Dopiero we wrześniu 2026 roku Ministerstwo Sprawiedliwości opublikowało projekt ustawy implementującej Dyrektywę PLD (numer projektu: UC163). Nowelizacja wywraca dotychczasowe przepisy o produkcie niebezpiecznym uregulowane w Kodeksie cywilnym i wprowadza zupełnie nowe regulacje do Kodeksu postępowania cywilnego. W chwili pisania tego artykułu, projekt UC163 jest na etapie konsultacji publicznych i opiniowania.
Co zmienia Dyrektywa PLD?
Dyrektywa PLD jest rewolucyjna – m.in. zmienia definicję produktu wadliwego (w Polsce nazywanego „produktem niebezpiecznym”); rozszerza katalog osób odpowiedzialnych za produkt niebezpieczny; zmienia zakres szkody, która podlega naprawieniu; doprecyzowuje przesłanki, które należy uwzględnić przy ocenie, czy produkt jest niebezpieczny; wprowadza istotne ułatwienia dowodowe (domniemania) dla poszkodowanych, jak i zupełnie nowe rozwiązania procesowe.
Niezmienna pozostaje natomiast zasada: odpowiedzialność przedsiębiorcy za szkodę wywołaną przez produkt niebezpieczny jest niezależna od winy (odpowiedzialność na zasadzie ryzyka). Poniżej omawiamy wybrane, najważniejsze według nas zmiany, jakie niesie za sobą Dyrektywa PLD.
- Mniej pracowników, więcej automatyzacji. Jak przygotować rynek pracy na zmiany? [WYWIAD]
- Dwie trzecie kupujących smartfonem zajmuje się czymś innym. Sklepy e-commerce walczą o uwagę, każdy moment ma znaczenie dla doświadczenia jakie dają zakupy i finalizacji transakcji
- Jensen Huang chce wrócić do kierowania Nvidią. Zarząd mówi “nie” pomimo rekordowych zysków
Niebezpieczne pliki i oprogramowania
Za „produkt niebezpieczny” będą mogły zostać uznane m.in. cyfrowe pliki produkcyjne i oprogramowanie (z wyłączeniem darmowego i otwartego oprogramowania, które zostało opracowane lub dostarczone nie w ramach działalności gospodarczej). Oznacza to, że przysłowiowa, wybuchająca w ręku suszarka będzie po 9 grudnia br. takim samym produktem niebezpiecznym jak błędnie działające oprogramowanie, które wyrządzi konsumentowi szkodę.
Podobnie jak dotychczas, odpowiedzialność producenta dotyczy też niebezpiecznego składnika produktu. Co ważne, za składnik uważane są m.in. powiązane usługi, zintegrowane albo połączone z produktem (np. oprogramowania urządzeń typu smart home).
Kiedy produkt (albo jego składnik) jest niebezpieczny?
Po 9 grudnia br. produkt będzie uznawany za niebezpieczny, jeżeli nie zapewni bezpieczeństwa, którego można oczekiwać lub które jest wymagane przepisami prawa, a jeżeli funkcją produktu jest zapobieganie szkodzie – w przypadku niespełniania takiej funkcji.
Zatem, gdy przeciwpożarowy zraszacz sufitowy nie zadziała w razie pożaru, jego producent może odpowiadać za szkodę wywołaną przez taki niezapewniający bezpieczeństwa produkt tak samo jak producent baterii telefonu, która ulega samozapłonowi w rękach użytkownika, pomimo prawidłowego użytkowania.
Dyrektywa PLD określa katalog przesłanek, którymi należy się kierować przy ocenie, czy produkt jest niebezpieczny. Są to m.in.: dające się racjonalnie przewidzieć zastosowanie produktu (czyli także takie użycie, do którego produkt nie jest przeznaczony przez producenta, ale można rozsądnie się spodziewać, że produkt zostanie tak użyty); sposób prezentacji produktu, w tym jego etykieta, opakowanie oraz instrukcje; wymogi bezpieczeństwa produktów, w tym wymogi w zakresie cyberbezpieczeństwa; szczególne potrzeby grupy użytkowników, dla których produkt jest przeznaczony (np. dzieci, pacjenci).
Kto odpowiada?
Oprócz producenta i innych podmiotów wskazanych w dotychczasowych przepisach o produkcie niebezpiecznym, za szkodę wywołaną przez produkt niebezpieczny odpowiadać będą mogli też: upoważniony przedstawiciel producenta oraz dostawca usług realizacji zamówień (tzw. fulfillment). Dyrektywa PLD konkretyzuje też przypadki, kiedy do odpowiedzialności pociągnąć można platformy internetowe.
Jaka szkoda wywołana przez produkt niebezpieczny podlega naprawie?
Dość rewolucyjne jest zlikwidowanie progu kwotowego 500 EUR, od którego poszkodowany może dochodzić naprawienia szkody. Sama ta zmiana może sprawić, że przedsiębiorcy zaczną mierzyć się z niespotykaną dotąd skalą roszczeń w sprawach o produkt niebezpieczny (a sądy zaleje fala pozwów o drobne kwoty). Ryzyko jest tym większe, że zgodnie z Dyrektywą PLD naprawieniu podlega nie tylko typowa szkoda w majątku albo na osobie (fizyczna), ale również uszczerbek w zdrowiu psychicznym oraz powstała w wyniku zniszczenia lub uszkodzenia danych niewykorzystywanych do celów zawodowych.
Ułatwienia w dochodzeniu odszkodowań
Dochodzenie odszkodowania w związku z produktem niebezpiecznym będzie znacząco ułatwione. Dyrektywa PLD wprowadza domniemania dotyczące: samego uznania produktu za niebezpieczny, jak i związku przyczynowego między szkodą a niebezpieczeństwem produktu. Żeby wygrać proces, przedsiębiorca będzie musiał obalić te domniemania. Ponadto, w przypadku sporów sądowych poszkodowani będą mieli prawo do żądania od pozwanego przedsiębiorcy wyjawienia dowodów na poparcie swoich żądań.
Co istotne, roszczenia z tytułu szkody na osobie będą mogły być dochodzone w skrajnych przypadkach nawet 25 lat od daty wprowadzenia produktu do obrotu (w pozostałych przypadkach termin ten wynosi 10 lat, jak dotychczas).
Praktyczne konsekwencje zmian wprowadzanych przez Dyrektywę PLD będzie się dało odczuć być może już w perspektywie pierwszych miesięcy 2027 roku. Producenci wszystkich branż, z których produktami może mieć styczność konsument, jak i przedsiębiorcy zajmujący się handlem oraz dostawą usług cyfrowych powinni przygotować się na potencjalne roszczenia, sprawdzić, czy informacje na opakowaniach i instrukcje produktów są odpowiednio sformułowane a umowy zawierane z innymi podmiotami z łańcucha dostaw regulują roszczenia regresowe w sprawach o produkt niebezpieczny.
Autorki:
Dr Joanna Schubel
Radca prawny, Partner w kancelarii White Owl
Dr Marta Mackiewicz
Adwokat, Partner w kancelarii White Owl
Specjalizuje się w tematach z pogranicza bezpieczeństwa, finansów i technologii. Publikuje w serwisach Grupy INFOR, m.in. na Dziennik.pl i Forsal.pl.
