Firma może osiągać dobre wyniki finansowe, zatrudniać pracowników i posiadać stabilną pozycję rynkową. Mimo to może być bardzo podatna na jedno zdarzenie – nagłą nieobecność właściciela. Choroba, wypadek lub śmierć przedsiębiorcy mogą ujawnić, że organizacja nie jest przygotowana do samodzielnego funkcjonowania.
- Pracownik kliknął w zły link. Czy firma potrafi zatrzymać atak? Jak ograniczyć skutki przejęcia konta? [Komentarz ekspercki]
- Eksplozja na Lubelszczyźnie. Znaleziono niezidentyfikowany obiekt. Prokuratura potwierdza, trwa śledztwo
- Właściciel Biedronki ukarany za działania wobec dostawców. Kara jest gigantyczna
Firma uzależniona od jednej osoby
Właściciel często uważa, że skoro wszystko kontroluje, przedsiębiorstwo jest bezpieczne. W rzeczywistości może być odwrotnie.
Jeżeli tylko jedna osoba zna hasła do systemów, prowadzi kluczowe rozmowy z kontrahentami, zatwierdza wydatki i posiada wiedzę o zobowiązaniach firmy, jej nieobecność może sparaliżować działalność. Problemem nie jest wyłącznie kwestia prawna. Równie istotna jest ciągłość operacyjna.
Kto poinformuje pracowników o dalszym sposobie działania? Kto skontaktuje się z najważniejszymi klientami? Kto będzie podejmował decyzje dotyczące wynagrodzeń, dostaw i płatności? Kto będzie wiedział, jakie zobowiązania wymagają natychmiastowej reakcji? Jeśli odpowiedź na wszystkie te pytania brzmi „właściciel”, firma jest narażona na poważne ryzyko.
Plan awaryjny to nie to samo co sukcesja
Przedsiębiorcy często odkładają planowanie sukcesji, ponieważ uważają, że jest to temat dotyczący odległej przyszłości. Tymczasem przygotowanie firmy na nagłą nieobecność właściciela powinno być elementem bieżącego zarządzania ryzykiem. Warto rozróżnić dwa procesy.
Plan awaryjny ma zapewnić możliwość działania przedsiębiorstwa w sytuacji nagłej i nieprzewidzianej. Sukcesja jest natomiast szerszym procesem przygotowania do zmiany właścicielskiej, zarządczej lub pokoleniowej. Oba procesy powinny być ze sobą powiązane.
Co powinien zawierać plan ciągłości działania?
Pierwszym krokiem jest identyfikacja najważniejszych obszarów działalności, które nie mogą zostać przerwane. Przedsiębiorca powinien ustalić:
- kto może podejmować decyzje podczas jego nieobecności;
- kto zna kluczowe procesy i zobowiązania firmy;
- kto odpowiada za kontakty z klientami i dostawcami;
- gdzie znajdują się najważniejsze dokumenty i informacje;
- kto posiada odpowiednie uprawnienia do reprezentowania przedsiębiorstwa;
- jakie procedury należy uruchomić w przypadku nagłego zdarzenia.
Nie wystarczy jednak sporządzić listy kontaktów i przechowywać jej w szufladzie. Osoby wskazane w planie muszą znać swoje role, mieć odpowiednie kompetencje i wiedzieć, jakie działania powinny podjąć.
Prawne zabezpieczenie przedsiębiorstwa
Kolejnym obszarem jest uporządkowanie kwestii formalnych. W zależności od formy prowadzenia działalności należy przeanalizować zasady reprezentacji, sposób zarządzania, umowy, pełnomocnictwa oraz rozwiązania dotyczące sytuacji śmierci przedsiębiorcy lub wspólnika.
W przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej istotne może być ustanowienie zarządu sukcesyjnego, jeżeli spełnione są warunki przewidziane przepisami. W spółkach należy zweryfikować umowy i statuty, zasady powoływania organów, reprezentację oraz postanowienia dotyczące udziałów lub akcji i następstwa prawnego.
Warto również przeanalizować ubezpieczenia, zobowiązania kredytowe, gwarancje, zabezpieczenia i umowy z kluczowymi kontrahentami. Każde rozwiązanie powinno być dopasowane do konkretnej struktury przedsiębiorstwa. Samo sporządzenie dokumentu nie daje gwarancji, że firma będzie mogła sprawnie funkcjonować.
Czy firma potrafi działać bez właściciela?
Najprostszym testem gotowości przedsiębiorstwa jest zadanie sobie pytania: czy przez dwa tygodnie firma mogłaby funkcjonować bez codziennego udziału właściciela? Jeżeli odpowiedź brzmi „nie”, warto sprawdzić, dlaczego.
Być może brakuje osób odpowiedzialnych za poszczególne obszary. Być może procedury nie zostały opisane. A może właściciel nie potrafi oddać odpowiedzialności i nadal osobiście kontroluje każdą decyzję.
To ostatnie zjawisko jest szczególnie istotne. Niektórzy przedsiębiorcy przez lata budują organizację, która formalnie zatrudnia menedżerów, ale w praktyce nie może działać bez ich zgody. Taka firma może być rentowna, ale niekoniecznie jest przygotowana na przyszłość.
Odpowiedzialność właściciela wykracza poza jego obecność
Przedsiębiorca odpowiada nie tylko za bieżące wyniki finansowe. Odpowiada również za ludzi, którzy pracują w firmie, rodziny, których utrzymanie zależy od przedsiębiorstwa, klientów i kontrahentów. Przygotowanie firmy na nieobecność właściciela nie jest przejawem pesymizmu. Jest dowodem odpowiedzialnego zarządzania.
Warto zacząć od prostego ćwiczenia: wyobrazić sobie, że od jutra właściciel nie może podejmować żadnych decyzji. Co stanie się z firmą? Kto przejmie odpowiedzialność? Jakie działania zostaną podjęte w pierwszych godzinach, dniach i tygodniach? Odpowiedzi na te pytania mogą być początkiem rzeczywistego planu sukcesyjnego.
Dobrze przygotowana firma nie powinna być zakładnikiem obecności jednej osoby. Prawdziwym sprawdzianem jakości zarządzania jest to, czy przedsiębiorstwo potrafi funkcjonować również wtedy, gdy jego właściciel nie może już stać za sterami.
Ekspertka w dziedzinie prawa podatkowego i rachunkowości, ze szczególnym uwzględnieniem branży transportowej. Jako doświadczona konsultantka i trenerka z Kancelarii Podatkowej Tax Safe sp. z o.o., wspiera firmy w prawidłowym rozliczaniu kosztów, optymalizacji podatkowej oraz minimalizowaniu ryzyka kontroli. Jej praktyczna wiedza pomaga przedsiębiorcom skutecznie nawigować przez złożone regulacje, zapewniając spokój i bezpieczeństwo finansowe.
Doradca sukcesyjny, Mediator Sądowy.

