Forsal logo

Mniej pracowników, więcej automatyzacji. Jak przygotować rynek pracy na zmiany? [WYWIAD]

Senior,Man,Holding,A,Magnifying,Glass,Using,Digital,Tablet,With
Czy AI pomoże Polsce poradzić sobie z brakiem pracowników?/Shutterstock
Polska starzeje się, a liczba osób w wieku produkcyjnym maleje. Tomasz Orlik z PFR TFI w rozmowie z redakcją Forsal.pl mówi o tym, czy automatyzacja może zwiększyć produktywność, jak utrzymać aktywność zawodową osób starszych oraz co zmiany demograficzne oznaczają dla naszych emerytur.

Mniej osób w wieku produkcyjnym oznacza wyzwanie zarówno dla rynku pracy jak i całego systemu emerytalnego. Jednocześnie, firmy coraz częściej wykorzystują automatyzację i sztuczną inteligencję. Czy technologia pomoże uzupełnić niedobór pracowników, a osoby po pięćdziesiątce i sześćdziesiątce będą mogły pozostać aktywne zawodowo? O tym, jak łączyć rozwój nowych technologii z doświadczeniem pracowników i długoterminowym oszczędzaniem rozmawiamy podczas Kongresu Gospodarki Senioralnej z Tomaszem Orlikiem, członkiem zarządu PFR TFI.

Czy AI zrekompensuje spadek liczby pracowników?

Iga Leszczyńska: Polska starzeje się, a liczba osób w wieku produkcyjnym maleje. Jednocześnie rozwój sztucznej inteligencji i automatyzacji ma pozwolić gospodarce działać przy mniejszym udziale pracy człowieka. Czy postęp technologiczny może zrekompensować nam niedobór pracowników, czy skala zmian demograficznych będzie zbyt duża?

Tomasz Orlik: Polska stoi dziś przed jednym z największych wyzwań rozwojowych. Prognozuje się, że w ciągu najbliższych dekad liczba osób w wieku produkcyjnym będzie systematycznie spadać, co oznacza mniejszą podaż pracy. Nie jesteśmy jednak pierwszym krajem, który mierzy się z takim zjawiskiem.

Sztuczna inteligencja i automatyzacja nie zastąpią całkowicie ludzi, ale mogą sprawić, że ta sama liczba pracowników będzie w stanie wytworzyć więcej dóbr i usług. Innymi słowy, mniej rąk do pracy nie musi oznaczać słabszej gospodarki.

Jednocześnie nie powinniśmy traktować technologii jako panaceum. Skala zmian demograficznych jest na tyle duża, że technologia jest warunkiem koniecznym, ale sama nie wystarczy, nie zastąpi też aktywizacji zawodowej ani kształcenia przez całe życie. Kluczowe będzie połączenie automatyzacji z lepszym wykorzystaniem potencjału osób już obecnych na rynku pracy. Chodzi nie o to, by technologia zastąpiła człowieka, lecz by pozwoliła nam efektywniej wykorzystywać jego pracę, wiedzę i doświadczenie.

Widać trend, by zatrzymywać ludzi na rynku pracy i by przedłużać swoją aktywność zawodową. Jednocześnie pracodawcy coraz częściej automatyzują zadania i ograniczają zatrudnienie. Czy osoby po pięćdziesiątce i sześćdziesiątce mogą zostać jednak wypchnięte z rynku pracy właśnie wtedy, gdy gospodarka będzie najbardziej potrzebować ich aktywności zawodowej?

Czy automatyzacja zagrozi starszym pracownikom?

Rzeczywiście coraz więcej osób, które osiągnęły wiek emerytalny, decydują się na na kontynuowanie aktywności zawodowej. Według danych GUS prawie 900 tys. Polaków w wieku emerytalnym jest aktywnych zawodowo. To o ponad 52 proc. więcej niż dziesięć lat wcześniej. Czy automatyzacja może być dla nich zagrożeniem?

Możemy mieć do czynienia z paradoksem: z jednej strony demografia będzie zmuszać nas do wydłużania aktywności zawodowej, z drugiej - automatyzacja i rozwój AI mogą ograniczać zapotrzebowanie na niektóre stanowiska. Jak wskazują dane PIE , dotyczy to m.in. branży finansowej, ubezpieczeniowej, prawnej oraz IT. Nie oznacza to jednak, że osoby po pięćdziesiątce i sześćdziesiątce staną się na rynku pracy zbędne. Przeciwnie. W gospodarce opartej na wiedzy i usługach coraz większego znaczenia nabiera doświadczenie, umiejętność oceny ryzyka, budowania relacji czy podejmowania decyzji w warunkach niepewności. To kompetencje, których nie da się łatwo zautomatyzować.

Największym zagrożeniem nie jest wiek sam w sobie, lecz wykluczenie kompetencyjne. Dlatego kluczowe staje się tworzenie warunków, w których pracownicy mogą aktualizować swoją wiedzę przez całe życie zawodowe. Pracodawcy myślący długoterminowo powinni raczej przeprojektowywać stanowiska i przesuwać ludzi do nowych zadań, niż ich wygaszać, bo utrata kompetencji i wiedzy o organizacji kosztuje więcej, niż się wydaje.

Doświadczenie, czy umiejętność obsługi AI?

Czy doświadczenie starszych pracowników w pracy, gdzie coraz częściej wykorzystuje się AI, będzie większym atutem, czy może przegrają oni z młodszymi osobami, które szybciej będą przyswajać nowe technologie? Jakie ryzyko istnieje, że o pozostaniu na rynku pracy przestanie decydować doświadczenia, a zacznie zdolność do ciągłego przekwalifikowywania się?

Myślę, że nie powinniśmy stawiać młodszych i starszych pracowników w opozycji. W rzeczywistości opartej na technologii AI najcenniejsze staje się połączenie kompetencji i mocnych stron obu tych grup wiekowych.

Narzędzia oparte na sztucznej inteligencji coraz lepiej przetwarzają informacje, ale potrzebują człowieka, który oceni wynik, wychwyci błąd i podejmie decyzje w szerszym kontekście. Tu przewagę mają osoby doświadczone: znają branżę, klientów i konsekwencje złych decyzji, a tego nie da się szybko nauczyć z poradnika. Jednocześnie samo doświadczenie przestaje wystarczać, jeśli nie idzie w parze z gotowością do korzystania z nowych narzędzi. Ryzyko nie polega więc na tym, że starsi przegrają z młodszymi, lecz na tym, że przegrają ci, którzy przestaną się uczyć, niezależnie od wieku.

Kto powinien szkolić pracowników 50+?

Kto powinien odpowiadać za to, by starsi pracownicy lepiej odnajdowali się na rynku pracy i nadążali za zmianami technologicznymi? Sami pracownicy, pracodawcy, czy może państwo? Czy obecny model kształcenia i podnoszenia kwalifikacji pozwala realnie przygotować osoby w wieku powyżej 50 r.ż. do pracy, w której wszechobecna jest automatyzacja i AI?

To odpowiedzialność, której nie można przypisać wyłącznie jednej stronie. Pracownik powinien zachować gotowość do rozwoju i zdobywania nowych kompetencji. Pracodawcy muszą tworzyć środowisko pracy sprzyjające uczeniu się i wykorzystywaniu potencjału dojrzałych pracowników. Z kolei państwo dba o odpowiednią infrastrukturę edukacyjną i motywować do podnoszenia kwalifikacji.

Uważam, że obecnie w Polsce mamy bardzo szerokie możliwości w zakresie rozwoju nowych kompetencji. Jako przykład podam inicjatywy Grupy PFR, która kilku lat realizuje szereg programów wspierających rozwój umiejętności cyfrowych, menedżerskich i technologicznych. Te inicjatywy pokazują, że zdobywanie nowych kompetencji nie jest zarezerwowane wyłącznie dla młodych ludzi rozpoczynających karierę. Coraz częściej uczestnikami szkoleń są osoby doświadczone zawodowo, które chcą lepiej wykorzystywać nowe technologie w swojej pracy lub przygotować się do nowych ról zawodowych.

Szczególnie ważne jest, abyśmy zmienili sposób myślenia o wieku na rynku pracy. Nie powinniśmy pytać, czy osoba po pięćdziesiątce jest w stanie nauczyć się wykorzystywać AI. Powinniśmy zastanawiać się, jak połączyć jej doświadczenie zawodowe z możliwościami, jakie daje technologia. To właśnie takie połączenie może stać się jednym z kluczowych źródeł przewagi konkurencyjnej polskiej gospodarki w nadchodzących dekadach.

Czy automatyzacja osłabi system emerytalny?

Jeśli automatyzacja zwiększy produktywność, a jednocześnie zmniejszy udział wynagrodzeń pracowników w dochodach gospodarki, to czy system emerytalny oparty w dużej mierze na składkach od wynagrodzeń będzie w stanie utrzymać swoją stabilność?

To jedno z najważniejszych pytań, jakie coraz częściej słyszymy. Polski system emerytalny opiera się przede wszystkim na aktywności zawodowej i składkach odprowadzanych przez pracowników oraz pracodawców. Jeśli liczba pracujących będzie maleć, a jednocześnie długość życia wzrastać, presja na system będzie rosła. Dlatego coraz większego znaczenia nabierają dodatkowe formy długoterminowego oszczędzania i inwestowania, takie jak Pracownicze Plany Kapitałowe, które pozwalają budować dodatkowe zabezpieczenie finansowe na czas emerytury.

Czy emeryci mogą skorzystać na rozwoju technologii?

Co w Pana ocenie musiałoby się wydarzyć, by korzyści z postępu technologicznego odczuli także emeryci?

Emeryci mogą korzystać z postępu technologicznego na kilka sposobów. Po pierwsze, poprzez wyższy poziom rozwoju gospodarczego i większe możliwości finansowania usług publicznych. Po drugie, dzięki inwestycjom kapitałowym, które pozwalają uczestniczyć w zyskach generowanych przez rozwijające się przedsiębiorstwa. Po trzecie, dzięki technologiom poprawiającym jakość życia, ochronę zdrowia, relacje towarzyskie, opiekuńcze oraz dostęp do usług. Dziś mówimy już w zasadzie o całym sektorze usług dla seniorów: telemedycyna, opieka domowa wspierana technologią czy rozwiązania takie jak budownictwo senioralne mogą realnie poprawić codzienność osób starszych.

Jak przygotować Polskę na starzenie się społeczeństwa?

Jak Polska powinna przygotować się na jednoczesne starzenie się społeczeństwa oraz postępującą automatyzację i rozwój nowych technologii, by za 20-30 lat nie zabrakło nam ani pracowników, ani pieniędzy na emerytury?

Potrzebujemy równoczesnego działania w kilku obszarach. Po pierwsze, potrzebujemy działań wzmacniających produktywność gospodarki poprzez inwestycje w innowacje, cyfryzację i automatyzację. Po drugie, potrzebne są warunki sprzyjające dłuższej aktywności zawodowej. Nie poprzez administracyjny przymus, ale dzięki poprawie zdrowia, elastycznym formom pracy, możliwościom rozwoju kompetencji i realnym zachętom do dłuższej pracy Po trzecie, konieczne jest dalsze budowanie kultury długoterminowego oszczędzania. W społeczeństwie, które żyje coraz dłużej, indywidualny kapitał emerytalny będzie odgrywał coraz większą rolę.

I wreszcie musimy myśleć o seniorach nie jako o grupie wymagającej wyłącznie wsparcia, ale jako o ogromnym zasobie wiedzy, doświadczenia i aktywności ekonomicznej. Zmiany demograficzne są trendem, do którego trzeba się przygotować. Jeśli połączymy potencjał technologii, kapitału i doświadczenia ludzi, starzenie społeczeństwa może stać się wyzwaniem, ale nie musi stać się barierą rozwoju.

Źródło: forsal.pl
Copyright
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję
Iga Leszczyńska
Iga Leszczyńska

Doktor nauk społecznych w dyscyplinie nauk o bezpieczeństwie, absolwentka Wojskowej Akademii Technicznej. Stopień doktora uzyskała na podstawie rozprawy pt. "Koncepcja systemu bezpieczeństwa socjalnego Polski z uwzględnieniem zjawiska prekariatu", poświęconej wyzwaniom współczesnej polityki społecznej i rynku pracy. Specjalizuje się w zagadnieniach dotyczących polityki rodzinnej, rynku pracy oraz systemu zabezpieczenia społecznego.

Zobacz wszystkie artykuły tego autoraMniej pracowników, więcej automatyzacji. Jak przygotować rynek pracy na zmiany? [WYWIAD] »
Zapisz się na newsletter
Zapraszamy na newsletter Forsal.pl zawierający najważniejsze i najciekawsze informacje ze świata gospodarki, finansów i bezpieczeństwa.

Zapisując się na newsletter wyrażasz zgodę na otrzymywanie treści reklam również podmiotów trzecich

Administratorem danych osobowych jest INFOR PL S.A. Dane są przetwarzane w celu wysyłki newslettera. Po więcej informacji kliknij tutaj