Legitymacja osoby z niepełnosprawnością potwierdza niepełnosprawność oraz ułatwia korzystanie z przysługujących ulg i uprawnień, np. do ulgowych lub bezpłatnych przejazdów środkami komunikacji publicznej, bez obowiązku okazywania orzeczenia. Dokument ma formę karty ze zdjęciem, numerem i kodem QR. Co ważne, stopień niepełnosprawności oraz symbol wpisuje się w legitymacji wyłącznie na wniosek osoby niepełnosprawnej.
Legitymacja osoby niepełnosprawnej - kto może otrzymać?
Legitymację może otrzymać osoba posiadająca prawomocne orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności. W przypadku osób, które ukończyły 16 lat, orzeka się jeden z trzech stopni niepełnosprawności:
- znaczny stopień niepełnosprawności - dotyczy osoby z naruszoną sprawnością organizmu, która jest niezdolna do pracy albo może pracować jedynie w warunkach pracy chronionej oraz wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji,
- umiarkowany stopień niepełnosprawności- dotyczy osoby z naruszoną sprawnością organizmu, która jest niezdolna do pracy albo może pracować jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymaga czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych,
- lekki stopień niepełnosprawności - dotyczy osoby z naruszoną sprawnością organizmu, która istotnie ogranicza jej zdolność do wykonywania pracy w porównaniu z osobą o podobnych kwalifikacjach zawodowych i pełnej sprawności psychofizycznej albo powoduje ograniczenia w pełnieniu ról społecznych, które można kompensować za pomocą przedmiotów ortopedycznych, środków pomocniczych lub technicznych.
W przypadku dzieci, które nie ukończyły 16 lat, wydaje się orzeczenie o niepełnosprawności, bez określania jej stopnia.
Jak wyrobić legitymację osoby z niepełnosprawnością i jakie dokumenty przygotować?
Legitymację wydaje powiatowy lub miejski zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności. Po uzyskaniu prawomocnego orzeczenia wniosek o wydanie dokumentu może złożyć osoba z niepełnosprawnością lub jej przedstawiciel ustawowy. Do wniosku należy dołączyć aktualne zdjęcie o wymiarach 35 × 45 mm oraz oryginał prawomocnego orzeczenia (do wglądu).
Jeżeli dana osoba ma kilka orzeczeń, legitymację wydaje się na podstawie ostatniego prawomocnego orzeczenia. Dokument może zostać wydany również na podstawie prawomocnego orzeczenia o wskazaniach do ulg i uprawnień. Legitymacja osoby z niepełnosprawnością powinna zostać wydana w ciągu 30 dni od złożenia wniosku. Dokument można odebrać osobiście lub przez upoważnioną osobę.
Ile kosztuje legitymacja osoby z niepełnosprawnością?
Wydanie pierwszej legitymacji jest bezpłatne. Nie ma również opłaty za korzystanie z jej elektronicznej wersji w aplikacji mObywatel. Za duplikat w razie zgubienia lub zniszczenia trzeba zapłacić 15 zł. Opłaty nie pobiera się natomiast za wydanie nowej legitymacji z powodu zmiany nazwiska, numeru PESEL lub wizerunku ani w celu uzupełnienia jej o stopień lub symbol przyczyny niepełnosprawności.
Okres ważności legitymacji osoby niepełnosprawnej w 2026 i 2027 roku
Okres ważności legitymacji zależy od rodzaju orzeczenia i wieku jej posiadacza:
- do 10 lat - w przypadku legitymacji dokumentującej stopień niepełnosprawności, jeżeli jej posiadacz nie ukończył 60 lat,
- do 5 lat - w przypadku legitymacji dokumentującej niepełnosprawność,
- po ukończeniu 60 lat legitymacja dokumentująca stopień niepełnosprawności jest wydawana na okres ważności orzeczenia, bez limitu 10 lat. Jeśli orzeczenie jest bezterminowe, legitymacja również może być bezterminowa.
Do czego uprawnia legitymacja osoby niepełnosprawnej - zniżki i dofinansowania w 2026 i 2027 r.?
To, z jakich ulg i uprawnień można skorzystać, zależy m.in. od stopnia niepełnosprawności oraz przepisów obowiązujących u danego przewoźnika. Osoby z niepełnosprawnością mogą mieć prawo do:
- ulgowych lub bezpłatnych przejazdów pociągami i autobusami,
- ulgi rehabilitacyjnej w PIT,
- 50-procentowej ulgi w opłacie za wydanie paszportu,
- dofinansowania do sprzętu rehabilitacyjnego i przedmiotów ortopedycznych,
- dofinansowania likwidacji barier architektonicznych, technicznych lub w komunikowaniu się,
- dofinansowania do uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym,
- zwolnienia z abonamentu RTV,
- dodatkowych uprawnień w leczeniu stomatologicznym - w określonych przypadkach osoby z niepełnosprawnością mogą korzystać w ramach NFZ ze znieczulenia ogólnego i wypełnień z materiałów kompozytowych światłoutwardzalnych.
Legitymacja może się przydać także podczas korzystania z muzeów, teatrów, galerii czy obiektów sportowych i rekreacyjnych. Niektóre instytucje oferują osobom z niepełnosprawnością bilety ulgowe. Ponadto osoba z umiarkowanym i znacznym stopniem niepełnosprawności ma prawo do świadczeń zdrowotnych i usług farmaceutycznych poza kolejnością, a w poradni specjalistycznej świadczenie trzeba jej udzielić nie później niż w ciągu 7 dni roboczych od zgłoszenia. Uprawnienie może udokumentować legitymacją.
mLegitymacja ON w mObywatelu. Jak mieć legitymację w telefonie?
Legitymacja osoby z niepełnosprawnością jest dostępna również w aplikacji mObywatel jako mLegitymacja ON. Mobilny dokument pozwala potwierdzić niepełnosprawność i korzystać z niego zamiast tradycyjnej legitymacji.
Z mLegitymacji ON może korzystać także przedstawiciel ustawowy, np. rodzic dziecka z niepełnosprawnością. W niektórych przypadkach konieczne jest jednak złożenie dodatkowego wniosku do powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności.
Radca prawny i autorka publikacji prawnych. Od 2015 roku związana z redakcją Infor.pl, a obecnie współpracuje z Gazetą Prawną. Autorka licznych publikacji dotyczących prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, prawa cywilnego, karnego i gospodarczego.
Specjalizuje się w popularyzowaniu wiedzy prawnej i analizie zmian legislacyjnych w sposób przystępny dla czytelników.