Przed polską gospodarką rysuje się kumulacja strategicznych inwestycji: transformacja energetyczna pochłonie do 2,5 bln zł, Krajowy Program Kolejowy – 180 mld zł, program Port Polska – 132 mld zł, a obronność ponad 200 mld zł rocznie. To główne, ale nie jedyne projekty. Tymczasem udział inwestycji prywatnych w PKB należy do najniższych w UE, a kapitał gromadzi się na rachunkach bankowych i w obligacjach skarbowych i nie zasila gospodarki.
Ważne lekcje i rekomendacje
O barierach i szansach dyskutowano podczas XII Kongresu Bankowości Korporacyjnej i Inwestycyjnej, organizowanego w ramach EKF.
Uczestnicy debaty „Sektor bankowy wobec inwestycji strategicznych: Jak sfinansować wielkie projekty infrastrukturalne, energetyczne i przemysł obronny (dual-use)?” wskazywali na konieczność nowego podziału ryzyk i unikania błędów z 2012 r.
Robert Sochacki, wiceprezes zarządu Banku Pekao S.A., nadzorujący Pion Bankowości Korporacyjnej, Rynków i Bankowości Inwestycyjnej, odnosząc się do pytania, czy fala zamówień zbrojeniowych i infrastrukturalnych rozlewa się po gospodarce, stwierdził, że bank dostrzega projekty wynikające z dużych kontraktów militarnych, a przedsiębiorstwa włączone w łańcuchy dostaw potrafią zwielokrotnić zdolności produkcyjne i przejść z przychodów rzędu dziesiątek milionów do miliardów złotych. Zastrzegł jednak, że są to raczej incydenty. Choćby dlatego, że część inwestycji jeszcze się nie zaczęła.
Przestrzegał przed powtórzeniem kryzysu z 2012 r., wskazując m.in., że wnioski pozwoliły wypracować bezpieczne mechanizmy zamawiania i ochrony podwykonawców w ramach KFD (Krajowego Funduszu Drogowego). W jego ocenie te doświadczenia muszą się stać fundamentem dla energetyki, logistyki czy zbrojeń.
– Nie możemy zapomnieć, co może się stać, kiedy zamawiający przekładają wszystkie ryzyka na wykonawców, a ci na podwykonawców. Skumulowanie ich w jednym miejscu oznacza brak zapłaty w kolejnym – powiedział Robert Sochacki, zaznaczając, że sam napływ pieniędzy nie gwarantuje sukcesu.
– Mam nadzieję, że lekcja z przeszłości jest odrabiana – wskazał.
Analizując możliwości sektora, Robert Sochacki podkreślił, że banki nie udźwigną samodzielnie finansowania innowacji o charakterze technologicznym ani całości megaprojektów infrastrukturalnych. Jak mówił obrazowo, polski odpowiednik globalnych koncernów technologicznych uzyska finansowanie bankowe pod warunkiem posiadania kontraktu, lecz rozwój takich spółek wymaga przede wszystkim długiego kapitału wysokiego ryzyka.
– Banki nie poradzą sobie z finansowaniem planów inwestycyjnych, jeśli ktoś nie odbierze później ryzyka. Nie może ono zostać na bilansach banków. Musi się pojawić krajowy albo zagraniczny inwestor – uzupełniał.
W podsumowaniu Robert Sochacki sformułował konkretne rekomendacje. Zaproponował wdrożenie rozwiązania wzorowanego na prawie brytyjskim.
– Chodzi o wymóg, aby każdy projekt publiczny, zanim rozpocznie się etap przetargowy, musiał przejść analizę bankowalności przez niezależną instytucję – powiedział.
Pozwoliłoby to oddzielić ryzyka komercyjne od tych, których nie da się pogodzić z podejściem rynkowym. Jako drugi postulat wymienił potrzebę redukcji nadpłynności w sektorze bankowym, co wymusiłoby głębszą aktywizację rynku kapitałowego.
Od kredytu do wyższego ryzyka
Kongres był też okazją do rozmowy o optymalnych ścieżkach finansowania rozwoju firm. Poświęcono temu dyskusję „Drabina finansowania rozwoju przedsiębiorstw: Equity, Private Debt czy kredyt bankowy – wybór optymalnej ścieżki z perspektywy CFO firmy i CRO Banku”.
Marcin Gadomski, wiceprezes zarządu Banku Pekao S.A., nadzorujący Pion Zarządzania Ryzykami, wskazał na zróżnicowanie segmentowe.
– Jeżeli chodzi o tradycyjne finansowanie bankowe, to co słyszymy od dłuższego czasu, jest prawdą. Banki są gotowe finansować więcej. Natomiast w segmencie finansowania podwyższonego ryzyka, obejmującego restrukturyzacje, wczesne etapy rozwoju czy skokowy wzrost, rynek jest płytki, a sami przedsiębiorcy z rodowodem z lat 90. nie są oswojeni z alternatywnymi instrumentami – opisywał.
Naświetlił też uwarunkowania ostrożnościowe i zwrócił uwagę na rzeczywiste ograniczenia, które leżą w jakościowych mechanizmach zarządzania ryzykiem. Przy niskim udziale kapitału własnego każda strata natychmiast drenuje kapitał lub bieżący zysk banku, zmuszając zarządzających do utrzymywania dużych buforów. Sytuację komplikują regulacje ostrożnościowe, takie jak rygorystyczne wytyczne EBC dotyczące transakcji lewarowanych, narzucające rozbudowane stress testy, a także limit wskaźnika kredytów zagrożonych na poziomie 5 proc., którego przekroczenie blokuje wypłatę dywidend.
Ważna uwaga i zarazem systemowa diagnoza Marcina Gadomskiego dotyczyła bankowych systemów motywacyjnych, które ocenił jako skrajnie awersyjne wobec ryzyka. Zgodnie z regulacjami bonus przyznawany w danym roku za wyniki jest rozłożony w czasie i może pójść tylko w dół.
– Gdy biznes z perspektywą pięcioletnią pójdzie super, nic z tego więcej się nie ma. Natomiast jeśli pójdzie źle, to część bonusu może nie zostać wypłacona – wskazał i dodał, że wielkie, multiproduktowe banki nie mają obecnie zasobów ani kultury operacyjnej do sprawowania bieżącego, właścicielskiego nadzoru nad spółkami, jakiego wymaga zaangażowanie typu equity. Odnosząc się do współpracy z funduszami długu prywatnego, Marcin Gadomski zarekomendował wypracowanie klarownych standardów. Podkreślił, że transakcji łączących kredyt oraz private debt jest wciąż niewiele i rodzą spory strukturalne. Jego rekomendacją jest dopracowanie warsztatu i procedur podziału ryzyk, aby rynek stał się płynny.
Pułapki taniego pieniądza
Zwieńczeniem pierwszego dnia kongresu był fireside chat „Jaka jest prawdziwa cena czasu?”, poświęcony roli odsetek na kanwie książki Brytyjczyka Edwarda Chancellora (ur. 1962) „Cena czasu. Prawdziwa historia odsetek”. W rozmowie wzięli udział Jan Krzysztof Bielecki, przewodniczący Rady Programowej EKF, oraz Cezary Stypułkowski, prezes zarządu Banku Pekao S.A. Chancellor postawił tezę, że odsetki nie są technicznym parametrem polityki pieniężnej, lecz fundamentem cywilizacji gospodarczej. To cena przyśpieszenia konsumpcji, miara ryzyka i kompas alokacji kapitału. Jeśli sprowadzić ją do zera, to teraźniejszość przejmuje władzę nad przyszłością.
W podobnym tonie wypowiadał się Jan Krzysztof Bielecki. Wskazał on na to, że stopa procentowa to w istocie wycena przyszłości dokonywana w teraźniejszości, a wieloletnie majstrowanie przy polityce monetarnej rodzi groźne, długofalowe skutki.
Cezary Stypułkowski ocenił epokę luźnej polityki monetarnej z lat 2008–2018 oraz reakcję na pandemię. Przypomniał, że po upadku Lehman Brothers i wsparciu ubezpieczyciela kwotą 85 mld dol. wyciągnięto wnioski z 1929 r., dzięki czemu uniknięto zapaści i 30-proc. bezrobocia. Jednak olbrzymi wzrost płynności drastycznie zmienił strukturę wyceny aktywów. W Polsce wpompowanie 200 mld zł w gospodarkę w czasie pandemii przy istniejących ograniczeniach podażowych przyniosło skok inflacji.
Cezary Stypułkowski podkreślił, że zbyt niska cena pieniądza niesie za sobą tolerancję dla nieefektywności i przyczynia się do powstawania firm zombi, wegetujących tylko dzięki taniej obsłudze długu, mimo wadliwych modeli biznesowych. Wskazał również na to, że niska stopa preferuje kredytobiorców kosztem oszczędzających. Przywołał przy tym myśl Brytyjczyka Waltera Bagehota (1826–1877): gdy stopy spadają poniżej 2 proc., inwestorzy uciekają w nadmierne ryzyko, co w historii napędzało bańki spekulacyjne.
Podczas rozmowy prezes Banku Pekao S.A. zauważył, że wobec szoku i długu świata sięgającego 365 bln dol., z którego 60 bln przyrosło w ostatnich trzech latach, trajektoria wyższych stóp jest nieunikniona. Odrzucił też pomysł dopisywania NBP celu ochrony zatrudnienia i uznał obciążanie stóp wieloma zadaniami za dysfunkcjonalne.
PAO
Organizator
Partner relacji:

