Zastrzeżenia Rzecznika Praw Obywatelskich
Zadaniem dodatku dopełniającego jest pomoc osobom niemogącym być aktywnym zawodowo i niezdolnym do samodzielnej egzystencji. Realizacja wypłat przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpoczęła się w maju 2025 roku. Niemniej jednak prawo do świadczenia nie obejmuje wszystkich grup osób z niepełnosprawnością będące całkowicie niezdolnym do pracy i samodzielnej egzystencji - z systemu zabezpieczenia społecznego i systemu zaopatrzeniowego służb. Tym samym dochodzi do zauważalnej dysproporcji wysokości otrzymywanych świadczeń.
RPO podniósł, iż renta socjalna to świadczeniem mające za zadanie zrekompensowanie niemożności uzyskania uprawnienia do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia służb. Decydujący w tym przypadku jest stan zdrowia świadczeniobiorcy nierokujący podjęcia i świadczenia pracy lub służby, co zbliża rentę socjalną do świadczeń wypłaconych w związku ze zdarzeniem powstałym w trakcie aktywności zawodowej.
W ocenie Rzecznika odczuwalne zwiększenie kwoty wsparcia tylko dla jednej grupy osób z niepełnosprawnością znajdującej się w tej samej sytuacji faktycznej co pozostali nie jest właściwe. Dodatkowo powstała wątpliwość na gruncie Konstytucji czy wprowadzone kryteria przyznania dodatku dopełniającego nie godzą w zasadę równego traktowania i sprawiedliwości społecznej. Wskazać należy, że łączna kwota świadczeń uzyskiwanych przez osobę na rencie socjalnej może być znacznie wyższa od wysokości renty z tytułu niezdolności do pracy. Tym samym osoby, które stały się niezdolne do pracy bądź służby i samodzielnej egzystencji w późniejszym wieku, a w związku z tym opłacały składki emerytalno-rentowe są w gorszej sytuacji finansowej niż osoby z niepełnosprawnością datującą się od dzieciństwa. Ma miejsce niezgodne z Konstytucją istotne zróżnicowanie sytuacji prawnej i finansowej osób znajdujących się w tej samej sytuacji faktycznej wynikającej ze stanu zdrowia.
Odpowiedź Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Ministerstwo wskazało, iż trwają analizy systemu świadczeń socjalnych pobieranych przez osoby z niepełnosprawnością. Wniosek o wpis do wykazu prac legislacyjnych przepisów likwidujących dostrzeżone przez RPO nierówności jest uzależniony od możliwości sfinansowania zmian przez budżet państwa. Decyzją Komisji Europejskiej Polska od lipca 2024 roku jest objęta procedurą nadmiernego deficytu.
