Na najbliższym posiedzeniu Sejmu, które odbędzie się 5 i 6 listopada 2026 r., posłowie zajmą się projektem zmian w ustawie o pomocy społecznej. Zmiany dotyczą zwolnienia małoletnich dzieci i wnuków z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej (DPS). Obecnie przepisy dopuszczają obciążenie takimi kosztami również niepełnoletnich zstępnych. W 2026 r. miesięczny koszt pobytu w DPS wynosi najczęściej około 7 - 10 tys. zł, a w niektórych warszawskich placówkach przekracza 12 tys. zł.
Kto musi płacić za pobyt członka rodziny w DPS w 2026 roku?
Zgodnie z obecnymi przepisami koszty pobytu w DPS ponosi w pierwszej kolejności sam mieszkaniec placówki. Jeśli nie jest w stanie pokryć całej opłaty, obowiązek może przejść na jego rodzinę. W przepisach wskazano kolejno małżonka, zstępnych, czyli dzieci, wnuki i dalszych potomków, a następnie wstępnych, czyli rodziców, dziadków i wcześniejszych przodków. W dalszej kolejności opłatę ponosi gmina, z której dana osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.
Dzieci i wnuki nie będą musiały płacić za pobyt bliskiego w DPS. Co zakłada projekt?
Projekt zakłada, że dzieci i wnuki, które nie ukończyły 18 lat, nie będą musiały dopłacać do pobytu członka rodziny w domu pomocy społecznej. Celem zmian jest ochrona dzieci przed obowiązkiem finansowania pobytu członka rodziny w domu pomocy społecznej. Obecnie opłaty mogą być pokrywane również z majątku małoletniego, np. z renty rodzinnej po zmarłym rodzicu.
Jak podkreśla Monika Horna-Cieślak, Rzeczniczka Praw Dziecka, finansowanie pobytu osób bliskich w domu pomocy społecznej powinny odpowiadać tylko osoby pełnoletnie.
Dzieci mogą nie mieć majątku, a mimo to są zobowiązane do płacenia. Obecny przepis jest krzywdzący, a jego konsekwencje - niedopuszczalne, bo odbiera dzieciństwo, przynosząc w zamian strach, lęk i niepewność - podkreśla Rzeczniczka Praw Dziecka.
Nowe przepisy mają wejść w życie po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy. Biorąc pod uwagę etap prac parlamentarnych, proponowane zwolnienie może zacząć obowiązywać dopiero w 2027 r.
Ile trzeba zapłacić za pobyt w DPS? Zasady i limity dopłat
Wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zależy od dochodów mieszkańca i jego rodziny. Mieszkaniec domu pomocy społecznej płaci za pobyt maksymalnie 70 proc. swojego dochodu. Pozostałe 30 proc. musi mu zostać na własne wydatki. Nie można ustalić wyższej opłaty nawet wtedy, gdy mieszkaniec się na to zgadza.
Ważne
Obecnie część dochodu dziecka, np. renty rodzinnej po zmarłym rodzicu, może być przeznaczana na opłacenie pobytu krewnego w DPS. Projekt zakłada, że osoby niepełnoletnie nie będą już musiały ponosić takich kosztów.
Jeśli wpłata mieszkańca nie pokrywa pełnego kosztu pobytu, do dopłaty mogą zostać zobowiązani kolejno małżonek, zstępni, czyli dzieci i wnuki, a następnie wstępni, czyli rodzice i dziadkowie. Dopiero gdy mieszkaniec i osoby zobowiązane nie pokryją pełnej opłaty, brakującą kwotę finansuje gmina. Obowiązek dopłaty do pobytu w DPS zależy m.in. od dochodów członka rodziny. W 2026 r. po wniesieniu opłaty osoba samotna musi zachować co najmniej 3030 zł miesięcznie, a osoba w rodzinie 2469 zł na osobę. Dopłata jest możliwa tylko od dochodu ponad te limity.
Przykład
Senior otrzymuje emeryturę w wysokości 3000 zł miesięcznie. Na pobyt w DPS może przeznaczyć maksymalnie 2100 zł. Pozostałe 900 zł zostaje mu na własne potrzeby. Jeśli pobyt kosztuje 5000 zł miesięcznie, brakuje jeszcze 2900 zł. Tę kwotę mogą pokryć członkowie rodziny. Jeśli syn seniora zarabia 4500 zł miesięcznie i mieszka sam, po opłaceniu pobytu ojca w DPS musi mu pozostać co najmniej 3030 zł. Oznacza to, że jego dopłata może wynieść maksymalnie 1470 zł miesięcznie.
Kiedy można uniknąć opłat za pobyt członka rodziny w DPS?
Obecne przepisy dopuszczają również całkowite lub częściowe zwolnienie z opłat za pobyt w DPS. Osoba zobowiązana do dopłaty może złożyć wniosek w tej sprawie. Gmina rozpatruje go po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Pod uwagę bierze m.in. trudną sytuację finansową, długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie czy inne zdarzenia losowe. Znaczenie może mieć również to, czy osoba zobowiązana samotnie wychowuje dziecko albo czy mieszkaniec DPS wcześniej rażąco naruszał wobec niej obowiązki rodzinne.
Podstawa prawa
Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej (druk nr 2415). Projekt jest już po pierwszym czytaniu w komisjach sejmowych.
Radca prawny i autorka publikacji prawnych. Od 2015 roku związana z redakcją Infor.pl, a obecnie współpracuje z Gazetą Prawną. Autorka licznych publikacji dotyczących prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, prawa cywilnego, karnego i gospodarczego.
Specjalizuje się w popularyzowaniu wiedzy prawnej i analizie zmian legislacyjnych w sposób przystępny dla czytelników.