Padaczka jest najczęściej występującym schorzeniem neurologicznym, w Polsce choruje na nią ponad 300 tys. osób. Zatrudnianie pracownika z padaczką wciąż wiąże się jednak z obawami, tymczasem skuteczna terapia u większości chorujących pozwala całkowicie wyciszyć napady.
Jak dziś wygląda sytuacja osób z tą chorobą i dlaczego wielu pracowników ukrywa fakt, że choruje?
Pracownik z padaczką - stereotypy, które mogą utrudniać znalezienie pracy
Błędne wyobrażenia dotyczące padaczki nadal wpływają na sytuację osób z tą chorobą – również na rynku pracy. Najczęstsze stereotypy to przekonanie, że osoba z padaczką jest mniej wydajna, częściej będzie nieobecna, stanowi zagrożenie dla siebie lub innych albo nie poradzi sobie z odpowiedzialnym stanowiskiem.
Wyzwania związane z aktywnością zawodową osób z różnymi potrzebami i doświadczeniami są jednym z tematów podejmowanych w ramach kampanii społecznej „Każdy Talent na Wagę Złota – Inkluzywni w Zatrudnianiu”. Jej celem jest zwrócenie uwagi na bariery obecne na rynku pracy oraz rozwiązania wspierające bardziej dostępne i otwarte środowisko pracy.
Skala niewiedzy jest widoczna także w wynikach badania przeprowadzonego w ramach kampanii „Wyprostuj Spojrzenie”, której organizatorem była Fundacja EPI-BOHATER i Fundacja NIE WIDAĆ PO MNIE.
Przykład
W badaniu SW Research na grupie 1021 Polaków tylko 50% badanych prawidłowo uznało za mit stwierdzenie, że osoby z padaczką powinno się izolować. To pokazuje, że stereotypy dotyczące padaczki nadal są obecne w społeczeństwie.
Co trzeci pracownik z padaczką ukrywa chorobę przed przełożonymi i współpracownikami
Na rynku pracy problem jest jeszcze bardziej konkretny. Badanie PRO-EPI, przeprowadzone w Polsce w 2009 r. z inicjatywy Polskiego Towarzystwa Epileptologicznego we współpracy z Pentor Research International, wykazało, że zawodowo pracowało 48 proc. osób z padaczką, a jedna trzecia pracujących ukrywała chorobę przed przełożonymi i współpracownikami.
Wśród osób, które nie pracowały, 17 proc. deklarowało, że zostały zwolnione ze względu na chorobę. Jednocześnie 2/3 osób niepracujących miało wcześniej doświadczenie zawodowe.
To bardzo ważne dane, ponieważ pokazują, że barierą nie musi być samo funkcjonowanie z padaczką, ale również obawa przed reakcją otoczenia. Ukrywanie choroby może wynikać ze strachu przed zwolnieniem, odsunięciem od obowiązków czy gorszym traktowaniem.
Dyskryminacja osób z padaczką w miejscu pracy
Potwierdzają to również nowsze dane z zagranicy. W badaniu Epilepsy Action z 2023 r. 42 proc. pracodawców i menedżerów przyznało, że mogłoby nie zatrudnić osoby z padaczką, aby uniknąć potencjalnych problemów. Z kolei 60 proc. osób z padaczką deklarowało doświadczenie nierównego traktowania lub dyskryminacji w pracy z powodu choroby.
Warto przy tym podkreślić, że padaczka jest chorobą o bardzo zróżnicowanym przebiegu. Diagnoza sama w sobie nie mówi, czy ktoś może wykonywać daną pracę. Ograniczenia mogą dotyczyć konkretnych zawodów i wynikać z rzeczywistego ryzyka związanego ze stanowiskiem, ale nie powinny być automatycznie przypisywane każdej osobie z padaczką. Polskie badanie PRO-EPI pokazało zresztą, że osoby z padaczką pracują w wielu różnych zawodach – od prac biurowych po zawody wymagające wysokich kwalifikacji.
Wciąż potrzebna jest edukacja pracodawców i działów HR
Dlatego w rekrutacji i miejscu pracy kluczowe powinno być nie pytanie „czy ta osoba ma padaczkę?”, ale „czy może bezpiecznie wykonywać tę konkretną pracę i czy potrzebuje jakiegoś racjonalnego dostosowania?”
Z perspektywy Fundacji EPI-BOHATER potrzebna jest przede wszystkim edukacja pracodawców, działów HR i zespołów pracowniczych. Dane pokazują, że niewiedza i stereotypy mogą prowadzić do wykluczenia zawodowego nawet wtedy, gdy sama choroba nie stanowi realnej przeszkody w wykonywaniu pracy. W przypadku padaczki problemem często nie jest brak kompetencji pracownika, lecz brak wiedzy otoczenia.
Anna Alicja Lisowska, prezes Fundacji EPI-BOHATER.
Absolwentka filologii polskiej i studiów z zakresu samorządu terytorialnego i polityki regionalnej na Uniwersytecie Warszawskim. Zajmuje się tematyką społeczną, zdrowotną oraz zagadnieniami związanymi z zabezpieczeniem społecznym i świadczeniami dla rodzin, seniorów oraz osób bezrobotnych. W przeszłości związana z wydawnictwami Edipresse Polska i ZPR Media. W swojej pracy koncentruje się na wyjaśnianiu przepisów w przystępny sposób. Zainteresowana reportażem społecznym i tematyką feministyczną.