Ekonomiczne usamodzielnienie z pomocą społeczną
W trudnej sytuacji życiowej można uzyskać nie tylko zasiłki stałe, okresowe czy celowe. Możliwe jest także uzyskanie pomocy w celu ekonomicznego usamodzielnienia. Pomoc na ten cel jest jedną z form pomocy wymienionych w ustawie o pomocy społecznej.
Ekonomiczne usamodzielnienie to uzyskanie samodzielności poprzez zapewnienie sobie i własnej rodzinie stałego, regularnego źródła utrzymania zaspokajającego potrzeby bytowe. Ta szczególna forma pomocy może odnosić się do osób i rodzin, które samodzielnie nie mogą zapewnić sobie stałych i przewidywalnych oraz dostatecznych środków utrzymania uzyskiwanych z własnej pracy zarobkowej lub innych zajęć zawodowych. Pomoc ma stworzyć możliwości zorganizowania własnego warsztatu pracy oraz stworzyć możliwości ułatwiające pracę zarobkową. W tym celu gmina może przyznać osobie albo rodzinie pomoc w formie pieniężnej lub rzeczowej.
Pomoc w formie pieniężnej
Pomoc w formie pieniężnej w celu ekonomicznego usamodzielnienia może być przyznana w formie:
- jednorazowego zasiłku celowego lub
- nieoprocentowanej pożyczki.
Jednorazowy zasiłek celowy jest udzielany osobom, które nie chcą lub nie mogą zaciągać długów, a dzięki tej pomocy mogłyby przezwyciężyć trudną sytuację życiową. W szczególności dotyczy to zorganizowania sobie miejsca pracy i uzyskania stałego źródła utrzymania. Wysokość oraz szczegółowe warunki i tryb przyznawania i zwrotu zasiłku celowego na ekonomiczne usamodzielnienie określa rada gminy w drodze uchwały. Aby zasiłki były efektywną formą wsparcia dla osób pozostających bez zatrudnienia, celowe jest zróżnicowanie ich wysokości w zależności od specyfiki działalności, która ma być podjęta z ich wykorzystaniem. Różnicowanie wysokości przyznawanego zasiłku celowego na ekonomiczne usamodzielnienie jest uzasadnione charakterem tego rodzaju pomocy, a ponadto pozwala uwzględnić możliwości finansowe organu (wyrok NSA z dnia 20 czerwca 2017 r.; sygn. akt I OSK 2835/16).
Warunki udzielenia i spłaty nieoprocentowanej pożyczki oraz jej zabezpieczenie należy określić w umowie z gminą. Pożyczka może być umorzona w całości lub w części, jeżeli przyczyni się to do szybszego osiągnięcia celów pomocy społecznej.
Pomoc w formie rzeczowej
Z kolei pomoc w formie rzeczowej w celu ekonomicznego usamodzielnienia następuje przez udostępnienie maszyn i narzędzi pracy stwarzających możliwość zorganizowania własnego warsztatu pracy oraz urządzeń ułatwiających pracę niepełnosprawnym. Udostępnienie maszyn i narzędzi pracy następuje na podstawie umowy użyczenia.
Po zakończeniu umowy biorący rzecz w używanie zobowiązany jest zwrócić ją gminie. Możliwe jednak jest, aby gmina odstąpiła od żądania zwrotu, zwłaszcza jeśli zwrot rzeczy stanowiłby dla świadczeniobiorcy nadmierne obciążenia lub niweczył skutki otrzymanej pomocy.
Kiedy pomoc na ekonomiczne usamodzielnienie nie przysługuje
Przy udzielaniu pieniężnej lub rzeczowej pomocy na ekonomiczne usamodzielnienie gmina współdziała z powiatowym urzędem pracy, m. in. żeby ustalić, czy ubiegający się o pomoc nie otrzymał już innych świadczeń na ten cel z urzędu pracy. Pomoc bowiem nie przysługuje, jeżeli osoba lub rodzina ubiegająca się otrzymała już pomoc na ten cel z innego źródła.
Ponadto uchylanie się przez osobę lub rodzinę ubiegającą się o pomoc od poddania się przeszkoleniu zawodowemu może być podstawą odmowy przyznania albo ograniczenia rozmiarów pomocy na ekonomiczne usamodzielnienie.
Podstawa prawna
- ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz.U. z 2026 r. poz. 639 z późn. zm.)
Prawnik, absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. W Inforze od 1993 r. Współpracował z „Prawem Przedsiębiorcy”, „Prawem Spółek”, „Poradnikiem Gazety Prawnej", „Serwisem Prawno-Pracowniczym” i „Monitorem księgowego”. Specjalizuje się w zakresie prawa pracy, prawa cywilnego i prawa administracyjnego. Autor licznych publikacji prasowych.