Ważne
SKRÓT:
- RPO pyta Ministerstwo Zdrowia o los Centrów Zdrowia Psychicznego po zakończeniu pilotażu, który kończy się w 2027 roku.
- Projekt rozporządzenia ograniczy zatrudnianie lekarzy w trakcie specjalizacji z psychiatrii w izbach przyjęć przy CZP.
- Wątpliwości budzi też status asystentów zdrowienia i koordynatorów opieki psychiatrycznej - brakuje jasnych standardów kwalifikacji.
- RPO ostrzega przed ryzykiem zamykania placówek w regionach z niedoborem psychiatrów.
Czym są Centra Zdrowia Psychicznego i dlaczego kończy się ich pilotaż?
Centra Zdrowia Psychicznego (CZP) to placówki, które mają zapewniać kompleksową opiekę psychiatryczną blisko miejsca zamieszkania pacjenta - od pomocy ambulatoryjnej, przez wsparcie środowiskowe, po hospitalizację. Od kilku lat działają w ramach pilotażu.
Docelowy model funkcjonowania CZP ma wejść w życie od początku 2027 roku. Kluczowe znaczenie dla tej zmiany ma projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia, który pod koniec czerwca 2026 roku trafił do konsultacji publicznych. Dokument reguluje m.in. zasady zatrudniania personelu oraz nowe funkcje w systemie opieki psychiatrycznej.
Do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich trafiły sygnały i uwagi dotyczące proponowanych zmian. Zastępca RPO Adam Krzywoń pisemnie zwrócił się w tej sprawie bezpośrednio do Minister Zdrowia Jolanty Sobierańskiej-Grendy.
Lekarze bez specjalizacji wypadną z obsady? RPO pyta o skutki dla pacjentów
Projekt rozporządzenia różnicuje zasady zatrudniania lekarzy w izbach przyjęć. W placówkach przypisanych do CZP nie będzie już można zatrudniać lekarzy, którzy ukończyli dopiero pierwszy rok specjalizacji z psychiatrii. W innych podmiotach leczniczych udzielających całodobowych świadczeń psychiatrycznych taka możliwość ma zostać utrzymana.
RPO wskazuje, że to rozwiązanie uderzy najmocniej w regiony, gdzie brakuje lekarzy ze specjalizacją i zaplecza akademickiego kształcącego przyszłych psychiatrów.
"Wprowadzenie wymogu zapewnienia obsady wyłącznie przez lekarzy posiadających specjalizację z psychiatrii może w takich miejscach prowadzić do poważnych trudności kadrowych, a w skrajnych przypadkach - do ograniczenia działalności lub zamknięcia CZP" - czytamy w piśmie Rzecznika Praw Obywatelskich do Minister Zdrowia.
Ważne
RPO pyta wprost, czy Ministerstwo Zdrowia analizowało wpływ tej zmiany na dostępność świadczeń psychiatrycznych w poszczególnych regionach kraju.
Kim są asystenci zdrowienia i dlaczego ich status budzi wątpliwości?
Asystent zdrowienia to osoba, która sama doświadczyła kryzysu psychicznego i dziś wspiera innych pacjentów w procesie leczenia. Projekt rozporządzenia definiuje tę funkcję jako osobę posiadającą certyfikat kwalifikacji wolnorynkowej, wpisanej do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji.
RPO docenia rolę asystentów - ich osobiste doświadczenie może realnie pomagać pacjentom i budować motywację do leczenia. Pojawiają się jednak pytania o standardy przygotowania tej grupy do pracy w systemie ochrony zdrowia.
Największe wątpliwości dotyczą dostępu asystentów do informacji o pacjentach. Nie jest jasne, czy obejmuje ich tajemnica psychiatryczna z ustawy o ochronie zdrowia psychicznego oraz przepisy o prawach pacjenta dotyczące zachowania poufności przez osoby wykonujące zawód medyczny.
Koordynator opieki psychiatrycznej - czy wystarczy średnie wykształcenie medyczne?
Druga nowa funkcja to koordynator opieki psychiatrycznej. Zgodnie z projektem rozporządzenia, taką rolę może pełnić osoba z co najmniej średnim wykształceniem medycznym i dwuletnim doświadczeniem w pracy z osobami z zaburzeniami psychicznymi.
Koordynator ma odpowiadać m.in. za ustalanie terminów realizacji świadczeń, nadzór nad dokumentacją oraz kontrolę formalnej jakości całego procesu leczenia. RPO zwraca uwagę, że wymóg średniego wykształcenia medycznego jest bardzo ogólny.
"Znaczna część zawodów związanych ze średnim wykształceniem medycznym ma charakter asystencki lub wspierający wobec innych przedstawicieli zawodów medycznych, działających np. w obszarze stomatologii, radiologii lub ortopedii" - napisał Adam Krzywoń w piśmie do Ministerstwa Zdrowia.
Ważne
RPO pyta, czy dwuletnie doświadczenie samo w sobie gwarantuje przygotowanie do tak odpowiedzialnej funkcji, obejmującej m.in. nadzór nad dokumentacją medyczną i dostęp do danych pacjentów.
Czego RPO żąda od Ministerstwa Zdrowia w sprawie Centrów Zdrowia Psychicznego?
Zastępca RPO zwrócił się do Minister Zdrowia z czterema konkretnymi żądaniami.
- Po pierwsze - o ocenę wpływu nowych zasad zatrudniania lekarzy na dostępność świadczeń psychiatrycznych w regionach z niedoborem specjalistów.
- Po drugie - o przedstawienie zasad kształcenia, kwalifikacji i certyfikacji asystentów zdrowienia oraz koordynatorów opieki psychiatrycznej.
- Po trzecie - o wyjaśnienie, jak obie te grupy będą chronić dane pacjentów i przestrzegać tajemnicy psychiatrycznej.
- Po czwarte - RPO chce wiedzieć, czy i jak Ministerstwo Zdrowia uwzględniło uwagi zgłoszone podczas konsultacji publicznych projektu rozporządzenia.
Koniec pilotażu Centrów Zdrowia Psychicznego 2027 - pytania i odpowiedzi (FAQ)
Czym są Centra Zdrowia Psychicznego?
To placówki zapewniające kompleksową opiekę psychiatryczną blisko miejsca zamieszkania pacjenta - od pomocy ambulatoryjnej po hospitalizację.
Kiedy kończy się pilotaż CZP?
Popilotażowy, docelowy model funkcjonowania centrów ma wejść w życie od początku 2027 roku.
Dlaczego RPO interweniuje w tej sprawie?
Bo projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia budzi wątpliwości dotyczące dostępności świadczeń, bezpieczeństwa pacjentów i obsady kadrowej CZP.
Czy lekarze w trakcie specjalizacji stracą możliwość pracy w CZP?
Zgodnie z projektem rozporządzenia, izby przyjęć przy CZP nie będą mogły zatrudniać lekarzy po pierwszym roku specjalizacji z psychiatrii, w przeciwieństwie do innych placówek.
Kim jest asystent zdrowienia?
To osoba z własnym doświadczeniem kryzysu psychicznego, która pomaga pacjentom w procesie leczenia i musi posiadać odpowiedni certyfikat kwalifikacji.
Jakie wykształcenie musi mieć koordynator opieki psychiatrycznej?
Projekt rozporządzenia wymaga co najmniej średniego wykształcenia medycznego oraz dwuletniego doświadczenia w pracy z osobami z zaburzeniami psychicznymi.
Jakie ryzyko dla pacjentów korzystających z opieki z zakresu zdrowia psychicznego widzi RPO w proponowanych zmianach?
Możliwość ograniczenia działalności lub zamknięcia centrów zdrowia psychicznego w regionach z niedoborem psychiatrów.
Źródło: Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich
W redakcji Infor.pl dzieli się wiedzą opartą na przygotowaniu zawodowym radcy prawnego oraz doświadczeniu z kancelarii prowadzonej od 2017 roku. Jego droga zawodowa związana z prawem zaczęła się jednak już w 2012 roku – po ukończeniu studiów na kierunku prawo na Krakowskiej Akademii rozpoczął pracę w kancelarii (choć jako stażysta zdobywał doświadczenie prawnicze już od 2010 roku), by następnie w latach 2014–2016 odbyć aplikację w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Krakowie i zdać państwowy egzamin zawodowy na radcę prawnego w 2017 roku. Szczególny nacisk kładzie na zagadnienia z zakresu prawa cywilnego, gospodarczego, autorskiego, nowych technologii oraz obrotu nieruchomościami, a także prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Z Krakowem związany jako mieszkaniec od 2007 roku, co przekłada się także na dobrą znajomość lokalnego kontekstu. Prywatnie pasjonuje się motoryzacją – zarówno światem samochodowym, jak i motocyklowym (od kilku lat motocyklista) oraz kinematografią. Miłośnik Włoch.
