ZUS może zawiesić wypłatę emerytury byłego żołnierza. Składki odprowadzane przez lata nie dają świadczenia

ZUS przyznał emeryturę, ale zawiesił jej wypłatę

O interwencję i podjęcie inicjatywy ustawodawczej zwrócił się były żołnierz zawodowy, obecnie pobierający emeryturę wojskową wypłacaną przez Wojskowe Biuro Emerytalne. Po zakończeniu służby w 2003 r. podjął pracę cywilną. Od uzyskiwanych zarobków przez wiele lat odprowadzane były składki na ubezpieczenie emerytalne. Po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego ZUS ustalił mu prawo do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przy obliczaniu świadczenia uwzględniono składki odprowadzane od 2004 r., a więc już po odejściu ze służby.

Samo nabycie prawa do emerytury nie oznaczało jednak, że świadczenie zostanie wypłacone. ZUS, powołując się na art. 95 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zawiesił jego wypłatę. Powodem był zbieg prawa do emerytury z systemu powszechnego z pobieraną już emeryturą wojskową. Były żołnierz odwołał się od decyzji do sądu okręgowego, a następnie wniósł apelację. Decyzja ZUS została jednak utrzymana w mocy.

– W efekcie obecnych regulacji pozostaję bez możliwości odzyskania środków, które przez dziesięciolecia były gromadzone na moim indywidualnym koncie emerytalnym w ZUS. Wypłata tych środków w obecnym systemie staje się w praktyce niemożliwa, a zgromadzone składki – choć pochodzą z mojej pracy i z moich zarobków – są dla mnie trwale utracone – napisał wnioskodawca.

Petycja w sprawie łączenia emerytury cywilnej i wojskowej

Po wyczerpaniu drogi sądowej były żołnierz skierował petycję do Senatu, w której domaga się zmiany przepisów. Chce, aby osoby znajdujące się w podobnej sytuacji mogły korzystać zarówno z emerytury wojskowej, jak i ze świadczenia wypracowanego w cywilnym zatrudnieniu. W jego ocenie możliwe byłoby wypłacanie obu emerytur jako jednego, zsumowanego lub technicznie połączonego świadczenia.

– Wnoszę o rozważenie możliwości wypłaty świadczenia z FUS łącznie z emeryturą z WBE, w formie jednego świadczenia – zsumowanego lub technicznie połączonego – po przywróceniu prawa do wypłaty emerytury z FUS. Rozwiązanie to byłoby zgodne z Konstytucją RP jako aktem wyższego rzędu od ustaw i rozporządzeń – wskazał autor petycji.

Podobne postulaty od kilku lat kierują do parlamentu organizacje skupiające byłych żołnierzy i funkcjonariuszy. Sprawa dotyczy przede wszystkim osób, które rozpoczęły służbę przed 2 stycznia 1999 r., a po przejściu na emeryturę mundurową podjęły zatrudnienie objęte obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi.

Czy ZUS może zawiesić wypłatę drugiej emerytury?

Obecne przepisy dają ZUS podstawę do takiego działania. Trzeba przy tym odróżnić nabycie prawa do emerytury od jej faktycznej wypłaty. Były żołnierz może mieć ustalone prawo do świadczenia z FUS, jednak ze względu na zbieg emerytur pieniadze nie są mu wypłacane.

Zgodnie z art. 95 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jeżeli jedna osoba ma prawo do kilku świadczeń, wypłacane jest jedno z nich - wyższe albo wybrane przez zainteresowanego. Przepisy przewidują wyjątki, ale nie obejmują one wszystkich emerytowanych żołnierzy i funkcjonariuszy.

Taką samą zasadę zawiera art. 7 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin. W razie zbiegu emerytury wojskowej z emeryturą przewidzianą w innych przepisach wypłaca się świadczenie wyższe albo wybrane przez uprawnionego, chyba że przepis szczególny wyraźnie pozwala na ich łączenie. Analogiczne rozwiązanie obowiązuje w systemie emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej,Służby Więziennej i pozostałych służb mundurowych.

Sąd Najwyższy przesądził sprawę w 2021 r.

Przez pewien czas orzecznictwo sądowe nie było jednolite. W niektórych sprawach sądy przyjmowały, że jeżeli przy obliczaniu emerytury mundurowej nie uwzględniono okresów cywilnego zatrudnienia, możliwa jest wypłata drugiego świadczenia z FUS.

Spór rozstrzygnęła uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 15 grudnia 2021 r. SN uznał, że żołnierzowi, który rozpoczął zawodową służbę przed 2 stycznia 1999 r. i pobiera emeryturę wojskową wynoszącą 75 proc. podstawy wymiaru, wypłaca się jedno świadczenie – wyższe albo przez niego wybrane. Dotyczy to również sytuacji, w której emerytura wojskowa została obliczona bez uwzględnienia okresów składkowych, za które zainteresowany nabył prawo do emerytury z FUS.¹

Uchwała ujednoliciła praktykę sądów, ale nie zakończyła sporu o sprawiedliwość obowiązujących rozwiązań. Byli żołnierze i funkcjonariusze podkreślają, że po odejściu ze służby pracowali na takich samych zasadach jak pozostali ubezpieczeni. Od ich wynagrodzeń pobierano pełne składki, które zostały zapisane na indywidualnych kontach w ZUS.

Źródłem różnic jest reforma emerytalna a graniczną datą jest 2 stycznia 1999 r.

Źródłem różnic jest reforma emerytalna, która weszła w życie w 1999 r. Sytuacja zołnierzy i funkcjonariuszy zależy bowiem od tego, kiedy rozpoczęli służbę. Osoby przyjęte przed 2 stycznia 1999 r. pozostały w starym systemie zaopatrzeniowym. Przy obliczaniu ich emerytury mundurowej mogą być uwzględniane także określone okresy składkowe i nieskładkowe. Z tego powodu ustawodawca objął je zasadą wypłaty jednego świadczenia.

Inaczej traktowane są osoby, które rozpoczęły służbę po 1 stycznia 1999 r. Ich emerytura mundurowa jest co do zasady obliczana za okres służby, bez uwzględniania cywilnego stażu ubezpieczeniowego. Po spełnieniu ustawowych warunków mogą więc otrzymywać również emeryturę z ZUS wypracowaną poza służbą.

Rząd analizuje częściowe łączenie świadczeń

Problem został dostrzeżony przez rząd. W 2025 r. odbyły się międzyresortowe spotkania przedstawicieli Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwa Obrony Narodowej oraz Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Do dalszych analiz wybrano wariant zakładający częściowe łączenie emerytury mundurowej z emeryturą z FUS. Konstrukcja miałaby przypominać rozwiązanie zastosowane przy rencie wdowiej. Według informacji przekazanych środowisku emerytów mundurowych rozważane były dwa warianty:

• wypłata całej emerytury z systemu zaopatrzeniowego, obliczonej ponownie wyłącznie za okresy służby, oraz 25 proc. emerytury z systemu powszechnego;
• wypłata całej emerytury z systemu powszechnego oraz 25 proc. przeliczonej emerytury z systemu zaopatrzeniowego.

Zmiana nie mogłaby prowadzić do obniżenia świadczenia, które emeryt pobiera obecnie. Z oficjalnej odpowiedzi udzielonej przez MSWiA na początku 2026 r. wynika, że analizy są nadal prowadzone z udziałem MRPiPS, MON,MSWiA, ZUS oraz Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA. O postępach informowana jest również Kancelaria Prezesa Rady Ministrów.

Resort zaznaczył, że każda zmiana zasad łączenia emerytur będzie oznaczała dodatkowe wydatki zarówno po stronie FUS, jak i budżetów, z których finansowane są emerytury mundurowe. Dlatego po zakończeniu analiz potrzebna będzie zgoda ministra finansów.

Sprawa pozostaje także przedmiotem prac parlamentarnych. W listopadzie 2025 r. senacka Komisja Petycji zdecydowała o podjęciu prac legislacyjnych nad petycją dotyczącą praw emerytalnych żołnierzy, którzy rozpoczęli służbę przed 1999 r. Komisja zwróciła się jednocześnie o dane potrzebne do oszacowania kosztów zmian.

Temat wrócił również podczas posiedzenia Sejmu w czerwcu 2026 r. Posłowie ponownie pytali o sytuację byłych żołnierzy i funkcjonariuszy, którzy po zakończeniu służby odprowadzali składki do ZUS, ale nie mogą pobierać emerytury z systemu powszechnego.

Na zmianę przepisów zainteresowani wciąż więc czekają. Obecnie samo opłacanie składek i nabycie prawa do emerytury z FUS nie gwarantuje byłemu żołnierzowi wypłaty tego świadczenia. Dopóki ustawodawca nie wprowadzi wyjątku od zasady jednego świadczenia, ZUS będzie mógł zawieszać wypłatę niższej emerytury.

¹sygn. akt III UZP 7/21

Źródła: Kancelaria Senatu, Informacja o petycji PW11-1/26 Pobieranie jednocześnie emerytury cywilnej i emerytury wojskowej