Uszkodzone banknoty (porwane, uprane, zabrudzone) można bezpłatnie wymienić na nowe, o ile tylko ich stan nie budzi wątpliwości co do ich wartości nominalnej i tego, że nie są fałszywe. Czy to prawda, że posiadacze takich banknotów powinni pospieszyć się z wymianą?
Czy wszystkie uszkodzone banknoty podlegają wymianie?
To głównie stan banknotu decyduje o tym, czy bank wypłaci pełną wartość, połowę, czy tylko część wartości uszkodzonego banknotu.
Przykład
Co do zasady nawet za przerwany czy przecięty banknot przykładowo o nominale 100 zł można odzyskać pełne 100 zł, jeśli tylko posiadacz banknotu okaże co najmniej 75 proc. jego pierwotnej powierzchni. Przeszkodą nie jest nawet to, że banknot znajduje się w kilku częściach (o ile tylko pochodzą one z tego samego egzemplarza).
Zasady wymiany uszkodzonych znaków pieniężnych waluty polskiej określa Narodowy Bank Polski. Tryb wymiany reguluje zarządzenie nr 31/2013 Prezesa Narodowego Banku Polskiego z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu wymiany znaków pieniężnych, które wskutek zużycia lub uszkodzenia przestają być prawnym środkiem płatniczym na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. Urz. NBP z 2024 r. poz. 6).
Zgodnie z jego zapisami, wymienić można właściwie wszystkie zużyte lub uszkodzone banknoty i monety emitowane przez Narodowy Bank Polski, jeśli tylko nie ma podejrzeń co do ich autentyczności, a cechy umożliwiają rozpoznanie ich wartości nominalnej. To oznacza, że wymianie podlegają banknoty:
- postrzępione,
- naddarte,
- podklejone,
- przerwane,
- nadmiernie zabrudzone,
- zaplamione,
- odbarwione.
Ważne
Pieniądze można wymienić w kasie dowolnego banku działającego w Polsce.
Zasady wymiany uszkodzonych banknotów
Na mocy zarządzenia Prezesa NBP, banki zobowiązane są do wymiany zniszczonego banknotu, jeśli więcej niż 45 proc. jego pierwotnej powierzchni zachowało się w jednym fragmencie i można bez trudu rozpoznać jego nominał. To jednak jeszcze nie oznacza, że posiadacz zniszczonego banknotu w zamian otrzyma jego pełną wartość nominalną:
- banknot, który zachował od 45 do 75 proc. pierwotnej powierzchni w jednym fragmencie: wymiana na połowę jego wartości nominalnej,
- banknot, który zachował ponad 75 proc. pierwotnej powierzchni w jednym fragmencie: wymiana na pełną wartość nominalną,
- banknot przerwany na nie więcej niż dziewięć części stanowiący w całości 100 proc. powierzchni banknotu: wymiana na jego pełną wartość nominalną.
Wymianie na 100 proc. wartości podlegają również zużyte lub zniszczone monety:
- gdy posiadacz przedstawi oba rozłączone elementy monety dwustopowej (pierścień i rdzeń) pochodzące z tego samego egzemplarza, otrzyma pełną wartość nominalną,
- gdy posiadacz przedstawi jedną część: pierścień lub rdzeń monety, otrzyma połowę wartości nominalnej.
Do kiedy można wymienić uszkodzone banknoty?
Koniec miesiąca obfituje w informacje sugerujące, że posiadacze uszkodzonych banknotów muszą spieszyć się z ich wymianą, ponieważ od 1 listopada banki nie przyjmą zniszczonych środków pieniężnych. Warto jednak pamiętać, że 1 listopada 2026 r. nic w kwestii wymiany pieniędzy się nie zmienia: takie komunikaty mają jedynie przyciągnąć uwagę internautów i skłonić do kliknięcia w treść artykułu.
Posiadacze uszkodzonych banknotów nie muszą szczególnie spieszyć się z ich wymianą: zniszczone banknoty można wymienić w kasie dowolnego banku, jeśli nie spełniają one warunków wymiany, zostaną przyjęte na podstawie wniosku i przesłane do Centrali NPB. Zużyte lub uszkodzone banknoty waluty polskiej (o łącznej wartości nieprzekraczającej kwoty 2000 zł) można wysłać również do Centrali NBP przesyłką pocztową lub kurierską wraz z wnioskiem i pieniędzmi w zaklejonej kopercie. Wówczas zwrot równowartości wymienionych banknotów zostanie przekazany na wskazany we wniosku rachunek osoby fizycznej przesyłającej banknoty do wymiany.
Ważne
Warto pamiętać, że wymiana zniszczonych pieniędzy w kasie banku nie wiąże się z żadnymi kosztami: banki nie mogą pobierać dodatkowych opłat za wymianę, posiadacz pieniędzy otrzyma zwrot zgodnie z zasadami określonymi w zarządzeniu Prezesa NPB.
Absolwentka filologii polskiej i studiów z zakresu samorządu terytorialnego i polityki regionalnej na Uniwersytecie Warszawskim. Zajmuje się tematyką społeczną, zdrowotną oraz zagadnieniami związanymi z zabezpieczeniem społecznym i świadczeniami dla rodzin, seniorów oraz osób bezrobotnych. W przeszłości związana z wydawnictwami Edipresse Polska i ZPR Media. W swojej pracy koncentruje się na wyjaśnianiu przepisów w przystępny sposób. Zainteresowana reportażem społecznym i tematyką feministyczną.