Kontrole na granicy polsko-niemieckiej i polsko-litewskiej na kolejne pół roku
Ubiegłoroczna decyzja o wprowadzeniu kontroli na granicy z Niemcami i z Litwą podyktowana była – w ocenie rządu – powstrzymaniem niekontrolowanego przepływu migrantów. Ponadto, kontrole na granicy polsko-niemieckiej mają pozwolić na weryfikację przesłanek warunkujących ewentualne przyjęcie migrantów od strony niemieckiej. Zachodni sąsiad kontrole na granicy z Polską wprowadził jeszcze w październiku 2023 roku.
- Planujemy przedłużyć tymczasowe kontrole na granicach z Niemcami i Litwą o kolejne 6 miesięcy – od 2 października 2026 r. do 30 marca 2027 r. – zapowiada Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. Powodem jest wciąż funkcjonujący szlak migracyjny przez Białoruś i kraje bałtyckie.
Od początku obowiązywania tymczasowych kontroli, czyli od 7 lipca 2025 r., do 31 sierpnia 2026 r. kontrole na granicach z Litwą i z Niemcami objęły ponad 4,3 mln osób. Byli to przede wszystkim obywatele Niemiec, Polski, Litwy, Ukrainy i Estonii. Skontrolowano także niemal 2,2 mln środków transportu.
Odmówiono wjazdu blisko 2,3 tys. osobom, ponad 1,3 tys. zawrócono w ramach readmisji, a 130 zatrzymano za pomocnictwo w nielegalnym przekraczaniu granicy. - Polska nie wyklucza wcześniejszego zniesienia kontroli, jeśli sytuacja na granicach ulegnie poprawie – dodaje resort.
Zalecenia służb w przypadku kontroli granicznej
Choć przywrócenie kontroli nie oznacza, że każda osoba przemieszczająca się z jednego państwa do drugiego jest sprawdzana, to niewątpliwe kierowcy mogą to odczuć na przykład przez dłuższe korki przy granicy. Dla Polski jest to widoczne szczególnie na przejściach polsko-niemieckich. Zarówno Warszawa jak i Berlin decydują się na utrzymanie wyrywkowych kontroli.
Dla kierowców samochodów osobowych i dostawczych służby przygotowały zalecenia, by kontrola przeszła jak najszybciej:
- Zabierz ważny dowód osobisty lub paszport – najlepiej w wersji papierowej.
- Przygotuj dokumenty przed dojazdem do punktu kontroli.
- Uchyl szybę – to ułatwi i przyspieszy kontrolę.
- Zatankuj auto, weź wodę i prowiant – zwłaszcza na dłuższą trasę.
- Stosuj się do poleceń służb i oznakowania – możliwe objazdy.
- W razie zatoru na drodze utwórz korytarz życia.
- Włącz funkcję TA w radiu samochodowym.
- Sprawdź sytuację graniczną w aplikacji Regionalny System Ostrzegania.
Tymczasowe kontrole na granicach Schengen
Strefa Schengen jest jednym z filarów Unii Europejskiej. Jej ustanowienie pozwoliło na znoszenie kolejnych barier między państwami, przede wszystkim w zakresie swobody przemieszczania się. Zasady strefy Schengen znoszą kontrole na jej wewnętrznych granicach, jednocześnie harmonizując i wzmacniając bezpieczeństwo jej zewnętrznych granic. Ogólna zasada stanowi, że gdy ktoś dostanie się do strefy Schengen, może podróżować z jednego kraju członkowskiego do drugiego bez kontroli na granicach.
Jednak kodeks graniczny Schengen zezwala państwom członkowskim na tymczasowe przywrócenie kontroli granicznych na wszystkich lub wybranych granicach państwowych. Jest to możliwe w przypadku poważnego zagrożenia dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa wewnętrznego.
Przywrócenie kontroli na granicach jest tak naprawdę środkiem ostatecznym i musi być proporcjonalne do zagrożenia. Ich trwanie jest uzależnione od powodu, dla którego zostało wprowadzone. Tymczasowe kontrole wprowadziło aktualnie 10 państw należących do strefy Schengen:
- Hiszpania – do 7 września 2026 r. na granicy z Włochami,
- Austria – do 15 września 2026 r. na granicy ze Słowacją, Czechami, Węgrami i Słowenią,
- Holandia – do 30 września na granicy z Belgią i Niemcami oraz granicach powietrznych,
- Francja – do 31 października 2026 r. na granicy z Belgią, Niemcami, Luksemburgiem, Szwajcarią, Hiszpanią i Włochami,
- Dania – do 11 listopada 2026 r. na granicy z Niemcami,
- Norwegia – do 11 listopada 2026 r. w portach z połączeniami promowymi do strefy Schengen,
- Szwecja – do 11 listopada 2026 r. na wszystkich granicach wewnętrznych oraz granicy lądowej z Danią,
- Włochy – do 18 grudnia 2026 r. ze Słowenią i do 16 września 2026 r. na granicy z Hiszpanią,
- Niemcy – do 15 marca 2027 r. na granicy Francją, Luksemburgiem, Belgią, Holandią, Danią, Austrią, Szwajcarią, Czechami i Polską,
- Polska – do 30 marca 2027 r. na granicy z Niemcami i z Litwą.
Nielegalna migracja, przemyt i rosyjskie działania sabotażowe wśród powodów przywracania kontroli granicznych
Powody przywracania przez państwa kontroli granicznych są zróżnicowane, choć większość jest związana z nielegalną migracją. Przykładowo, Austria powołuje się na ciągłe zagrożenie dla bezpieczeństwa wewnętrznego ze strony nielegalnej migracji szlakami bałkańskimi, a Norwegia na zagrożenie skierowane przeciwko sektorowi energetycznemu i groźby sabotażu ze strony rosyjskiego wywiadu.
Ciągłe poważne zagrożenie dla polityki publicznej spowodowane dużą liczbą wniosków o azyl, nielegalną migracją, przemytem migrantów i przepływami wtórnymi, co prowadzi do przeciążenia systemu migracyjnego i systemu azylowego, w szczególności przeciążenia zdolności przyjmowania – uzasadniał natomiast rząd holenderski.
Włochy wskazują na zagrożenie infiltracją terrorystów przedostających się ze szlaku zachodniobałkańskiego. Oprócz tego ostatnio wprowadzone kontrole na granicy z Hiszpanią mają związek z kryzysem migracyjnym w hiszpańskim mieście autonomicznym Ceuta. Również Francja podnosi kwestię terroryzmu - ciągłych zagrożeń ze strony dżihadystów, wzrostu liczby ataków antysemickich, rozrastających się siatek przestępczych ułatwiających nielegalną migrację i przemyt.
Strefa Schengen - które państwa do niej należą?
Strefa Schengen, jedno z największych osiągnieć integracji europejskiej, to obszar bez kontroli granicznych na granicach wewnętrznych. Obejmuje dziś ponad 4 mln km kwadratowych, na których mieszka ponad 450 mln osób.
Należy do niej 29 państw - 25 z 27 państw członkowskich UE poza: Irlandią, która utrzymuje w mocy klauzulę opt-out, oraz Cyprem, który ma przystąpić do strefy Schengen w przyszłości. Ponadto, do strefy Schengen należą cztery kraje spoza UE: Islandia, Norwegia, Szwajcaria i Liechtenstein.
W kwietniu 2024 r. UE zaktualizowała kodeks graniczny Schengen, aby umożliwić państwom tymczasowe przywracanie kontroli granicznych na okres do dwóch lat w odpowiedzi na poważne zagrożenia, takie jak terroryzm lub masowa nieuregulowana migracja. W nagłych przypadkach związanych ze zdrowiem publicznym Komisja Europejska może zatwierdzić kontrole na okres do sześciu miesięcy. Według szacunków, przywrócenie kontroli na granicach wewnętrznych UE wygenerowałoby duże koszty i utrudniłoby transgraniczny dojazd do pracy dla 1,7 miliona osób.
Redaktorka Forsal.pl. Absolwentka stosunków międzynarodowych ze specjalizacją bezpieczeństwo i studia strategiczne na Uniwersytecie Warszawskim, a z pasji dziennikarka. W przeszłości związana z Polską Press i Polską Agencją Prasową.
Specjalizuje się w tematach związanych z bezpieczeństwem krajowym i międzynarodowym oraz tematyką społeczną. Od lat przygląda się przestrzeganiu praw człowieka w Polsce i na świecie. W wolnym czasie ogląda mecze siatkówki i czyta kolejne reportaże.