System kaucyjny i nowe obowiązki. Przedsiębiorcy mieli czas na przygotowanie
System kaucyjny działa w Polsce od października 2025 roku. Jego wprowadzenie zmieniło nie tylko codzienne zakupy konsumentów, ale również zasady funkcjonowania rynku napojów i obowiązki firm wprowadzających opakowania do obrotu. W nowym mechanizmie uczestniczą producenci, importerzy, sklepy, operatorzy systemu oraz klienci, którzy mogą zwracać opakowania i odzyskiwać wpłaconą wcześniej kaucję.
Nie wszystkie przedsiębiorstwa zdecydowały się jednak na przystąpienie do systemu. Ustawodawca przewidział dla nich dodatkowe obciążenia finansowe, których wysokość została rozłożona w czasie. Początkowo stawki były stosunkowo niskie. Miało to dać firmom możliwość dostosowania działalności do nowych wymagań bez ryzyka poniesienia nieproporcjonalnie wysokich kosztów już na początku funkcjonowania systemu.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska w odpowiedzi przekazanej portalowi RadioZET.pl przypomniało, że stopniowe podnoszenie opłaty produktowej było jednym z założeń ustawy wprowadzającej system kaucyjny.
„Kaucja na opakowania została wprowadzona na mocy ustawy z 2023 roku. Jednym z podstawowych założeń ustawy był tzw. miękki start systemu tj. bardzo niskie stawki opłaty produktowej w 2025 roku (10 gr/kg), rosnące stopniowo do 1 zł/kg w 2026 roku i 5 zł/kg w 2027 roku. Miało to uchronić producentów i importerów przed nieproporcjonalnie wysokimi sankcjami w przypadku możliwych trudności w osiągnięciu wymaganych poziomów zbiórki opakowań na etapie startowym” – wyjaśnił resort w komunikacie cytowanym przez RadioZET.pl.
Początkowe stawki miały więc charakter przejściowy. Ich zadaniem było ułatwienie przedsiębiorcom wejścia w nowe regulacje, a nie stworzenie możliwości bezterminowego funkcjonowania poza systemem kaucyjnym.
Potrójna opłata dla firm, które nie przystąpiły do systemu
Istotna zmiana została wprowadzona podczas nowelizacji przepisów w 2025 roku. Ustawodawca zdecydował wówczas, że przedsiębiorcy, którzy w ogóle nie przystąpią do systemu kaucyjnego, będą musieli zapłacić potrójną opłatę produktową. Oznacza to, że w ich przypadku obowiązuje znacznie wyższa stawka niż ta przewidziana dla pozostałych podmiotów.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska podkreśla, że rozwiązanie to ma ograniczać możliwość całkowitego omijania nowych obowiązków. Jednocześnie firmy muszą pamiętać, że nie mogą objąć systemem wyłącznie wybranych produktów, pozostawiając pozostałe napoje poza jego zasadami.
„Na etapie nowelizacji ustawy w 2025 roku zachowaliśmy to rozwiązanie, ale uzupełniliśmy je o zasadę trzykrotności opłaty dla tych wprowadzających, którzy w ogóle nie zdecydują się na przystąpienie do systemu. Co istotne, wprowadzający musi objąć systemem całość swojego asortymentu w opakowaniach danego rodzaju – nie ma możliwości wydzielenia części napojów, dla których nie pobiera kaucji” – czytamy w komunikacie cytowanym przez RadioZET.pl.
W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca nie może samodzielnie zdecydować, które napoje danego rodzaju będą sprzedawane w ramach systemu kaucyjnego, a które zostaną z niego wyłączone. Jeżeli zdecyduje się na przystąpienie do mechanizmu, musi objąć nim cały asortyment w opakowaniach danego rodzaju.
Od 2027 roku nawet 15 zł za kilogram. Tak wzrosną koszty
Najbardziej odczuwalna zmiana wejdzie w życie 1 stycznia 2027 roku. Wówczas podstawowa stawka opłaty produktowej wzrośnie z obecnej złotówki do 5 zł za kilogram opakowań. Dla przedsiębiorców, którzy całkowicie pozostają poza systemem kaucyjnym, oznacza to jeszcze większe obciążenie. Ze względu na obowiązującą zasadę potrójnej stawki zapłacą oni 15 zł za każdy kilogram opakowań objętych regulacjami.
Różnica jest znacząca. Obecnie firmy nieuczestniczące w systemie muszą liczyć się z opłatą w wysokości 3 zł za kilogram. Od początku 2027 roku będzie to już pięciokrotnie więcej.
Resort klimatu zwraca uwagę, że dotychczasowa wysokość opłaty nie dla wszystkich okazała się wystarczającą zachętą do przystąpienia do systemu. Niektóre przedsiębiorstwa nadal uznają, że bardziej opłacalne jest pozostawanie poza nim i ponoszenie dodatkowych kosztów.
„Na tym etapie podmiot przystępujący do przetargu, który nie przystąpił do systemu kaucyjnego, musi odprowadzić opłatę produktową w wysokości 3 zł/kg opakowań. Sam fakt, że niektóre podmioty decydują się na takie rozwiązanie pokazuje, że w ich ocenie poniesienie tego kosztu jest opłacalne. W przyszłym roku będzie to już 15 zł/kg, co istotnie przekroczy potencjalną oszczędność związaną z uniknięciem kaucji” – przekazało Ministerstwo Klimatu i Środowiska.
Wyższa stawka ma zatem sprawić, że dalsze omijanie systemu przestanie być dla przedsiębiorców atrakcyjnym rozwiązaniem finansowym.
Firmy i urzędy nadal szukają napojów poza systemem kaucyjnym
Problem nie dotyczy wyłącznie producentów i importerów napojów. Znaczenie mają również zamówienia realizowane przez przedsiębiorstwa, urzędy i inne instytucje publiczne. Jak informują media, część zamawiających nadal poszukuje dostawców oferujących wodę i inne napoje w opakowaniach nieobjętych systemem kaucyjnym.
Powody są przede wszystkim organizacyjne. Wprowadzenie systemu kaucyjnego w miejscu pracy czy w instytucji publicznej wiąże się z koniecznością zapewnienia odpowiednich warunków do zbierania pustych butelek i puszek. Trzeba również znaleźć miejsce do ich przechowywania, zadbać o segregację oraz zorganizować regularny odbiór zgromadzonych opakowań.
Dla części firm i instytucji może to oznaczać dodatkowe obowiązki, których nie chcą podejmować. Dlatego w zamówieniach przetargowych wciąż pojawiają się zapytania dotyczące dostaw napojów, za które nie trzeba pobierać kaucji.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska przyznaje jednak, że nie dysponuje danymi pozwalającymi dokładnie określić skalę tego zjawiska. Resort nie ma statystyk dotyczących liczby opakowań objętych systemem kaucyjnym, które przedsiębiorstwa i instytucje publiczne kupują od podmiotów nieuczestniczących w mechanizmie. Nie jest również znana łączna masa takich opakowań.
Jednocześnie ministerstwo przypomina, że operatorzy systemu kaucyjnego zapewniają bieżący odbiór zebranych butelek i puszek po osiągnięciu minimalnego poziomu logistycznego. Oznacza to, że kluczowe znaczenie ma przede wszystkim odpowiednie zorganizowanie zbiórki wewnątrz firmy lub instytucji. Sam odbiór zgromadzonych opakowań nie powinien więc stanowić przeszkody nie do pokonania.
Czy wyższa opłata oznacza droższe napoje dla konsumentów?
Podwyżka opłaty produktowej może odbić się również na klientach. Przedsiębiorcy, którzy nie zdecydują się na przystąpienie do systemu kaucyjnego, będą musieli uwzględnić w swoich rozliczeniach znacznie wyższe koszty. Nie można wykluczyć, że przynajmniej część z nich spróbuje przenieść dodatkowe obciążenia na odbiorców produktów.
Może mieć to szczególne znaczenie w przypadku dostaw napojów realizowanych dla przedsiębiorstw, urzędów i innych instytucji. Jeżeli koszty prowadzenia działalności wzrosną, dostawcy mogą zdecydować się na zmianę cenników, aby zrekompensować sobie wyższe opłaty.
Nie oznacza to jednak, że od 2027 roku same napoje automatycznie podrożeją pięciokrotnie. Opłata produktowa jest naliczana od masy opakowań, a nie od ilości znajdującego się w nich napoju. Ostateczna wysokość dodatkowego obciążenia zależy więc między innymi od tego, ile plastiku lub aluminium wykorzystano do wyprodukowania butelki czy puszki.
To przedsiębiorcy zdecydują, czy i w jakim zakresie uwzględnią nowe koszty w cenach oferowanych produktów. Nie ma zatem podstaw, aby zakładać, że każda firma nieuczestnicząca w systemie automatycznie podniesie ceny. Możliwość takiego scenariusza pozostaje jednak realna.
Kaucja dla klientów pozostanie bez zmian. Trzeba uważać na oznaczenia opakowań
Warto również podkreślić, że wzrost opłaty produktowej dla przedsiębiorców nie oznacza zmiany wysokości kaucji pobieranej przy zakupie napojów. Od 2027 roku konsumenci nadal będą płacić 50 groszy kaucji za jednorazowe butelki PET i puszki metalowe oraz 1 zł za szklane butelki wielokrotnego użytku.
Wyższe koszty po stronie producentów i importerów nie przełożą się więc bezpośrednio na kwotę doliczaną do rachunku przy kasie z tytułu kaucji. Mechanizm jej pobierania i zwracania pozostaje odrębną kwestią od opłaty produktowej, którą ponoszą przedsiębiorcy.
Konsumenci powinni jednak pamiętać o jeszcze jednej ważnej zasadzie. Nie każde opakowanie po napoju można oddać w automacie i odzyskać za nie pieniądze. Butelki i puszki wprowadzane do obrotu poza systemem kaucyjnym, które nie mają wymaganego oznakowania, nie uprawniają do zwrotu kaucji. Takich opakowań recyklomat nie przyjmie jako objętych systemem.
Dlatego podczas zakupów warto zwracać uwagę na oznaczenia umieszczone na butelkach i puszkach. To właśnie one pozwalają sprawdzić, czy dane opakowanie uczestniczy w systemie i czy po jego zwrocie konsument będzie mógł odzyskać wpłacone pieniądze.
Absolwentka politologii i dziennikarstwa na Uniwersytecie Jagiellońskim, także PR-owiec. Przez blisko dziesięć lat jej pasją było radio, gdzie prowadziła audycje i robiła reportaże, ostatecznie zwyciężyła magia mediów internetowych. Bliskie są jej tematy związane z rynkiem pracy i przedsiębiorczością. Lubi rozmawiać z ludźmi i opisywać ich historie, także te biznesowe, prowadzące do sukcesu. Prywatnie wielbicielka psów i kotów, górskich wędrówek, jazdy na nartach i podróży w miejsca nieoczywiste.
