Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu może wynosić kilka, kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt tysięcy złotych. Nie ma jednak jednej stawki za metr kwadratowy gruntu zajętego przez gazociąg, wodociąg czy linię energetyczną. Pokazują to dwa postanowienia Sądu Okręgowego w Poznaniu, w których przyznano właścicielom odpowiednio 33 867 zł i 10 746 zł.
Nie szukaj urzędowego przelicznika wynagrodzenia za służebność przesyłu.Zazwyczaj o ostatecznej kwocie decydują zazwyczaj zakres praw przyznawanych przedsiębiorstwu, powierzchnia nieruchomości objęta służebnością, intensywność ingerencji oraz ewentualne obniżenie wartości działki.
33 867 zł za służebność przesyłu. Sąd rozdzielił wynagrodzenie na dwa składniki
W postanowieniu z 9 listopada 2018 r. (sygn. XV Ca 450/18) Sąd Okręgowy w Poznaniu rozpatrywał sprawę nieruchomości, na której znajdowały się urządzenia elektroenergetyczne: słup, linia napowietrzna oraz kabel podziemny.
Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu ustalono na 33 867 zł. Kwota ta składała się z dwóch części:
- 13 750 zł – za obniżenie wartości nieruchomości;
- 20 117 zł – za dalsze współkorzystanie z nieruchomości przez przedsiębiorstwo przesyłowe.
Istotne znaczenie miała opinia rzeczoznawcy majątkowego. Biegły nie potraktował całej powierzchni objętej służebnością jednakowo. Zastosował współczynniki odzwierciedlające stopień ograniczenia właściciela w korzystaniu z poszczególnych fragmentów gruntu.
Dla pasa linii napowietrznej przyjęto współczynnik 0,5, dla kabla podziemnego 0,2, dla powierzchni zajętej przez słup 1,0, a dla drogi dojazdowej 0,01.
Oznaczało to, że zajęcie gruntu przez słup oceniono jako znacznie większą ingerencję w prawo własności niż przebieg kabla podziemnego. W przypadku drogi dojazdowej przyjęto natomiast bardzo niewielki stopień współkorzystania z nieruchomości.
Wniosek z orzeczenia: powierzchnia pasa służebności jest tylko jednym z elementów wyceny. Równie ważne jest ustalenie, w jakim stopniu przedsiębiorstwo przesyłowe ogranicza właściciela w korzystaniu z gruntu.
Źródło: Postanowienie Sądu Okręgowego w Poznaniu z 9 listopada 2018 r., XV Ca 450/18.
Gazociąg na działce. Zwiększenie szerokości pasa podniosło wynagrodzenie do 10 746 zł
W postanowieniu z 20 grudnia 2023 r. (sygn. II Ca 1572/22) Sąd Okręgowy w Poznaniu rozpatrywał sprawę ustanowienia służebności przesyłu dla gazociągu średniego ciśnienia przebiegającego przez nieruchomość zabudowaną domem jednorodzinnym.
Kluczowym zagadnieniem okazała się szerokość pasa służebności. Biegły przygotował dwa warianty wyceny:
Szerokość pasa służebności | Wynagrodzenie |
|---|---|
1 metr | 3634 zł |
3 metry | 10 746 zł |
Sąd drugiej instancji przyjął pas o szerokości trzech metrów i podwyższył wynagrodzenie do 10 746 zł.
Różnica wyniosła 7112 zł. Wycena szerszego pasa była niemal trzykrotnie wyższa niż w przypadku pasa jednometrowego.
Orzeczenie pokazuje, dlaczego w sporach o służebność przesyłu tak ważne jest prawidłowe ustalenie powierzchni gruntu niezbędnej do eksploatacji infrastruktury. Nie chodzi wyłącznie o teren bezpośrednio nad rurą. Znaczenie mogą mieć również potrzeby związane z dostępem do instalacji, jej konserwacją, naprawami i usuwaniem awarii.
W tej sprawie sąd odniósł się również do argumentu, że właścicielka nabyła nieruchomość, na której gazociąg już istniał. Nie uznał tej okoliczności za wystarczającą do pomniejszenia wynagrodzenia za ustanowienie służebności.
Samo istnienie gazociągu nie jest bowiem równoznaczne z istnieniem prawa służebności przesyłu. Nabywca nieruchomości może zatem dochodzić wynagrodzenia za ustanowienie tego prawa, nawet jeśli wiedział o przebiegu instalacji.
Wniosek z orzeczenia: spór o szerokość pasa służebności może mieć bezpośredni i bardzo duży wpływ na wysokość wynagrodzenia. Właściciel powinien więc zweryfikować nie tylko wycenę rzeczoznawcy, ale również założenia dotyczące powierzchni i sposobu korzystania z nieruchomości.
Źródło: Postanowienie Sądu Okręgowego w Poznaniu z 20 grudnia 2023 r., II Ca 1572/22.
Jak obliczyć wynagrodzenie za służebność przesyłu? Cztery najważniejsze zasady
Oba orzeczenia pokazują, że podstawą ustalenia wynagrodzenia jest art. 305² § 2 Kodeksu cywilnego, który przewiduje odpowiednie wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu.
Z praktyki przedstawionej w tych sprawach wynikają cztery istotne zasady.
Po pierwsze – powierzchnia pasa służebności. Trzeba ustalić, jaki obszar nieruchomości będzie objęty uprawnieniami przedsiębiorstwa przesyłowego. Szerokość pasa powinna wynikać z potrzeb korzystania z urządzeń, a nie z dowolnie przyjętej wartości.
Po drugie – wartość gruntu. Znaczenie ma przeznaczenie nieruchomości, jej lokalizacja i wartość rynkowa. Ograniczenie korzystania z działki budowlanej może powodować inne skutki finansowe niż analogiczne ograniczenie na gruncie rolnym.
Po trzecie – stopień ingerencji w prawo własności. Nie każde urządzenie ogranicza właściciela w takim samym zakresie. Inaczej należy oceniać powierzchnię zajętą przez słup, inaczej teren nad podziemnym gazociągiem, a jeszcze inaczej grunt wykorzystywany sporadycznie do dojazdu.
Po czwarte – obniżenie wartości nieruchomości. Jeżeli ustanowienie służebności powoduje rzeczywisty spadek wartości działki, może to znaleźć odzwierciedlenie w wynagrodzeniu. Nie można jednak automatycznie doliczać tego samego uszczerbku dwukrotnie.
Właściciel powinien również pamiętać, że pas służebności nie zawsze pokrywa się ze strefą kontrolowaną gazociągu czy innym pasem wynikającym z przepisów technicznych. Są to pojęcia o różnym znaczeniu.

