Forsal logo

Koniec krótkich dni i długich nocy. Czas letni zostanie na stałe i nie trzeba już będzie przestawiać zegarków z drugiej na trzecią w nocy?

czas letni, kiedy zmiana czasu, Komisja Europejska, zmiana czasu na letni, zmiana czasu
Koniec krótkich dni i długich nocy. Czas letni zostanie na stałe i nie trzeba już będzie przestawiać zegarków z drugiej na trzecią w nocy?/Materiały prasowe
Koniec z przestawianiem zegarków dwa razy w roku? Rytuał, który od lat zaburza sen i samopoczucie wielu osób, może wreszcie przejść do historii. W Polsce pojawiają się kolejne inicjatywy zmierzające do wprowadzenia stałego czasu letniego. W czasie gdy sejmowy projekt czeka na dalsze prace, do Senatu trafiła kolejna inicjatywa zmierzająca do likwidacji sezonowych zmian czasu.

Zmiana czasu zaburza nasz zegar biologiczny. Skutki mogą być poważniejsze niż niewyspanie

Zmiana czasu od lat budzi kontrowersje przede wszystkim ze względu na wpływ na zdrowie. Choć przestawienie wskazówek zajmuje zaledwie chwilę, nasz organizm potrzebuje znacznie więcej czasu, aby przyzwyczaić się do nowego rytmu dnia. Jak wyjaśnia prof. Marta Jackowska, psycholożka zdrowia z Uniwersytetu SWPS w Sopocie, zegar biologiczny reguluje sen, czuwanie, trawienie, temperaturę ciała, a nawet nastrój. Jego działanie jest ściśle związane z dostępnością światła i ciemnością. Przesuwanie czasu zakłóca więc naturalny rytm funkcjonowania organizmu.

Według ekspertki przystosowanie się do zmiany czasu zajmuje przeciętnie od tygodnia do dwóch. Szczególnie dotkliwe bywa przejście na czas letni w marcu, kiedy tracimy godzinę snu. Konsekwencje mogą być poważniejsze niż niewyspanie czy gorsze samopoczucie. Prof. Jackowska przywołuje badania wskazujące na zwiększone ryzyko śmiertelnych wypadków drogowych w okresie zmian czasu, zarówno jesienią, jak i wiosną. Po wiosennym przesunięciu wskazówek obserwowano również wzrost ryzyka wypadków przy pracy i zawałów serca.

Trudności mogą odczuwać zwłaszcza osoby starsze, przewlekle chore oraz pracujące zmianowo, dla których regularny rytm dnia ma szczególne znaczenie. Przesunięcie codziennych czynności o godzinę wpływa również na zwierzęta domowe i hodowlane, przyzwyczajone do stałych pór karmienia, spacerów czy udoju.

Zmiany czasu wprowadzano historycznie między innymi z myślą o lepszym wykorzystaniu światła dziennego i oszczędzaniu energii. W Polsce obecny system funkcjonuje nieprzerwanie od 1977 r. Dziś coraz więcej uwagi poświęca się jego skutkom zdrowotnym oraz temu, czy korzyści ekonomiczne rzeczywiście uzasadniają utrzymywanie tego rozwiązania.

Stały czas letni przez cały rok. Co zyskujemy, a co tracimy na przestawianiu zegarków?

Skutki stosowania czasu letniego i zimowego szczegółowo przeanalizował Główny Urząd Miar. Z przygotowanych przez urząd materiałów wynika, że wybór czasu wpływa na wiele dziedzin codziennego życia, a znaczenie ma przede wszystkim to, o jakiej porze dnia korzystamy z naturalnego światła. W październiku, kiedy cofamy zegarki o godzinę, zyskujemy jaśniejsze poranki. Ma to znaczenie dla bezpieczeństwa na drogach, szczególnie w godzinach, w których dzieci idą do szkoły, a dorośli dojeżdżają do pracy. Lepsza widoczność sprzyja również wykonywaniu prac wymagających naturalnego oświetlenia.

Jednocześnie tracimy godzinę światła po południu. Po zakończeniu pracy szybciej zapada zmrok, a możliwości aktywności na świeżym powietrzu stają się mniejsze. W okresie jesienno-zimowym ograniczony dostęp do światła słonecznego może dodatkowo pogarszać samopoczucie i sprzyjać sezonowym zaburzeniom nastroju, określanym potocznie jako fotodepresja.

Pozostawienie czasu letniego przez cały rok oznaczałoby, że zimą słońce zachodziłoby według zegarków o godzinę później niż obecnie. Osoby kończące pracę około godziny 16.00 miałyby więcej okazji do korzystania z jasnych popołudni. To jeden z najważniejszych argumentów zwolenników stałego czasu letniego.

Problem pojawia się jednak rano. Przy takim rozwiązaniu zimowe wschody słońca również przesunęłyby się o godzinę. W zachodniej Polsce, w okolicach najkrótszych dni roku, słońce wschodziłoby nawet po godzinie 9.00. Dzieci rozpoczynające lekcje o 8.00 docierałyby więc do szkoły jeszcze przed świtem. Ta różnica budzi największe emocje. Zwolennicy całorocznego czasu letniego podkreślają, że z dodatkowej godziny światła po pracy można korzystać znacznie lepiej niż wcześnie rano. Przeciwnicy zwracają uwagę na bezpieczeństwo dzieci, naturalny rytm dobowy oraz potrzeby osób rozpoczynających dzień przed godziną 7.00 czy 8.00.

Z pełnym wykazem obszarów, w których można się spodziewać skutków stosowania czasu zimowego i letniego, opracowanym przez Główny Urząd Miar, można zapoznać się poniżej:

Wykaz obszarów, w których należy spodziewać skutków stosowania danego czasu w okresie zimowym czy letnim - Główny Urząd Miar

Zmiana czasu kosztuje również gospodarkę. Pociągi muszą czekać, a pracownicy dostają dodatkowe wynagrodzenie

Kwestie zdrowotne to tylko część problemu. Zmiana czasu oznacza również dodatkową pracę dla przewoźników, firm i pracodawców. Zwracała na to uwagę między innymi Fundacja Republikańska w swoim opracowaniu dotyczącym skutków przestawiania zegarków.

Najlepiej widać to na przykładzie kolei. W noc przejścia na czas zimowy przewoźnicy muszą dostosować rozkłady jazdy do cofnięcia zegarków. Część pociągów zatrzymuje się na wyznaczonych stacjach nawet na godzinę, aby po zmianie czasu ruszyć dalej zgodnie z harmonogramem. W nocy z 24 na 25 października 2026 r. takie rozwiązania objęły 29 pociągów pasażerskich, w tym składy PKP Intercity oraz przewoźników regionalnych. Choć wskazówki zegara cofają się o godzinę, pociągi nie cofają się w czasie. Dlatego przewoźnicy muszą uwzględniać zmianę czasu przy planowaniu postojów i godzin przyjazdów.

Skutki odczuwają także firmy. Konieczne jest dostosowanie systemów informatycznych, grafików i harmonogramów pracy. W przedsiębiorstwach działających przez całą dobę szczególnie ważne staje się prawidłowe rozliczenie dodatkowej godziny pracy.

Dla większości Polaków cofnięcie zegarków oznacza godzinę dłuższego snu. Dla części pracowników nocnej zmiany oznacza jednak godzinę dłuższej pracy

Jeżeli pracodawca zaplanował ośmiogodzinną zmianę i nie uwzględnił cofnięcia czasu, pracownik może faktycznie przepracować dziewięć godzin. Dodatkowa godzina staje się wówczas pracą nadliczbową.

Zgodnie z Kodeksem pracy przysługuje za nią normalne wynagrodzenie oraz 100-procentowy dodatek za pracę nadliczbową w nocy. Zamiast dodatku pracownik może otrzymać czas wolny: jedną godzinę na swój wniosek albo półtorej godziny, gdy pracodawca udziela wolnego bez takiego wniosku. Za dodatkową pracę w porze nocnej przysługuje również odrębny dodatek wynoszący 20 proc. stawki godzinowej obliczonej od minimalnego wynagrodzenia. W październiku 2026 r. było to 5,46 zł brutto za godzinę.

Pracodawca może wcześniej ułożyć harmonogram tak, aby mimo cofnięcia czasu pracownik zmieścił się w obowiązującym go wymiarze czasu pracy. W zakładach pracujących przez całą dobę wymaga to jednak dodatkowego planowania.

Argumentów przeciw zmianie czasu dostarczają również badania dotyczące snu i koncentracji. Przywoływane przez Fundację Republikańską analizy wskazują, że zakłócenie rytmu dobowego może pogarszać koncentrację i obniżać efektywność pracy. Niedobór snu bywa także łączony z większym ryzykiem błędów oraz wypadków.

Stały czas letni w Polsce. Sejmowy projekt ustawy przewiduje koniec przestawiania zegarków

O zniesieniu sezonowych zmian czasu dyskutuje się od lat, a w kwietniu 2025 r. do Sejmu trafił konkretny projekt ustawy. Przygotowała go grupa posłów PSL–Trzeciej Drogi, proponując pozostawienie w Polsce czasu letniego środkowoeuropejskiego (UTC+2) przez cały rok.

Dokument, oznaczony numerem druku sejmowego 1815, zakłada zmianę ustawy z 10 grudnia 2003 r. o czasie urzędowym na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z projektem jedynym czasem urzędowym miałby być czas letni środkowoeuropejski.

Autorzy projektu przekonują, że dwukrotna zmiana czasu straciła uzasadnienie społeczne i ekonomiczne. Wskazują na zaburzenia zegara biologicznego, problemy ze snem i koncentracją oraz dodatkowe obciążenia dla gospodarki. Propozycja wywołała dyskusję już na etapie konsultacji społecznych, które trwały od 2 kwietnia do 2 maja 2025 r. Wzięło w nich udział 812 osób.

Część uczestników zdecydowanie popierała całoroczny czas letni. Zwracali uwagę na możliwość korzystania z naturalnego światła po pracy, lepsze samopoczucie oraz koniec uciążliwych procedur związanych z przestawianiem zegarków. Wśród argumentów pojawiały się również dodatkowe obowiązki przewoźników kolejowych i konieczność dostosowywania urządzeń elektronicznych.

Inni uczestnicy konsultacji podkreślali, że Polska powinna raczej pozostać przy czasie zimowym, który jest bliższy naturalnemu czasowi słonecznemu na naszym obszarze. Największe obawy dotyczyły późnych zimowych wschodów słońca, bezpieczeństwa dzieci idących do szkoły oraz funkcjonowania osób wcześnie rozpoczynających pracę.

Jedna z opinii wskazywała, że wprowadzenie stałego czasu letniego sprawiłoby, iż w niektórych regionach Polski zimą dzień zaczynałby się dopiero około godziny 9.00. Inni przekonywali, że dodatkowa godzina światła po południu byłaby znacznie bardziej przydatna niż rano, kiedy większość osób przebywa w pracy lub szkole.

Konsultacje zakończyły się w maju 2025 r., a 14 października projekt skierowano do pierwszego czytania w sejmowej Komisji Gospodarki i Rozwoju. Według dostępnego przebiegu prac legislacyjnych na 17 listopada 2026 r. nadal czeka na rozpatrzenie.

Nowa petycja w Senacie. Polacy chcą stałego czasu letniego. Pojawił się też pomysł przesunięcia zegarków o pół godziny

Petycja z 26 października 2026 r. (P11-277/26) dotyczy wprowadzenia w Polsce stałego czasu letniego (UTC+2). Dokument 4 listopada trafił do senackiej Komisji Petycji. Autor domaga się działań, które doprowadziłyby do likwidacji sezonowych zmian czasu. Postuluje również przeprowadzenie debaty publicznej i konsultacji społecznych. W uzasadnieniu wskazuje na problemy ze snem, pogorszenie samopoczucia oraz utrudnienia organizacyjne związane z przestawianiem zegarków dwa razy w roku. Przywołuje także wyniki konsultacji przeprowadzonych przez Komisję Europejską w 2018 r. Aż 84 proc. uczestników opowiedziało się wówczas za zakończeniem zmian czasu.

Co ciekawe, w Senacie znajduje się również propozycja zupełnie innego rozwiązania. Fundacja „Można Lepiej” zaproponowała kompromis między zwolennikami stałego czasu letniego i zimowego. Zamiast wyboru między UTC+1 a UTC+2 autorzy petycji proponują wprowadzenie przez cały rok czasu UTC+1:30, czyli dokładnie pośrodku obecnych wariantów. W praktyce oznaczałoby to przesunięcie wskazań zegarków o pół godziny względem zarówno obecnego czasu zimowego, jak i letniego. Zdaniem autorów pozwoliłoby to ograniczyć skutki późniejszych zimowych wschodów słońca oraz wcześniejszych letnich zachodów. Petycja fundacji została skierowana do senackiej Komisji Petycji 15 kwietnia 2026 r. Podobnie jak propozycja wprowadzenia stałego czasu letniego wymagałaby jednak zmian w przepisach oraz uwzględnienia regulacji obowiązujących w Unii Europejskiej.

Ministerstwo odpowiedziało na petycję o zniesienie zmiany czasu. Polska musi uwzględnić przepisy UE

Kolejne informacje pojawiły się na początku listopada 2026 r. Ministerstwo Rozwoju i Technologii opublikowało dokumentację dotyczącą petycji z 23 października, której autorka domagała się trwałego zniesienia sezonowych zmian czasu i przyjęcia w Polsce stałego czasu letniego. Odpowiedzi udzielono 5 listopada. Obowiązujące przepisy unijne pozostają główną przeszkodą w samodzielnym wprowadzeniu takiego rozwiązania przez Polskę.

Dyrektywa 2000/84/WE zobowiązuje wszystkie państwa członkowskie do przechodzenia na czas letni w ostatnią niedzielę marca i powrotu do czasu standardowego w ostatnią niedzielę października. Polska może samodzielnie określać swoją strefę czasową, ale jednostronna rezygnacja z sezonowych zmian czasu naruszałaby obowiązującą dyrektywę. Wprowadzenie całorocznego czasu letniego wymaga zatem zmiany przepisów na poziomie Unii Europejskiej.

Sprawa ma również znaczenie dla transportu i międzynarodowej komunikacji. Gdyby poszczególne państwa zaczęły samodzielnie zmieniać zasady, mogłyby powstać nowe różnice czasu między sąsiadującymi krajami. Oznaczałoby to dodatkowe komplikacje dla kolei, lotnictwa, logistyki i przedsiębiorstw działających na wielu rynkach. W odpowiedzi resort przypomniał również o działaniach podjętych podczas polskiej prezydencji w Radzie UE w pierwszej połowie 2025 r. Polska zaproponowała wówczas wprowadzenie stałego czasu letniego w ramach dwuletniego okresu próbnego, który pozwoliłby ocenić skutki takiej zmiany. Propozycja nie uzyskała jednak wystarczającego poparcia. Państwa członkowskie wskazywały na potrzebę dokładniejszego zbadania konsekwencji zdrowotnych, społecznych i gospodarczych.

Ministerstwo przywołało także wyniki badań opinii publicznej przeprowadzonych w Polsce w 2018 i 2019 r. Wynikało z nich, że zdecydowana większość ankietowanych popierała zniesienie zmian czasu, a wśród dwóch rozważanych wariantów większym zainteresowaniem cieszył się stały czas letni.

Komisja Europejska ponownie zajmuje się zmianą czasu. Badania mają zakończyć się jeszcze w 2026 r.

Prace nad zniesieniem sezonowych zmian czasu w Unii Europejskiej nabrały tempa już w 2018 r. W przeprowadzonych wówczas konsultacjach publicznych uczestniczyło około 4,6 mln osób. Aż 84 proc. respondentów opowiedziało się za likwidacją zmian czasu, a 76 proc. negatywnie oceniło dotychczasowe doświadczenia z przestawianiem zegarków. Konsultacje miały charakter otwarty i nie stanowiły reprezentatywnego badania opinii wszystkich mieszkańców UE. Pokazały jednak ogromne zainteresowanie problemem.

W następstwie konsultacji Komisja Europejska przygotowała projekt dyrektywy przewidujący rezygnację z sezonowych zmian czasu. Państwa członkowskie miały zachować możliwość wyboru, czy chcą pozostać przy czasie letnim, czy zimowym. W marcu 2019 r. Parlament Europejski poparł projekt, wskazując rok 2021 jako termin zakończenia przestawiania zegarków. Do porozumienia nie doszło jednak w Radzie UE, gdzie państwa członkowskie muszą wypracować wspólne stanowisko.

Temat powrócił podczas polskiej prezydencji w Radzie UE w 2025 r. Pod koniec kwietnia przeprowadzono konsultacje wśród państw członkowskich, a w czerwcu unijny komisarz ds. transportu Apostolos Dzidzikostas zapowiedział przygotowanie nowych analiz. Komisarz podkreślał, że nadszedł czas, aby 27 państw członkowskich podjęło decyzję dotyczącą zakończenia sezonowego przestawiania zegarków. Zapowiedziane badanie rozpoczęło się w lutym 2026 r. i jest realizowane na zlecenie Komisji Europejskiej przez konsorcjum Ecorys, Capgemini, Stratec i CE Delft. Jego zakończenie przewidziano na koniec 2026 r. a wyniki analizy mają pomóc w dalszych rozmowach i wypracowaniu stanowiska, które pozwoliłoby zakończyć wieloletni spór.

Czy w 2027 r. przestaniemy przestawiać zegarki? Rząd przygotowuje przepisy aż do 2031 r.

Choć w Sejmie i Senacie pojawiają się kolejne inicjatywy, a Komisja Europejska analizuje możliwe rozwiązania, obowiązujące przepisy nadal przewidują zmianę czasu dwa razy w roku. 18 marca 2026 r. Komisja Europejska opublikowała oficjalny harmonogram wprowadzania i odwoływania czasu letniego na lata 2027–2031. Z kolei w rządowym wykazie prac legislacyjnych pojawił się projekt rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów dotyczący tego samego okresu.

Rząd sam przyznał, że dwukrotna zmiana czasu w ciągu roku nie przynosi żadnych korzyści poza „możliwością uprawiania w dłuższym czasie zajęć relaksacyjnych i rekreacyjnych” latem – czytamy w oficjalnym dokumencie. Mimo to zaplanował harmonogram zmiany czasu do 2031 roku, bo – jak wyjaśnia – wymaga tego od nas UE. Nowe rozporządzenie ma zastąpić przepisy z 4 marca 2022 r., które regulują zmiany czasu w latach 2022–2026. Jego wydanie zaplanowano na pierwszy kwartał 2027 r.

Ważne

Zgodnie z obowiązującymi zasadami najbliższa zmiana czasu nastąpi w nocy z 27 na 28 marca 2027 r. O godzinie 2.00 przesuniemy zegarki na 3.00, tracąc godzinę snu. Kolejna zmiana została przewidziana na noc z 30 na 31 października 2027 r. Wówczas o godzinie 3.00 ponownie cofniemy zegarki na 2.00, zyskując dodatkową godzinę.

Komisja Europejska ogłosiła również terminy zmian w kolejnych latach:

  • 2028 r. – 26 marca i 29 października,
  • 2029 r. – 25 marca i 28 października,
  • 2030 r. – 31 marca i 27 października,
  • 2031 r. – 30 marca i 26 października.

Zaznaczono jednak, że jeżeli państwa członkowskie porozumieją się w sprawie zniesienia sezonowych zmian czasu i uchwalą odpowiednią dyrektywę, harmonogram będzie mógł zostać zmieniony. Na razie najbliższa zmiana czasu została zaplanowana na 28 marca 2027 r. Równolegle w Sejmie czeka projekt ustawy o stałym czasie letnim, Senat zajmuje się nowymi petycjami, a Komisja Europejska przygotowuje wyniki badań, które mają pomóc państwom członkowskim podjąć decyzję. Odpowiedź na pytanie, czy październik 2027 r. będzie ostatnim, w którym cofniemy zegarki z godziny 3.00 na 2.00, zależy przede wszystkim od tego, czy europejskim rządom uda się osiągnąć porozumienie, którego zabrakło w poprzednich latach.

Podstawa prawna:

Ustawa z 10 grudnia 2003 r. o czasie urzędowym na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 16, poz. 144),

Dyrektywa 2000/84/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 19 stycznia 2001 r. w sprawie ustaleń dotyczących czasu letniego,

Projekt rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie wprowadzenia i odwołania czasu letniego środkowoeuropejskiego w latach 2027–2031

Ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. 2026 poz. 1245),

Komunikat Komisji Europejskiej C/2026/1660 z 18 marca 2026 r.

Źródła: Sejm RP, Senat RP, Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Komisja Europejska, Rada UE, Główny Urząd Miar, Uniwersytet SWPS, Państwowa Inspekcja Pracy, materiały przewoźników kolejowych, Fundacja Republikańska.

Źródło: forsal.pl
Copyright
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję
Krzysztof Rybak
Krzysztof Rybak

Krzysztof Rybak – prawnik, redaktor Forsal.pl, absolwent Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Zajmuję się tematyką podatków, nieruchomości oraz prawa cywilnego i gospodarczego. W swoich tekstach wyjaśniam zmiany w przepisach i ich praktyczne skutki. Przez lata byłem związany z branżą naukową i rolniczą. Zostałem wyróżniony przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi za osiągnięcia w obszarze rynku konopnego. 

Zobacz wszystkie artykuły tego autoraWigilia 24 grudnia miała być dniem wolnym od pracy. W 2024 roku Sejm zmienił przepisy, ale pracownicy mogą zapłacić za to wysoką cenę »
Zapisz się na newsletter
Zapraszamy na newsletter Forsal.pl zawierający najważniejsze i najciekawsze informacje ze świata gospodarki, finansów i bezpieczeństwa.

Zapisując się na newsletter wyrażasz zgodę na otrzymywanie treści reklam również podmiotów trzecich

Administratorem danych osobowych jest INFOR PL S.A. Dane są przetwarzane w celu wysyłki newslettera. Po więcej informacji kliknij tutaj