.
O co dokładnie zaapelowała RPO do Minister Klimatu i Środowiska?
RPO poprosiła o pilne wypracowanie mechanizmów ochronnych dla poszkodowanych jeszcze przed wejściem w życie nowej ustawy, w tym o wstrzymanie czynności windykacyjnych prowadzonych przez WFOŚiGW.
Co powinienem zrobić, jeśli fundusz żąda ode mnie zwrotu dotacji mimo oszustwa wykonawcy?
Zgłoś sprawę organom ścigania, poinformuj pisemnie WFOŚiGW o tym fakcie i poproś o wstrzymanie działań windykacyjnych, a w razie potrzeby skontaktuj się z Rzecznikiem Praw Obywatelskich.
Czy opisany w piśmie RPO przypadek jest odosobniony?
Nie. Rzecznik podkreśla, że ten konkretny przypadek obrazuje szerszy problem dotyczący wielu beneficjentów programu Czyste Powietrze w całej Polsce.
Źródło: Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich
W redakcji Infor.pl dzieli się wiedzą opartą na przygotowaniu zawodowym radcy prawnego oraz doświadczeniu z kancelarii prowadzonej od 2017 roku. Jego droga zawodowa związana z prawem zaczęła się jednak już w 2012 roku – po ukończeniu studiów na kierunku prawo na Krakowskiej Akademii rozpoczął pracę w kancelarii (choć jako stażysta zdobywał doświadczenie prawnicze już od 2010 roku), by następnie w latach 2014–2016 odbyć aplikację w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Krakowie i zdać państwowy egzamin zawodowy na radcę prawnego w 2017 roku. Szczególny nacisk kładzie na zagadnienia z zakresu prawa cywilnego, gospodarczego, autorskiego, nowych technologii oraz obrotu nieruchomościami, a także prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Z Krakowem związany jako mieszkaniec od 2007 roku, co przekłada się także na dobrą znajomość lokalnego kontekstu. Prywatnie pasjonuje się motoryzacją – zarówno światem samochodowym, jak i motocyklowym (od kilku lat motocyklista) oraz kinematografią. Miłośnik Włoch.