Forsal logo

Seniorzy masowo podpisują te umowy, a nikt nie kontroluje. Problem z "mieszkaniami za opiekę"

Ten tekst przeczytasz w 4 minuty
6 minut temu
senior emeryt niepełnosprawność zdrowie wiek
Seniorzy masowo podpisują te umowy, a nikt nie kontroluje. Problem z "mieszkaniami za opiekę"/Shutterstock
Co roku w Polsce zawieranych jest około 20 tys. umów, w ramach których seniorzy oddają mieszkanie w zamian za opiekę albo pieniądze do końca życia. Choć w założeniu mogą sobie w ten sposób zapewnić stabilny i spokojny byt, tak pojawia się problem kontroli takich umów. Ryzyko wykorzystania najstarszych jest naprawdę wysokie.

20 tys. umów rocznie, ale niewiele profesjonalnych

roku zawartych zostało ok. 20 tysięcy umów dożywocia i jej pokrewnych. W ich ramach seniorzy w zamian za utrzymanie i opiekę do końca życia przekazują prawo do nieruchomości. Ponad 90% z takich dokumentów zostało podpisane z osobami, które nie były spokrewnione z seniorami.

Wymowne jest jednak to, że prawie wszystkie te umowy zawierano z osobami prywatnymi. Profesjonalne fundusze zrzeszone w ZPG miały na koniec ubiegłego roku zaledwie 400 takich umów, czyli mniej więcej 1% całego tego rynku. Choć oczywiście jest to kwestia indywidualnego wyboru samego seniora, okazuje się, że nawet w takim przypadku ryzyko zostania oszukanym jest naprawdę duże.

Skalę tego pokazują sprawy karne, które trafiają do sądów. W Gdańsku w śledztwie dotyczącym lichwy mieszkaniowej oskarżonych zostało aż 54 osoby, z czego w gronie tym znalazło się aż 7 notariuszy. Pokrzywdzonych w ramach tego procederu jest prawie 350 osób, a straty, jakich doznali, sięgnęły 43 milionów złotych. Tam mechanizmem były pożyczki pod zastaw mieszkania, nie umowy dożywocia, ale schemat jest podobny. Właściciel podpisywał akt notarialny, nie rozumiejąc, że oddaje własność.

Obawy samych seniorów potwierdza także ankieta przygotowana przez SW Research, która powstała na zlecenie ZPF. Ponad 60% osób w wieku od 65 do 80 lat zetknęło się z próbą takiego oszustwa finansowego osobiście lub w kręgu swoich znajomych. Choć badanie zostało przeprowadzone na grupie 300 osób, dobrze pokazuje, że to, co może być nadzieją na faktycznie spokojną starość, może stać się początkiem poważnych problemów.

O czym należy pamiętać, podpisując umowę dożywocia?

Decydując się na zawarcie takiej umowy, dobrze jest wcześniej sprawdzić, czy nabywca nieruchomości, który deklaruje pomoc seniorowi, powinien być w stanie w ogóle ją zapewnić. Do tego dochodzi też kwestia wyceny samego mieszkania, która także powinna zostać poprawnie przeprowadzona.

Umowę dożywotniej opieki trzeba zawsze zawierać u notariusza, w każdym innym wypadku jest ona po prostu nieważna, a jej postanowienia nie mają mocy. W zasadzie jest to jedyny sensowny sposób, aby zabezpieczyć się przed ewentualnym oszustwem.

Nawet jeśli jednak wszystko przebiegnie zgodnie z zasadami, to niestety, nieczęsto się zdarza, aby zdarzały się kontrole tego, czy umowa jest odpowiednio egzekwowana, co oczywiście prowadzi do nadużyć. W takich sytuacjach to senior sam musi pójść do sądu, aby dochodzić swoich praw. To oczywiście dla wielu osób jest po prostu barierą nie do przejścia.

A co z funduszami oferującymi rentę dożywotnią? One z kolei nie są nadzorowane przez Komisję Nadzoru Finansowego i nie muszą mieć minimalnego kapitału ani składać żadnych sprawozdań. W rezultacie sytuacja wygląda tak, że senior podpisuje umowę, oddaje swoją własność od razu, a wypłaty świadczeń zależne są od kondycji firmy i zabezpieczeń wpisanych do umowy.

Jest jeszcze ustawa o odwróconym kredycie hipotecznym, która obowiązuje od 2014 r. W tym modelu senior zostaje właścicielem swojego mieszkania, a bank wypłaca mu pieniądze w zamian za późniejsze przejęcie mieszkania. Po śmierci seniora spadkobiercy mają 12 miesięcy na spłatę, inaczej bank sprzedaje mieszkanie i oddaje im nadwyżkę. Choć ten mechanizm wydaje się najbardziej uczciwy dla wszystkich stron, to banki nie wprowadziły tego produktu.

Zmiany, których chcą prawie wszyscy

Zmian w zakresie umów dożywotnich chcą dziś niemal wszystkie strony, choć powody tego są zupełnie inne. Po kwietniowym spotkaniu RPO ze Związkiem Przedsiębiorstw Finansowych biuro rzecznika wezwało do wznowienia prac o odwróconej hipotece, które utknęły na drodze legislacyjnej już w okolicach 2014 roku.

Samo ZPF także chce ustawy o dożywotnim świadczeniu pieniężnym, która wprowadzałaby nadzór, ale także obowiązki informacyjne oraz kapitałowe dla firm świadczących takie usługi. W umowach zawieranych między seniorami a spółkami miałyby też znaleźć się zabezpieczenia chroniące obie strony umowy.

Minister ds. polityki senioralnej Marzena Okła-Drewnowicz wskazywała KNF jako nadzorcę, a branża czeka na decyzję ministra finansów Andrzeja Domańskiego. Swoje uwagi mają też samorządy. Stowarzyszenie Gmin i Powiatów Wielkopolski opisało przypadki wyłudzania mieszkań od podopiecznych domów pomocy społecznej i wskazało lukę, przez którą krewni przejmują majątek seniorów umieszczonych w DPS. Przepisów domaga się również Polski Związek Emerytów i Rencistów. Umowami między osobami prywatnymi miałoby się natomiast zająć Ministerstwo Sprawiedliwości.

A co z tego wynikałoby dla samych seniorów? Raczej niewiele, biorąc pod uwagę tendencje na tym rynku. Ustawa, o którą apeluje branża, objęłaby podmioty profesjonalne, a więc tylko 1% całego rynku. Pozostałe umowy, które seniorzy zawierają z osobami prywatnymi, pozostałyby bez żadnej kontroli. Dla nich zmianą mogłyby być przepisy Ministerstwa Sprawiedliwości, o których na razie nic konkretnego nie wiadomo.

Źródło: forsal.pl
Copyright
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję
Przemysław Paterek
Przemysław Paterek

Absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego, redaktor zawodu i pasji. Zajmuje się tematami technologicznymi, branżą gier oraz nowymi mediami. Wolne chwile lubi spędzać nie tylko przy grach, ale także na odkrywaniu i analizowaniu fikcyjnych światów, ewentualnie na składaniu komputerów.

Zobacz wszystkie artykuły tego autoraSeniorzy masowo podpisują te umowy, a nikt nie kontroluje. Problem z "mieszkaniami za opiekę" »
Zapisz się na newsletter
Zapraszamy na newsletter Forsal.pl zawierający najważniejsze i najciekawsze informacje ze świata gospodarki, finansów i bezpieczeństwa.

Zapisując się na newsletter wyrażasz zgodę na otrzymywanie treści reklam również podmiotów trzecich

Administratorem danych osobowych jest INFOR PL S.A. Dane są przetwarzane w celu wysyłki newslettera. Po więcej informacji kliknij tutaj