Tymczasowe kontrole na granicach. Nie tylko Niemcy i Polska się na to zdecydowały

Tymczasowe kontrole na granicach

Strefa Schengen jest jednym z filarów Unii Europejskiej. Jej ustanowienie pozwoliło na znoszenie kolejnych barier między państwami, przede wszystkim w zakresie swobody przemieszczania się. Zasady strefy Schengen znoszą kontrole na jej wewnętrznych granicach, jednocześnie harmonizując i wzmacniając bezpieczeństwo jej zewnętrznych granic. Ogólna zasada stanowi, że gdy ktoś dostanie się do strefy Schengen, może podróżować z jednego kraju członkowskiego do drugiego bez kontroli na granicach.

Jednak kodeks graniczny Schengen zezwala państwom członkowskim na tymczasowe przywrócenie kontroli granicznych na wszystkich lub wybranych granicach państwowych. Jest to możliwe w przypadku poważnego zagrożenia dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa wewnętrznego.

Przywrócenie kontroli na granicach jest tak naprawdę środkiem ostatecznym i musi być proporcjonalne do zagrożenia. Trwanie kontroli jest uzależnione od powodu, dla którego zostało wprowadzone. Tymczasowe kontrole na granicach wprowadziło aktualnie 9 państw należących do strefy Schengen:

• Francja – do 30 września 2026 r. na granicy z Belgią, Niemcami, Luksemburgiem, Szwajcarią, Hiszpanią i Włochami,
• Szwecja – do 11 listopada 2026 r. na wszystkich granicach wewnętrznych oraz granicy lądowej z Danią,
• Niemcy – do 15 września 2026 r, na granicy Francją, Luksemburgiem, Belgią, Holandią, Danią, Austrią, Szwajcarią, Czechami i Polską,
• Polska – do 11 października 2026 r. na granicy z Niemcami i z Litwą,
• Dania – do 11 lipca 2026 r.
• Norwegia – do 11 listopada 2026 r. w portach z połączeniami promowymi do strefy Schengen,
• Holandia – do 30 września na granicy z Belgią i Niemcami oraz granicach powietrznych,
• Włochy – do 18 grudnia 2026 r. na granicy ze Słowenią,
• Austria – do 15 września 2026 r. na granicy ze Słowacją, Czechami, Węgrami i Słowenią.

Nielegalna migracja, przemyt i rosyjskie działania sabotażowe wśród powodów przywracania kontroli granicznych

Powody przywracania przez państwa kontroli granicznych są zróżnicowane, choć większość jest związana z nielegalną migracją. Przykładowo, Austria powołuje się na ciągłe zagrożenie dla bezpieczeństwa wewnętrznego ze strony nielegalnej migracji szlakami bałkańskimi, a Norwegia na zagrożenie skierowane przeciwko sektorowi energetycznemu i groźby sabotażu ze strony rosyjskiego wywiadu

Ciągłe poważne zagrożenie dla polityki publicznej spowodowane dużą liczbą wniosków o azyl, nielegalną migracją, przemytem migrantów i przepływami wtórnymi, co prowadzi do przeciążenia systemu migracyjnego i systemu azylowego, w szczególności przeciążenia zdolności przyjmowania – uzasadniał natomiast rząd holenderski.

Włochy wskazują na zagrożenie infiltracją terrorystów przedostających się ze szlaku zachodniobałkańskiego. Również Francja podnosi kwestię terroryzmu - ciągłych zagrożeń ze strony dżihadystów, wzrostu liczby ataków antysemickich, rozrastających się siatek przestępczych ułatwiających nielegalną migrację i przemyt.

Kontrole na granicy polsko-niemieckiej

Choć przywrócenie kontroli nie oznacza, że każda osoba przemieszczająca się z jednego państwa do drugiego jest sprawdzana, to niewątpliwe kierowcy mogą to odczuć na przykład przez dłuższe korki przy granicy. Dla Polski jest to widoczne szczególnie na przejściach polsko-niemieckich. Zarówno Warszawa jak i Berlin decydują się na utrzymanie wyrywkowych kontroli. Nasz zachodni sąsiad kontrole na granicy z Polską wprowadził w październiku 2023 roku.

Jeszcze w lutym, kiedy niemiecki rząd podjął decyzję o wydłużeniu kontroli, minister spraw wewnętrznych Alexander Dobrindt podkreślił, że „są one jednym z elementów reformy polityki migracyjnej w Niemczech”. Jako powód Berlin cały czas wskazuje wysoki poziom nielegalnej migracji.

Również Polska, przedłużając w kwietniu o kolejne pół roku kontrole na granicy z Niemcami i Litwą, wskazywała na powstrzymanie niekontrolowanego przepływu migrantów. Ponadto, kontrole na granicy polsko-niemieckiej mają pozwolić na weryfikację przesłanek warunkujących ewentualne przyjęcie migrantów od strony niemieckiej. W ocenie MSWiA na terytorium Niemiec przebywa „duża liczba cudzoziemców o nieuregulowanym statusie pobytowym”. Dodatkowo, cały czas utrzymuje się „zagrożenie nielegalną migracją z kierunku wschodniego” – szczególnie przez terytorium Litwy i Łotwy.

Zalecenia służb w przypadku kontroli granicznej

Dla kierowców samochodów osobowych i dostawczych służby przygotowały zalecenia, by kontrola przeszła jak najszybciej:

• Zabierz ważny dowód osobisty lub paszport – najlepiej w wersji papierowej.
• Przygotuj dokumenty przed dojazdem do punktu kontroli.
• Uchyl szybę – to ułatwi i przyspieszy kontrolę.
• Zatankuj auto, weź wodę i prowiant – zwłaszcza na dłuższą trasę.
• Stosuj się do poleceń służb i oznakowania – możliwe objazdy.
• W razie zatoru na drodze utwórz korytarz życia.
• Włącz funkcję TA w radiu samochodowym.
• Sprawdź sytuację graniczną w aplikacji Regionalny System Ostrzegania

Strefa Schengen - które państwa do niej należą?

Strefa Schengen, jedno z największych osiągnieć integracji europejskiej, to obszar bez kontroli granicznych na granicach wewnętrznych. Obejmuje dziś ponad 4 mln km kwadratowych, na których mieszka ponad 450 mln osób.

Należy do niej 29 państw - 25 z 27 państw członkowskich UE poza: Irlandią, która utrzymuje w mocy klauzulę opt-out, oraz Cyprem, który ma przystąpić do strefy Schengen w przyszłości. Ponadto, do strefy Schengen należą cztery kraje spoza UE: Islandia, Norwegia, Szwajcaria i Liechtenstein.

W kwietniu 2024 r. UE zaktualizowała kodeks graniczny Schengen, aby umożliwić państwom tymczasowe przywracanie kontroli granicznych na okres do dwóch lat w odpowiedzi na poważne zagrożenia, takie jak terroryzm lub masowa nieuregulowana migracja. W nagłych przypadkach związanych ze zdrowiem publicznym Komisja Europejska może zatwierdzić kontrole na okres do sześciu miesięcy. Według szacunków, przywrócenie kontroli na granicach wewnętrznych UE wygenerowałoby duże koszty i utrudniłoby transgraniczny dojazd do pracy dla 1,7 miliona osób.