Na czym polega Unijny System Handlu Uprawnieniami do Emisji?
Unijny System Handlu Uprawnieniami do Emisji (ETS), ustanowiony na mocy dyrektywy 2003/87/WE, to kluczowe narzędzie służące ograniczaniu emisji gazów cieplarnianych. Mechanizm ten zachęca przedsiębiorstwa do prowadzenia działalności w instalacjach, które redukują, a w perspektywie eliminują emisje.
Obecny, czwarty etap ETS zakłada, że do 2030 r. emisje netto gazów cieplarnianych w gospodarce Unii spadną o co najmniej 62% w porównaniu z rokiem 2005. System obejmuje m.in.:
- elektrownie,
- energochłonne sektory przemysłu,
- loty w obrębie UE, EOG i do Szwajcarii,
- transport morski.
Emisje, które podlegają rozliczeniu, dotyczą przede wszystkim:
- dwutlenku węgla (CO₂),
- podtlenku azotu (N₂O),
- perfluorowęglowodorów oraz
- metanu.
System opiera się na zasadzie: „zanieczyszczający płaci”. Przedsiębiorcy muszą posiadać uprawnienia (EU Allowances – EUA) do emisji każdej tony gazów cieplarnianych. Uprawnienia te są przydzielane bezpłatnie w ramach ustalonych limitów lub nabywane na aukcjach. Zyski z ich sprzedaży zasilają budżety państw członkowskich. Obecna cena emisji jednej tony CO₂ wynosi około 77 EUR.1
Nadchodzi UE ETS-2
W maju 2023 r. ustanowiono nowy, odrębny system handlu uprawnieniami – ETS-2. Obejmie on budynki, transport drogowy oraz inne sektory przemysłowe, które dotychczas nie były objęte ETS. W praktyce oznacza to wprowadzenie opłat od paliw wykorzystywanych do ogrzewania wszystkich budynków (mieszkalnych, usługowych, handlowych, przemysłowych) oraz paliw stosowanych w transporcie drogowym.
Polska – jak wynika z raportu Wandy Buk i Marcina Izdebskiego2 – jest jednym z państw, które najbardziej odczują skutki ETS-2. Wynika to z dużego zapotrzebowania na ciepło w naszym klimacie oraz z faktu, że Polska ma najwyższy w Europie poziom wykorzystania węgla do ogrzewania budynków mieszkalnych. Dodatkowo, udział samochodów z napędem elektrycznym lub wodorowym jest znikomy,
W Ministerstwie Klimatu i Środowiska obecnie trwają prace nad implementacją ETS-2 do prawa krajowego
Transpozycja dyrektywy jest obowiązkiem państwa członkowskiego – jej brak grozi karami finansowymi. Jak wyjaśnia Krzysztof Bolesta, sekretarz stanu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska, opóźnienia wynikają ze skomplikowanego charakteru regulacji, które dotykają wielu sektorów gospodarki. Zgodnie z założeniami, system ETS-2 zacznie obowiązywać od 2027 r.
Politycy niechętnie wypowiadają się na temat ETS-2. W ostatniej kampanii prezydenckiej temat ten był wykorzystywany głównie w celu straszenia Polaków. Brakuje oficjalnych rządowych komunikatów, analiz oraz kampanii informacyjnej w tej sprawie. Wszystko wskazuje na to, że Polacy dowiedzą się o ETS-2 dopiero tuż przed jego wdrożeniem. Tymczasem szeroka kampania informacyjna mogłaby zapobiec dezinformacji, zwiększyć zainteresowanie odnawialnymi źródłami energii oraz możliwościami uzyskania dofinansowania, a także pozwolić na lepsze przygotowanie się do skutków wprowadzenia systemu ETS-2 do polskiego prawa. Tym bardziej, że jest on silnie powiązany z właśnie przygotowywanym, rekordowym, długoterminowym budżecie UE.
1tradingeconomics.com/commodity/carbon
2ets2koszty - autorami raportu są Wanda Buk - była podsekretarz stanu w Ministerstwie Cyfryzacji oraz Marin Izdebski - były dyrektor Departamentu Spółek Paliwowo-Energetycznych w Ministerstwie Aktywów Państwowych
3cire.pl
Podstawa prawna:
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/959 z dnia 10 maja 2023 r. zmieniająca dyrektywę 2003/87/WE ustanawiającą system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych w Unii oraz decyzję (UE) 2015/1814 w sprawie ustanowienia i funkcjonowania rezerwy stabilności rynkowej dla unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych
Ustawa z dnia 12 czerwca 2015 r. o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (Dz.U. 2025 poz. 1685)
