W przypadku odbiorców indywidualnych (gospodarstw domowych) ceny gazu kształtują taryfy zatwierdzane przez prezesa Urzędu Regulacji Energetyki. Przedsiębiorców taki mechanizm nie obejmuje, ale za to mają pełną swobodę wyboru oferty i formuły ceny. To oznacza, że muszą rozstrzygnąć ważny dylemat: czy chcą silniej powiązać koszty działalności z bieżącą sytuacją rynkową z perspektywą zmian, czy postawić na większą stabilność i przewidywalność wydatków.
Stawka bywa wysoka, co widać na przykładzie opisanym na Dziennik.pl. Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej w Mińsku Mazowieckim w pandemicznym okresie, gdy branża ciepłownicza notowała średnio rentowność na poziomie -6 proc., wypracowało wynik rzędu 25 proc., a w 2023 r. prawie 30 proc. Prezes spółki Jarosław Belkiewicz wskazywał podczas rozmowy przeprowadzonej na XXX Forum Ciepłowników Polskich, że w kogeneracji gazowej recepta opiera się na trzech filarach: dobrze kupić gaz, dobrze zakontraktować energię elektryczną i nie oszczędzać na bieżącej eksploatacji instalacji.
Pytanie brzmi, co właściwie oznacza „dobrze kupić”?
Niuanse stałej i zmiennej ceny gazu Zanim podpiszesz umowę
Maciej Kołodziejek, dyrektor Biura Zarządzania Ofertą Gazową i Energii myORLEN, przestrzega przed kierowaniem się wyłącznie ceną obowiązującą w danym momencie.
– Równie ważne są: mechanizm jej ustalania, ocena ryzyka oraz dopasowanie warunków umowy do działalności przedsiębiorstwa – tłumaczy.
Jak dodaje, liczą się profil i sezonowość zużycia, przewidywalność zapotrzebowania, udział gazu w kosztach działalności oraz możliwości aktywnego zarządzania zakupem. Inne potrzeby ma niewielka firma, dla której gaz jest mało istotną pozycją kosztową, a inne przedsiębiorstwo energochłonne, w którym wydatki na paliwo bezpośrednio wpływają na rentowność produkcji.
– W tym drugim przypadku szczególnego znaczenia nabiera dopasowanie zakupu gazu do sposobu ustalania cen sprzedawanych produktów lub usług – mówi ekspert.
Im większy udział gazu w strukturze kosztów, tym ważniejsza staje się przewidywalność ceny.
– Nie ma modelu, który w każdych warunkach zapewniałby niższą cenę. Cena stała i indeksowana odpowiadają na różne potrzeby oraz wiążą się z innym podziałem ryzyka – mówi dyrektor w myORLEN.
Oferta ze stałą ceną na uzgodniony okres zwiększa przewidywalność wydatków na samo paliwo i w zakresie objętym gwarancją chroni przed wzrostem cen rynkowych, ale nie pozwala automatycznie skorzystać z ich spadku. Maciej Kołodziejek zastrzega, że stała cena jednostkowa nie oznacza stałej kwoty rachunku, bo ten zależy również od zużycia, opłat za dystrybucję lub przesył, opłat handlowych oraz podatków – a żadna z tych rzeczy nie zależy od sprzedawcy gazu.
W modelu indeksowanym cena paliwa jest powiązana z uzgodnionym indeksem rynkowym, więc jego spadki mogą ją obniżać, a wzrosty podwyższać. Efekt zależy od wybranego indeksu, okresu uśredniania i terminów aktualizacji.
Rozwiązania tego rodzaju można rozważać m.in. w przedsiębiorstwach energochłonnych, takich jak: zakłady ciepłownicze, producenci ceramiki czy huty szkła.
– O wyborze nie powinna jednak przesądzać sama branża, lecz także zdolność firmy do ponoszenia ryzyka wzrostu cen gazu oraz możliwość uwzględniania zmian kosztów w cenach własnych produktów lub usług – dodaje Maciej Kołodziejek.
Osobnym rozwiązaniem jest Cennik Gaz dla Biznesu, w którym cena paliwa jest aktualizowana co miesiąc według określonej formuły i publikowana z miesięcznym wyprzedzeniem. W myORLEN jej podstawą są kursy rozliczeniowe kontraktu miesięcznego GAS_BASE_M na Towarowej Giełdzie Energii z okresu przyjętego do kalkulacji, powiększone o narzut sprzedawcy oraz składnik związany z obowiązkami w zakresie efektywności energetycznej. Klient nie wybiera samodzielnie momentu wyceny poszczególnych partii gazu, ale powinien się liczyć z comiesięczną zmianą stawki. Takie rozwiązanie może być wygodne zwłaszcza dla firm, w których gaz nie stanowi kluczowej pozycji kosztowej i które nie chcą aktywnie zarządzać zakupem transz.
Możliwości wyboru jest więcej.
– W modelu transzowym przedsiębiorca nie musi ustalać ceny całego zakontraktowanego wolumenu w jednym momencie – tłumaczy Maciej Kołodziejek.
Można stopniowo ustalać cenę poszczególnych transz w terminach i na zasadach przewidzianych w umowie, dopasowując wyceny do planu produkcji, profilu zużycia i kontraktów sprzedażowych. Część wolumenu może mieć już ustaloną cenę, a pozostała nadal podlegać zmianom notowań. Rozłożenie zakupu w czasie ogranicza więc ryzyko ustalenia ceny całego wolumenu w jednym, niekorzystnym momencie, ale nie eliminuje ryzyka cenowego. Nie wiadomo bowiem, czy przed wyceną kolejnych transz ceny wzrosną, czy spadną – w pierwszym przypadku firma zapłaci za nie więcej, w drugim mniej. Dlatego nie można z góry określić ostatecznej średniej ceny całego zakontraktowanego wolumenu.
Taki model wymaga monitorowania rynku i sprawnego podejmowania decyzji, dlatego jest rozwiązaniem przede wszystkim dla firm przygotowanych do aktywnego zarządzania zakupem gazu.
Zanim podpiszesz umowę
Punktem wyjścia dla przedsiębiorcy powinna więc być analiza historycznego zużycia i prognozowanego zapotrzebowania: jego skali, sezonowości oraz zmian wynikających z planów produkcji lub świadczenia usług. Pomaga w tym testowanie różnych scenariuszy kosztowych – firma, która zna własne zużycie i rozumie formułę ceny, może lepiej chronić budżet nawet wtedy, gdy sam rynek pozostaje nieprzewidywalny.
Ważne jest też określenie akceptowanego poziomu ryzyka. Gdy priorytetem jest przewidywalność, punktem odniesienia może być oferta ze stałą ceną. Firma akceptująca zmiany notowań może rozważyć indeksację, a przedsiębiorstwo gotowe aktywnie zarządzać zakupem stopniowe ustalanie cen w modelu transzowym.
– Jeżeli firma sprzedaje produkty lub usługi w długim okresie po z góry ustalonych cenach, warto rozważyć zabezpieczenie ceny gazu dla odpowiadającego im okresu i wolumenu – radzi Maciej Kołodziejek, dodając, że można to zrobić ofertą ze stałą ceną lub stopniowym ustalaniem cen transz.
Przed podpisaniem umowy warto więc zwrócić uwagę nie tylko na cenę paliwa, lecz także na pozostałe opłaty, sposób kalkulacji i aktualizacji ceny, zobowiązania wolumenowe, tolerancje poboru, zasady rozliczania odchyleń oraz warunki zmiany i rozwiązania umowy. W modelu transzowym trzeba dodatkowo ustalić, kto w firmie będzie podejmował decyzje o wycenie kolejnych części wolumenu i w jakich terminach.
Czy da się zatem wskazać uniwersalną strategię zakupu gazu? Nie ma jednej odpowiedniej dla każdego przedsiębiorstwa. Różne modele dostępne w myORLEN pozwalają dopasować sposób ustalania ceny do potrzeb i preferencji.
„Dobrze kupić gaz” nie znaczy więc trafić w jeden najlepszy dzień na rynku.
– Kluczem jest spójność zakupów gazu z działalnością firmy: okresem i profilem zapotrzebowania, kontraktami sprzedażowymi oraz możliwościami zarządzania ryzykiem. Strategia powinna służyć kontroli kosztów i ryzyka, a nie próbie wskazania jednego, zawsze najlepszego momentu zakupu – podsumowuje Maciej Kołodziejek.
Michał Perzyński
PARTNER

