Rządowe Centrum Bezpieczeństwa ma już plan ewakuacji po ataku. Jest decyzja, kto wyjedzie pierwszy
Impulsem do budowy nowego systemu były doświadczenia płynące z wojny w Ukrainie, ale katalog zagrożeń jest znacznie szerszy. Plany mają znaleźć zastosowanie również w przypadku poważnych katastrof przemysłowych, awarii infrastruktury krytycznej, aktów sabotażu czy klęsk żywiołowych.
Czwartkowy incydent na Lubelszczyźnie, gdzie spadła rakieta pokazał, jak szybko państwo musi reagować na pojawiające się zagrożenia. Okoliczności zdarzenia wyjaśniają odpowiednie instytucje, jednak sam incydent ponownie skierował uwagę na przygotowanie Polski do sytuacji kryzysowych. To właśnie z myślą o takich wydarzeniach powstał plan ewakuacji po ataku.
Jak ma wyglądać cała operacja?
Nowe przepisy nie ograniczają się jedynie do ogólnych zasad postępowania w czasie kryzysu. Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie szczegółowego sposobu ewakuacji ludności oraz zabezpieczenia mienia dokładnie określa, jak ma wyglądać cała operacja i jakie obowiązki spoczną na administracji publicznej. Dokument rozwija przepisy ustawy z 5 grudnia 2024 roku o ochronie ludności i obronie cywilnej i wskazuje, jak należy postępować w przypadku zarządzenia ewakuacji mieszkańców z terenów zagrożonych, przede wszystkim wskutek działań zbrojnych, ale także klęsk żywiołowych.
Przepisy przewidują, że każda ewakuacja będzie musiała zostać przeprowadzona według wcześniej przygotowanego planu, dostosowanego do rodzaju zagrożenia oraz wyznaczonych kierunków przemieszczania ludności. Równie ważne będzie szybkie przekazanie mieszkańcom informacji o rozpoczęciu ewakuacji, wskazanie miejsc zbiórki, dostępnych środków transportu oraz tras, którymi będą się przemieszczać.
Rozporządzenie uwzględnia również możliwość samoewakuacji części mieszkańców. Jednocześnie przewiduje alarmowanie personelu odpowiedzialnego za organizację całej operacji oraz zespołów kierujących jej przebiegiem. W trakcie ewakuacji prowadzona będzie ewidencja osób opuszczających zagrożony teren, a także transportowanego mienia i dóbr kultury. Po dotarciu do miejsc czasowego pobytu ewakuowani zostaną zarejestrowani, a po ustaniu zagrożenia państwo ma zapewnić im bezpieczny powrót do miejsca zamieszkania.
Samorządy będą odpowiadały za przygotowanie mieszkańców do ewakuacji
Rozporządzenie znacząco rozszerza również obowiązki jednostek samorządu terytorialnego. Nowe zadania otrzymali wójtowie, burmistrzowie, prezydenci miast, starostowie oraz wojewodowie.
Jeżeli na danym obszarze pojawi się zagrożenie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta będzie zobowiązany do natychmiastowego rozpoczęcia przygotowań do ewakuacji mieszkańców.
Jak wskazano w rozporządzeniu, do jego obowiązków należy między innymi „ustalenie obszarów pierwszej ewakuacji, oszacowanie liczby osób do ewakuacji, w tym szczególnie tych potrzebujących transportu, wyznaczenie głównych dróg i linii kolejowych do ewakuacji oraz lokalizacji punktów zbiórki i ich oznakowania”.
Na tym jednak obowiązki władz lokalnych się nie kończą. Samorządy będą musiały przygotować zasoby obrony cywilnej, zabezpieczyć środki transportu, opracować sposób ochrony najcenniejszego mienia i dóbr kultury, a także zadbać o skuteczne ostrzeganie mieszkańców i publikowanie komunikatów o zagrożeniu. Ich zadaniem będzie również określenie, w jakich obszarach konieczne będzie wsparcie ze strony administracji wyższego szczebla.
Wojewoda będzie koordynował działania
Znaczącą rolę w całym systemie otrzymają także starostowie i wojewodowie. To właśnie wojewoda będzie współpracował z dyrektorem Rządowego Centrum Bezpieczeństwa przy wyznaczaniu kierunków ewakuacji, a w czasie wojny również z Siłami Zbrojnymi.
Do jego zadań będzie należało ustalenie głównych dróg i linii kolejowych wykorzystywanych do przemieszczania ludności, wskazanie środków potrzebnych do zabezpieczenia ewakuacji i ochrony mienia, wyznaczenie osób odpowiedzialnych za koordynację działań oraz przygotowanie systemu ostrzegania mieszkańców i komunikatów alarmowych.
Przygotowują miejsca dla ewakuowanych
Kluczową rolę odegra również minister spraw wewnętrznych i administracji pełniący funkcję Szefa Obrony Cywilnej. Jeszcze przed wydaniem decyzji o ewakuacji będzie przygotowywał cały proces logistyczny.
Do jego zadań będzie należało wyznaczenie obszarów, które w pierwszej kolejności przyjmą ewakuowaną ludność, oraz zobowiązanie wojewodów do przygotowania tych miejsc. W porozumieniu z dyrektorem Rządowego Centrum Bezpieczeństwa minister wyznaczy także szlaki komunikacyjne, określi sposób skutecznego powiadamiania mieszkańców o zagrożeniu oraz przygotuje treść komunikatów alarmowych.
Z kolei wojewodowie z terenów, do których będą kierowani ewakuowani, będą musieli ustalić liczbę dostępnych miejsc noclegowych, sprawdzić możliwości przyjęcia mieszkańców przez szpitale i placówki opiekuńcze oraz określić dostępność środków transportu i tras, które będzie można wykorzystać podczas ewakuacji.
Oni opuszczą zagrożony teren jako pierwszy
Autorzy rozporządzenia zwrócili uwagę nie tylko na kwestie logistyczne, ale również na bezpieczeństwo informacyjne. W czasie ewakuacji odpowiednie organy będą prowadziły działania mające przeciwdziałać dezinformacji, ograniczać ryzyko paniki i zapobiegać niekontrolowanemu przemieszczaniu się ludności, zwłaszcza w kierunku miejsc objętych zagrożeniem.
Przepisy przewidują również, że w miarę możliwości rodziny powinny podróżować razem. Szczególną uwagę należy poświęcić matkom z dziećmi, osobom ze szczególnymi potrzebami i ich opiekunom oraz seniorom wymagającym wsparcia.
Pierwszeństwo podczas ewakuacji otrzymają dzieci, kobiety w ciąży, osoby przebywające w szpitalach i placówkach opiekuńczych oraz osoby z niepełnosprawnościami lub mające ograniczoną możliwość samodzielnego poruszania się.
Pomoc będzie zapewniona, ale bagaż trzeba ograniczyć
Rozporządzenie określa również zasady dotyczące wyposażenia osób opuszczających zagrożone tereny. W czasie przejazdu i pobytu w miejscu tymczasowego zakwaterowania ewakuowani mają mieć zapewnione podstawowe środki niezbędne do przetrwania, między innymi żywność, wodę, leki, odzież, środki higieniczne oraz odpowiednie zaplecze sanitarne.
Jednocześnie przepisy zakładają, że mieszkańcy powinni zabrać ze sobą wyłącznie rzeczy niezbędne do przetrwania przez pierwsze 72 godziny. Ograniczenie ilości przewożonego mienia ma usprawnić transport i umożliwić sprawniejsze przeprowadzenie całej operacji.
Absolwentka politologii i dziennikarstwa na Uniwersytecie Jagiellońskim, także PR-owiec. Przez blisko dziesięć lat jej pasją było radio, gdzie prowadziła audycje i robiła reportaże, ostatecznie zwyciężyła magia mediów internetowych. Bliskie są jej tematy związane z rynkiem pracy i przedsiębiorczością. Lubi rozmawiać z ludźmi i opisywać ich historie, także te biznesowe, prowadzące do sukcesu. Prywatnie wielbicielka psów i kotów, górskich wędrówek, jazdy na nartach i podróży w miejsca nieoczywiste.