Mieszkanie wspomagane - to mogłoby pomóc wielu seniorom, ale…
Mieszkanie wspomagane to forma lokalu dla osoby pełnoletniej, która ze względu na sytuację życiową, wiek, niepełnosprawność lub chorobę, potrzebuje wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Oznacza to, że taka osoba może żyć samodzielnie, ale nie zostaje sama z problemami życia codziennego. W odróżnieniu od domu pomocy społecznej nie jest to instytucja z całodobową obsługą, tylko miejsce do życia, do którego przychodzi wsparcie.
Na mocy ustawy z 28 lipca 2023 roku zastąpiły one mieszkania chronione. Prowadzenie takich mieszkań i zapewnianie w nich miejsc należy do obowiązkowych zadań własnych gmin. W rzeczywistości jednak skala popularności takich mieszkań jest naprawdę nieduża.
Z danych Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przedstawionych w kwietniu na posiedzeniu sejmowej podkomisji wynika, że samorządy prowadzą lub zlecają prowadzenie nieco ponad 1,1 tys. mieszkań wspomaganych z ponad 2,6 tys. miejsc. Ponadto w ubiegłym roku skorzystało z nich około 2,5 tysiąca osób. Resort zastrzega, że dane nie obejmują mieszkań prowadzonych przez organizacje pozarządowe poza zleceniami samorządów, więc rzeczywista liczba może być wyższa.
Widać więc, że od założeń państwa do stanu faktycznego jest w tym przypadku bardzo daleko. Przyjęta w 2022 roku “Strategia rozwoju usług społecznych” zakłada, że do 2030 roku powstanie 7 tys. nowych mieszkań wspomaganych, a do 2035 roku będzie ich już 12 tysięcy. Na dziś wykonano ich więc niewielki ułamek.
DPS jako ostateczność
Logika ustawodawców jest tutaj dość prosta - najpierw pomoc ma być oferowana w miejscu zamieszkania lub poprzez mieszkania wspomagane, a DPS-y mają być ostatecznością. Taka właśnie idea przyświeca projektowi nowelizacji ustawy o pomocy społecznej, który oznaczony jest numerem UD315.
Zgodnie z jego zapisami, skierowanie do DPS-u możliwe będzie, dopiero gdy usługi środowiskowe oraz mieszkanie treningowe i wspomagane okażą się po prostu niewystarczające dla np. seniora. Najważniejsza nowość dotyczy jednak samych mieszkań. Mają być dostępne także dla osób, które potrzebują stałej opieki, czego obecne przepisy nie przewidują. Projekt dotyka też nieruchomości seniorów. Do grona osób zobowiązanych do płacenia za pobyt w DPS mają dołączyć ci, którym senior przekazał nieruchomość.
Założenie to, choć oczywiście wydaje się jak najbardziej słuszne, nadal pozostaje tylko projektem. Jego pierwsza wersja opublikowana została 30 września 2025 roku, a kolejne dokumenty pojawiły się 2 lipca 2026 roku. Wiosną MRPiP mówiło, że chce, aby zmiany weszły w życie jeszcze w tym roku.
Nawet jeśli to faktycznie byłoby możliwe, to przed samą ustawą jeszcze długa droga, bo czeka ją cała ścieżka parlamentarna oraz podpis prezydenta.
Pieniądze są, ale chętnych gmin jak na lekarstwo
Choć dla samorządów mieszkania wspomagane powinny być atrakcyjne finansowo i chętnych nie powinno brakować, to rzeczywistość kolejny raz odbiega od oczekiwań. Samorządy niespecjalnie garną się do tworzenia w mieszkaniach wspomaganych. W gruncie rzeczy to właśnie to dziś stanowi największą barierę. Jest ona większa niż brak przepisów.
Jest to tym bardziej dziwne, kiedy spojrzymy na koszty. Pobyt w DPS kosztuje średnio ponad 7 tys. zł miesięcznie, w najdroższych placówkach pobyt może przekraczać nawet kwotę 30 tys. zł. Według danych resortu rodziny samorządy płacą za 85% takich pobytów. To samo w sobie jest w stanie generować dla nich ogromne koszty.
Z drugiej strony, na budowę i przebudowę mieszkań treningowych i wspomaganych gminy mogą sięgnąć po pieniądze z rządowego programu budownictwa socjalnego i komunalnego, obsługiwanego przez BGK. Bezzwrotne wsparcie może w nim pokryć standardowo do 80% kosztów inwestycji, a w długim terminie redukować wydatki z DPS-ów.
Pieniądze na mieszkania wspomagane więc są, a każdy senior, który nie trafi do DPS, to dla gminy realna oszczędność. Bez zmiany podejścia samorządów nawet najlepsza ustawa nie zbuduje jednak ani jednego lokalu.
Co to oznacza dla seniorów?
Senior, który już teraz nie radzi sobie sam w mieszkaniu, raczej nie odczuje specjalnych zmian, w głównej mierze względu na gminy. W głównej mierze to od tych działań samorządów zależy, czy będzie miał on szansę na mieszkanie wspomagane.
Jednocześnie, presja na tego rodzaju rozwiązania będzie rosła z roku na rok. Polskie społeczeństwo się starzeje. W 2025 roku osoby po 65 roku życia stanowiły 21% ludności kraju, a według danych rządu nawet milion seniorów może mieć problem z codziennym wychodzeniem z domu.
Rozwiązaniem mógłby być więc najem senioralny, ale ten może ruszyć najwcześniej w 2027 roku. Do tego czasu wielu seniorów zdanych będzie nadal na pomoc rodziny i oczekiwanie w kolejkach do DPS-ów lub Zakładów Pielęgnacyjno-Opiekuńczych
Źródła: PAP, INFOR, Gazeta Prawna
Absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego, redaktor zawodu i pasji. Zajmuje się tematami technologicznymi, branżą gier oraz nowymi mediami. Wolne chwile lubi spędzać nie tylko przy grach, ale także na odkrywaniu i analizowaniu fikcyjnych światów, ewentualnie na składaniu komputerów.
