Najem senioralny, czy wymiana "mieszkania na mieszkanie"
Pomysł stojący za całym programem jest prosty. Senior, który mieszka w lokalu znajdującym się na wysokim piętrze w bloku bez windy, będzie mógł je gminie. W zamian za to sam będzie mógł wynająć od gminy lokal na parterze lub w bloku z windą. W ten sposób zyska on możliwość przeniesienia się do mieszkania, które będzie po prostu bardziej dostosowane do np. jego ograniczonej mobilności, która wynika z wieku lub schorzeń, na które cierpi.
Jeśli senior zdecyduje się na taką wymianę, jedyne co będzie musiał zrobić, to podpisanie dwóch umów - najmu oraz podnajmu. Jedna i druga będzie spisywana z gminą. Co bardzo ważne, właścicielem nieruchomości nadal pozostaje senior, nowe mieszkanie ma zapewnić gmina, a jeśli z jakiegoś powodu zdecyduje się on na powrót do swojego dotychczasowego mieszkania, gmina ma obowiązek znaleźć podnajemcy nowy lokal i umożliwić seniorowi powrót do jego lokalu.
Chcemy, aby najem senioralny zafunkcjonował od przyszłego roku. Żeby był to taki krok w kierunku uwolnienia więźniów czwartego piętra.
- Marzena Okła-Drewnowicz, pełnomocnik rządu ds. polityki senioralnej w rozmiwe z "Rzep"
Po śmierci seniora mieszkanie nie przepada ani nie trafia do majątku gminy, tylko staje się przedmiotem spadku dla spadkobierców. W ten sposób interesy osoby starszej są całkowicie zabezpieczone.
Kto kwalifikuje się do programu wymiany mieszkań?
Pierwotna wersja programu, według projektu z 2025 roku zakładała stosunkowo wąskie warunki kwalifikacji do programu. Trzeba było mieć co najmniej 60 lat, mieszkać we własnym mieszkaniu, które musiało być ulokowane na trzecim piętrze w budynku bez windy. Co dość ciekawe, nie było też żadnego kryterium dochodowego, które w przypadku mieszkań komunalnych przeważnie występują.
W marcu 2026 roku zapowiedziane zostały dodatkowe złagodzenia, bo z najmu mają skorzystać zarówno małżeństwa, jak i osoby samotne. Co więcej, kwestia osób na niższych piętrach np. ma być indywidualnie rozpatrywana przez gminy.
Gdzie jest haczyk?
Na etapie poprawek tego projektu pojawiło się także sporo uwag od różnych środowisk. Krajowy Zasób Nieruchomości zaznaczył, że konieczne jest wprowadzenie kryterium dochodowego dla tego programu. W głównej mierze wynika to z obawy o to, czy mieszkania na niższych piętrach faktycznie trafią do tych, którzy realnie ich potrzebują.
Samorządowcy, choć pomysł chwalą, tak zastanawiają się nad niektórymi elementami tego projektu. Bardzo specyficzną kwestią jest eksmisja podnajemcy i ewentualne problemy, jeśli ten nie będzie chciał wyprowadzić się z mieszkania oddanego przez seniora.
Z kolei RPO zwraca uwagę na pieniądze. Projekt w ogóle nie zakłada tego, kto ponosiłby koszta związane ze szkodami, jakie wyrządziliby podnajemcy. Dodatkowo rodzi się pytanie, czy to senior, który oddaje swoje mieszkanie pod wynajem, będzie musiał nadal opłacać czynsz i inne opłaty spółdzielcze.
Wreszcie dochodzi do tego kwestia samych lokali komunalnych, których aktualne w wielu gminach po prostu brakuje. To sprawia, że kolejki takich mieszkań są szalenie długie, a te, które są dostępne od ręki, rzadko ulokowane są daleko od punktów takich jak sklepy czy przychodnie. W rezultacie może dojść do sytuacji, w której standard życia seniora, zamiast się poprawić, to się pogorszy.
"Więźniowie czwartego piętra"
Choć sprawa może wydawać się błahą, tak ze społecznego punktu widzenia seniorzy uwięzieni na czwartym piętrze to coraz bardziej dotkliwy problem. Według danych z 2025 roku osoby w wieku powyżej 65 lat stanowiły około 21,1% ludności kraju. Niektóre wyliczenia podawane przez rząd wskazują, że problem z codziennym wyjściem z domu może mieć nawet około milion seniorów w całym kraju.
Wyliczenia Krajowego Instytutu Gospodarki Senioralnej wskazują, że około 60% z nich ma mieszkania własnościowe, ale tylko 20% z nich chciałoby się w ogóle przeprowadzić. Mimo wszystko potrzeba zmian i dostosowania warunków mieszkaniowych do potrzeb i barier seniorów jest duża i w następnych latach może tylko rosnąć.
Problemów jest jednak sporo, co potwierdzają pracę nad projektem. Żeby taki program był skuteczny, konieczne zdaje się nie tylko przegłosowanie go, ale także przygotowanie odpowiedniej infrastruktury w praktycznie każdej gminie. Czy jednak będzie to możliwe? Tego zapewne przekonamy się, dopiero kiedy program wejdzie w życie, a to planowane jest na 2027 rok.
Absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego, redaktor zawodu i pasji. Zajmuje się tematami technologicznymi, branżą gier oraz nowymi mediami. Wolne chwile lubi spędzać nie tylko przy grach, ale także na odkrywaniu i analizowaniu fikcyjnych światów, ewentualnie na składaniu komputerów.
