Kolejny wniosek o przedłużenie zawieszenia prawa do azylu
Rada Ministrów po raz kolejny zawnioskowała do Sejmu o zgodę na przedłużenie obowiązującego na granicy polsko-białoruskiej czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. Byłoby to dziewiąte przedłużenie takiego stanu od marca 2025 r., kiedy zostało wprowadzone. Przedłużenie zacznie obowiązywać od 18 września 2026 r. na kolejne 60 dni.
W ocenie rządu cały czas „nie ustały w sposób trwały przyczyny wprowadzenia ograniczenia”. Chodzi o instrumentalizację migracji oraz podejmowane w ramach niej działania, które „stanowią poważne i rzeczywiste zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa lub społeczeństwa”. Rząd uważa, że wprowadzenie ograniczenia jest niezbędne do zapobieżenia temu zagrożeniu.
Aktualna sytuacja migracyjna na granicy zewnętrznej Rzeczypospolitej Polskiej wskazuje, iż pomimo stałego i kompleksowego wzmacniania sił i środków oraz zabezpieczenia technicznego w postaci modernizacji zapory na granicy z Republiką Białorusi w dalszym ciągu ma miejsce presja migracyjna, co powoduje konieczność podjęcia działań w celu zapewnienia stabilizacji sytuacji wewnętrznej w Polsce, a przez to także w całej Unii Europejskiej – uzasadniono we wniosku.
Działania podejmowane przez cudzoziemców
Jak tłumaczy rząd, w czasie instrumentalizacji „regularnie dochodziło do niebezpiecznych zdarzeń, podczas których cudzoziemcy atakowali w różny sposób polskie patrole rzucając kamieniami, butelkami, tlącymi się konarami, cegłami oraz kijami z przymocowanymi nożami i gwoździami. Decydowali się także na niszczenie elementów zapory granicznej.
Białoruskie służby państwowe aktywnie współuczestniczyły (w sposób skryty lub jawny) w atakach na żołnierzy, policjantów i funkcjonariuszy Straży Granicznej, wykonujących zadania w zakresie ochrony granicy państwowej. Odnotowywane były liczne przypadki bezpośrednich ataków ze strony przedstawicieli służb białoruskich poprzez celowanie z broni palnej, rzucanie kamieniami w służby polskie obecne na linii granicy, oślepianie laserami czy też silnym światłem stroboskopowym i uniemożliwianie w ten sposób zapobiegania próbom nielegalnego przekraczania granicy przez migrantów – wymieniono w uzasadnieniu.
Według danych SG, od dnia 1 stycznia do dnia 16 sierpnia 2026 r. na całym odcinku granicy polsko-białoruskiej odnotowano 377 prób jej nielegalnego przekroczenia. W porównywalnym okresie 2025 r. było to 21 937. Od 27 marca 2025 r., czyli od wprowadzenia ograniczenia prawa do składania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, do 16 sierpnia 2026 r.:
- nie przyjęto wniosków od 492 cudzoziemców,
- przyjęto wnioski od 178 cudzoziemców z tzw. grup wrażliwych.
Presja migracyjna na Litwie i Łotwie
Rząd zwrócił uwagę na sytuacje u naszego wschodniego sąsiada – Litwy oraz na Łotwę. Oba te państwa, podobnie jak Polska, zmagają się ze skutkami hybrydowych działań Rosji i Białorusi.
Wypadkową presji migracyjnej na wschodnich granicach Łotwy i Litwy jest identyfikowanie przez polską Straż Graniczną znacznej liczby prób przedostania się cudzoziemców z Litwy na terytorium Polski – oceniono we wniosku.
Od 1 stycznia 2026 r. do 16 sierpnia 2026 r. na całym odcinku granicy polsko-litewskiej odnotowano 1046 prób jej nielegalnego przekroczenia, podczas gdy w analogicznym okresie 2025 r. odnotowano ich 465. Oznacza to wzrost o około 125 proc. w stosunku do roku poprzedniego. - Wśród ujawnianych cudzoziemców dominowały osoby pochodzące z państw wysokiego ryzyka migracyjnego - oceniono.
Rząd zwrócił uwagę na dynamikę zjawiska. W 2026 roku odpowiednio próby wynosiły:
- w styczniu – 9 osób,
- w lutym – 29,
- w marcu – 22,
- w kwietniu – 135,
- w maju – 259,
- w czerwcu – 347,
- w lipcu – 197.
Powyższe dane wskazują, że presja migracyjna na tym kierunku nie ma charakteru incydentalnego, lecz utrzymuje się na znaczącym poziomie, a jej skala pozostaje wyraźnie wyższa niż w roku poprzednim. Co istotne, zjawisko to ma również charakter zorganizowany. Wśród ujawnianych przypadków występują bowiem osoby zaangażowane w organizowanie lub ułatwianie nielegalnego przekroczenia granicy, w tym transport cudzoziemców z terytoriów Litwy i Łotwy do Polski i Europy Zachodniej. Od początku 2026 r. na granicy polsko-litewskiej zatrzymano ponad 80 pomocników i organizatorów nielegalnego przekroczenia granicy – wyjaśnia.
W ocenie rządu, wzmożona liczba prób nielegalnego przekraczania granicy polsko-litewskiej oraz utrzymująca się presja migracyjna na granicach Litwy i Łotwy wskazują, że mechanizm presji migracyjnej nie został trwale wygaszony. Jego utrzymywanie się na kilku odcinkach wschodniej granicy Unii Europejskiej świadczy o aktualności zagrożenia.
Czasowe zawieszenie prawa do azylu na granicy polsko-białoruskiej
Rozporządzenie w sprawie czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na granicy z Białorusią weszło w życie 27 marca 2025 r. Zgodnie z prawem ograniczenie obowiązuje przez 60 dni, ale za zgodą Sejmu na wniosek Rady Ministrów może być przedłużane, co do tej pory stało się już kilkukrotnie.
Rozporządzenie wydawane jest na podstawie tzw. ustawy azylowej, którą rząd przyjął w grudniu 2024 r. Ma ona przeciwdziałać zjawisku wykorzystywania migracji przez Białoruś, która razem z Rosją i międzynarodowymi grupami przestępczymi organizuje przerzut migrantów do Unii Europejskiej.
Mimo czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na granicy z Białorusią Straż Graniczna może przyjmować wnioski o tę ochronę od małoletnich bez opieki, kobiet ciężarnych oraz osób, które mogą wymagać szczególnego traktowania, zwłaszcza ze względu na swój wiek lub stan zdrowia. Nie będzie ono dotyczyć także osoby, jeśli w ocenie Straży Granicznej zachodzą okoliczności, które „jednoznacznie świadczą, że jest ona zagrożona rzeczywistym ryzykiem doznania poważnej krzywdy w państwie, z którego przybyła bezpośrednio” do Polski.
Przeciwne przepisom ograniczającym prawo do składania wniosków o ochronę międzynarodową były organizacje społeczne zaangażowane w pomoc uchodźcom. W ich ocenie przepisy są niezgodne m.in. z Konstytucją RP oraz ze zobowiązaniami międzynarodowymi, takimi jak konwencja dotycząca statusu uchodźców z 1951 r.
Redaktorka Forsal.pl. Absolwentka stosunków międzynarodowych ze specjalizacją bezpieczeństwo i studia strategiczne na Uniwersytecie Warszawskim, a z pasji dziennikarka. W przeszłości związana z Polską Press i Polską Agencją Prasową.
Specjalizuje się w tematach związanych z bezpieczeństwem krajowym i międzynarodowym oraz tematyką społeczną. Od lat przygląda się przestrzeganiu praw człowieka w Polsce i na świecie. W wolnym czasie ogląda mecze siatkówki i czyta kolejne reportaże.