Dodatkowy dzień wolny z powodu upału – będą górne limity temperatur w miejscu pracy

Koniec z pracą w upały: będą górne limity temperatur w miejscu pracy

Projekt rozporządzenia przygotowany przez MRPiPS przewiduje doprecyzowanie zasad organizacji pracy w warunkach wysokich temperatur. Zakłada m.in. wprowadzenie maksymalnych progów temperatury, po przekroczeniu których wykonywanie określonych rodzajów prac będzie czasowo wstrzymywane.

Jeżeli obniżenie temperatury w miejscu pracy okaże się niemożliwe, pracodawca — w porozumieniu z przedstawicielami pracowników lub organizacjami związkowymi — będzie ustalał środki organizacyjne ograniczające nadmierne obciążenie cieplne pracowników.

Zgodnie z projektem maksymalna temperatura dla prac lekkich, umiarkowanych i biurowych ma wynosić 28 stopni Celsjusza. W przypadku prac wymagających większego wysiłku fizycznego limit ma zostać obniżony do 25 stopni, a przy bardzo ciężkiej pracy – do 22 stopni, jeśli pozwalają na to warunki technologiczne.

Jeżeli utrzymanie takich temperatur nie będzie możliwe, pracodawca będzie musiał zastosować inne rozwiązania ograniczające obciążenie cieplne pracowników.

W Polskę niemal co dwudziesty biurowiec nie ma klimatyzacji

Z danych BNM wynika bowiem, że na siedmiu głównych rynkach biurowych, w Warszawie, Wrocławiu, Krakowie, Gdańsku, Katowicach, Poznaniu i Łodzi, wciąż niecałe 5% biurowców nie ma klimatyzacji. Oznacza to średnio jeden taki budynek na 21 istniejących w tych miastach.

Problem dotyczy przede wszystkim starszych budynków oraz obiektów, które z czasem zostały zaadaptowane na biura. To również może przynajmniej częściowo tłumaczyć, dlaczego w Łodzi aż 13% budynków biurowych nie ma zamontowanej na stałe klimatyzacji. Jej instalacja w istniejących obiektach bywa kosztowna, technicznie trudna, a niekiedy wręcz niemożliwa, na przykład ze względu na ochronę konserwatorską, brak miejsca na urządzenia zewnętrzne lub ograniczone możliwości poprowadzenia instalacji.

Podczas upałów pracownicy ratują się intensywniejszą wentylacją, otwieraniem okien w chłodniejszych porach dnia oraz wentylatorami, które co prawda nie obniżają temperatury powietrza, ale poprawiają odczuwalny komfort. Doraźnie stosowane są także klimatyzatory przenośne. Ważne jest również ograniczanie dopływu promieni słonecznych przez zasłanianie okien roletami, żaluzjami lub markizami. Najskuteczniejsze są oczywiście osłony zewnętrzne, ponieważ zatrzymują część ciepła, zanim dotrze ono do szyby i wnętrza pomieszczenia.

Podczas upałów efektywność pracowników spada

Każdy odczuwa to na własnej skórze, ale wpływem wysokich temperatur na wydajność pracy zajmowali się także naukowcy. Fińsko-amerykański zespół badaczy oszacował na przykład, że przy 30°C efektywność pracy biurowej spada o około 9% względem optimum przypadającego na 21–22°C. Melissa LoPalo wykazała natomiast, na podstawie danych z 46 krajów, że podczas szczególnie gorących i wilgotnych dni grupa ponad 9 tysięcy ankieterów wykonywała w ciągu godziny o niemal 14% mniej pracy. Aby w czasie upałów utrzymać liczbę realizowanych zadań, zaczynali oni pracę wcześniej i poświęcali na nią więcej czasu.

Istnieją również badania międzynarodowego zespołu ekonomistów, z których wynika, że wzrost temperatury o 1 stopień Celsjusza wiązał się ze spadkiem produkcji fabryk o około 2%. Wyniku tego nie należy jednak bezpośrednio odnosić do polskich warunków. Analiza dotyczyła bowiem indyjskiego przemysłu, w którym charakter i warunki pracy mogły znacząco odbiegać od krajowych realiów.

Projekt rozporządzenia ws. pracy w upałach na nadzwyczajnym posiedzeniu SKRM

Projekt rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dotyczący bezpieczeństwa pracy w wysokich temperaturach będzie rozpatrywany w poniedziałek, 29 czerwca 2026 r., podczas specjalnego, dodatkowego posiedzenia Stałego Komitetu Rady Ministrów.

Ministra Agnieszka Dziemianowicz-Bąk zwróciła się wcześniej, 24 czerwca br., do przewodniczącego Komitetu, ministra Macieja Berka, z prośbą o możliwie pilne procedowanie projektu. Jak wskazywała, wysokie temperatury mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia i życia pracowników, a pracodawcy potrzebują czasu na wdrożenie rozwiązań organizacyjnych i technicznych poprawiających warunki pracy.

„Prawo musi nadążać za zachodzącymi zmianami, również klimatycznymi. Dotyczy to także regulacji obejmujących nasze miejsca pracy. Potrzebujemy przepisów, które kompleksowo będą chronić pracowników przed negatywnymi skutkami wysokich temperatur. Praca musi być bezpieczna, a zdrowie i życie pracowników chronione” – podkreśla ministra Agnieszka Dziemianowicz-Bąk.

Koniec z pracą w upale. Czy pracownicy skorzystają już w 2026 roku?

Początkowo nowe regulacje miały obowiązywać od 1 stycznia 2026 roku. Resort pracy zdecydował jednak o przesunięciu terminu o rok. Oznacza to, że nowe przepisy mogą wejść w życie dopiero 1 stycznia 2027 roku.

Do tego czasu zastosowanie mają obecne regulacje. Choć nie określają one maksymalnej temperatury pracy, nie oznacza to, że pracownicy są całkowicie pozbawieni ochrony.

Jakie prawa mają pracownicy podczas upałów?

Pracodawca ma obowiązek zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy. W czasie upałów powinien zadbać między innymi o dostęp do wody pitnej, możliwość odpoczynku w chłodniejszym miejscu czy ochronę przed nadmiernym nasłonecznieniem.

Przepisy przewidują również sytuacje, w których pracownik może odmówić wykonywania obowiązków. Jeżeli warunki pracy stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia, ma on prawo powstrzymać się od pracy po poinformowaniu przełożonego. Zachowuje przy tym prawo do wynagrodzenia.

Klimatyzacja i napoje to obowiązek pracodawcy

W zakładach, gdzie temperatura wynikająca z procesów technologicznych stale przekracza 30 stopni Celsjusza, pracodawca musi zapewnić pracownikom klimatyzowane pomieszczenia do odpoczynku. Ma również obowiązek dbać o sprawność klimatyzacji i wentylacji. Urządzenia nie mogą powodować przeciągów ani nadmiernie wychładzać pomieszczeń.

Podczas upałów pracodawca musi także zapewnić pracownikom bezpłatne napoje. Dotyczy to m.in. osób pracujących na otwartej przestrzeni przy temperaturze powyżej 25 stopni Celsjusza oraz pracowników wykonujących obowiązki w warunkach gorącego mikroklimatu.

Prawa pracowników podczas upałów. Szczególna ochrona niektórych grup

Dodatkowe ograniczenia dotyczą kobiet w ciąży oraz pracowników młodocianych. Kobiety w ciąży nie mogą wykonywać prac w gorącym mikroklimacie, jeśli mogłoby to negatywnie wpłynąć na ich zdrowie lub przebieg ciąży.

Z kolei osób, które nie ukończyły 18. roku życia, nie można zatrudniać w pomieszczeniach, gdzie temperatura przekracza 30 stopni Celsjusza przy wilgotności powietrza powyżej 65 proc.

Choć na możliwość niewykonywania pracy z powodu upału trzeba będzie jeszcze poczekać, już dziś przepisy dają pracownikom narzędzia do ochrony zdrowia. Od 2027 roku zasady mają być jednak znacznie bardziej konkretne niż obecnie.

Źródła:

PAP, gov.pl, BNM – Real Estate Advisory

Podstawa prawna:

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 1465, z późn. zm.).

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. poz. 1650, z późn. zm.).

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów (Dz. U. poz. 279, z późn. zm.).

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 kwietnia 2017 r. w sprawie wykazu prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet w ciąży i kobiet karmiących dziecko piersią (Dz. U. poz. 796).

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 czerwca 2023 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac (Dz. U. poz. 1240)