Polska administracja wciąż działa według schematów, które utrudniają rozwój przedsiębiorczości i skuteczne wdrażanie innowacji. Zdaniem Jacka Żalka- Administracja publiczna to nie jest misja polegająca na pilnowaniu własnego korporacyjnego interesu, tylko służba państwu - mówił Żalek. W jego ocenie, mimo upływu dekad od transformacji ustrojowej, nie doszło do wystarczającej zmiany sposobu myślenia o roli administracji. Przedsiębiorcy, którzy po 1989 r. rozwijali działalność w warunkach gospodarki rynkowej, nadal zderzają się z instytucjami funkcjonującymi według odmiennych zasad.
Żalek zwrócił uwagę, że obywatele często podchodzą do kontaktów z urzędami z obawą przed negatywną decyzją, zamiast oczekiwać pomocy w rozwiązaniu konkretnego problemu. Podobne mechanizmy dostrzega w sądownictwie, gdzie postępowania potrafią trwać latami. Za obszar, w którym sytuacja wygląda korzystniej, uznał samorządy. Jego zdaniem, na poziomie lokalnym częściej można spotkać się z podejściem nastawionym na rozwiązanie sprawy mieszkańca, który jest jednocześnie wyborcą. Nawet informacja, że danej sprawy nie da się załatwić, jest w jego ocenie lepsza niż wieloletnie podtrzymywanie nadziei na rozstrzygnięcie.
Biurokracja zamiast strategii
Żalek uważa, że problemy administracji mają szczególne znaczenie w obszarze nowych technologii, gdzie Polska mogłaby wykorzystać potencjał własnych przedsiębiorców i naukowców do budowania suwerenności technologicznej.
Jego zdaniem, państwo nie określiło jednak jasno, jakie cele chce osiągnąć i w których obszarach zamierza rozwijać własne kompetencje. W rezultacie instytucje finansujące innowacje działają bez wspólnego punktu odniesienia, a ich działania nie zawsze składają się na spójną politykę rozwojową. - Nie możemy osiągnąć celu, którego nikt nam nie wyznaczył - podkreślał.
Jak zaznaczył, problemem nie jest brak instytucji wspierających nowe technologie ani samych środków finansowych. Istnieją różne programy i mechanizmy dotacyjne, ale brakuje nadrzędnej strategii, która pozwalałaby ocenić, czy finansowane przedsięwzięcia rzeczywiście przybliżają Polskę do określonego celu.
Europa przegrywa technologiczny wyścig
Zdaniem Jacka Żalka, brak długofalowego myślenia o rozwoju technologicznym jest jednym z powodów osłabienia konkurencyjności Europy wobec USA i Chin. Jako przykład wskazał przemysł motoryzacyjny, przez lata będący jednym z filarów niemieckiej gospodarki. Chińscy producenci zyskali przewagę w części segmentów rynku, oferując konkurencyjne cenowo, a niekiedy także technologicznie zaawansowane produkty.
W ocenie byłego parlamentarzysty, Europa zbyt długo zakładała, że jej dotychczasowa pozycja gospodarcza i przewaga przemysłowa będą trwałe. Tymczasem konkurenci inwestowali w nowe technologie i budowali przewagi, które dziś przekładają się na ich pozycję na światowych rynkach.
Polska ma dodatkowo do nadrobienia zaległości wynikające z historycznych uwarunkowań rozwoju przemysłu i technologii. Żalek podkreślił jednak, że nasz kraj dysponuje zasobami intelektualnymi, a polscy naukowcy są cenieni w międzynarodowych korporacjach.
Problemem jest rozproszenie pieniędzy i kompetencji między instytucjami oraz ministerstwami. Zamiast koncentrować finansowanie wokół wspólnych priorytetów, poszczególne podmioty realizują własne programy. W rezultacie - jak ocenił - Polska nie wykorzystuje w pełni dostępnych zasobów.
Szczególne znaczenie ma dziś rozwój sztucznej inteligencji. Zdaniem Żalka, Polska nie przygotowała spójnej strategii wykorzystania tej technologii ani odpowiedzi na jej możliwe konsekwencje dla gospodarki i rynku pracy.
Krzysztof Ratnicyn