Kodeks pracy zapewnia ochronę przed zwolnieniem kobietom po 56 roku życia i mężczyznom po 61 roku życia
Zgodnie z art. 39 Kodeksu pracy osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę są objęte szczególną ochroną przed wypowiedzeniem, jeżeli do osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego brakuje im nie więcej niż czterech lat. Warunkiem jest posiadanie stażu pracy umożliwiającego nabycie prawa do emerytury. W praktyce oznacza to, że pracodawca zasadniczo nie może wypowiedzieć umowy kobiecie po ukończeniu 56 lat ani mężczyźnie, który ukończył 61 lat, pod warunkiem spełnienia pozostałych wymogów określonych w przepisach.
W tych sytuacjach ochrona przedemerytalna pracownika po 56. roku życia nie obowiązuje
Ochrona przedemerytalna nie oznacza bezwzględnej gwarancji zachowania zatrudnienia i nie przysługuje wszystkim pracownikom. Nie obejmuje między innymi osób zatrudnionych na podstawie umowy terminowej, jeśli okres jej obowiązywania upłynie przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. Przepisy ochronne nie mają również zastosowania w razie ogłoszenia upadłości pracodawcy lub likwidacji zakładu pracy.
Osoby, które utraciły zatrudnienie w takich sytuacjach, mogą ubiegać się o inne formy wsparcia. Jedną z nich jest świadczenie przedemerytalne, przyznawane na zasadach określonych w ustawie z 30 kwietnia 2004 roku. To comiesięczna pomoc finansowa przeznaczona dla osób zbliżających się do wieku emerytalnego, które straciły pracę z przyczyn od siebie niezależnych, na przykład w wyniku likwidacji stanowiska, i mają trudności z ponownym podjęciem zatrudnienia.
Świadczenie ma zapewnić środki do życia do czasu nabycia prawa do emerytury. Jego przyznanie zależy jednak od spełnienia warunków wskazanych w przepisach, dotyczących między innymi wieku, odpowiedniego stażu ubezpieczeniowego oraz posiadania statusu osoby bezrobotnej zarejestrowanej w urzędzie pracy.
Jakie warunki należy spełnić, żeby otrzymać świadczenie przedemerytalne?
Przepisy przewidują kilka różnych sytuacji, w których osoba zbliżająca się do wieku emerytalnego może uzyskać świadczenie przedemerytalne. Aby się o nie ubiegać, konieczne jest spełnienie co najmniej jednego z ustawowych kryteriów.
Prawo do świadczenia może przysługiwać między innymi osobie, która:
- utraciła pracę w wyniku likwidacji lub niewypłacalności pracodawcy, a w dniu rozwiązania stosunku pracy miała ukończone co najmniej 56 lat jako kobieta albo 61 lat jako mężczyzna oraz posiadała wymagany staż emerytalny wynoszący odpowiednio minimum 20 i 25 lat;
- została zwolniona z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, pracowała u niego przez co najmniej 6 miesięcy, ukończyła 55 lat w przypadku kobiety lub 60 lat w przypadku mężczyzny i legitymuje się okresem składkowym oraz nieskładkowym wynoszącym co najmniej 30 albo 35 lat;
- prowadziła działalność gospodarczą przez minimum 24 miesiące, opłacała składki na ubezpieczenia społeczne, a następnie zakończyła działalność wskutek ogłoszenia upadłości;
- utraciła prawo do renty pobieranej przez co najmniej 5 lat albo przestała otrzymywać świadczenie opiekuńcze wypłacane nieprzerwanie przez minimum 365 dni, na przykład specjalny zasiłek opiekuńczy;
- ma szczególnie długi staż ubezpieczeniowy, wynoszący co najmniej 35 lat dla kobiet lub 40 lat dla mężczyzn, i straciła zatrudnienie z przyczyn dotyczących pracodawcy.
Spełnienie jednego z wymienionych warunków nie wystarcza jednak do otrzymania świadczenia. Osoba zainteresowana musi również zarejestrować się jako bezrobotna, pobierać zasiłek dla bezrobotnych przez co najmniej 180 dni, a następnie złożyć wniosek do ZUS w ciągu 30 dni od uzyskania zaświadczenia potwierdzającego okres pobierania tego zasiłku.
Ile wynosi świadczenie przedemerytalne w 2026 roku?
Świadczenie przedemerytalne podlega corocznej waloryzacji przeprowadzanej na zasadach oraz w terminach wskazanych w ustawie z 30 kwietnia 2004 roku. Jest to świadczenie o stałej, ryczałtowej wysokości, co oznacza, że wszyscy uprawnieni otrzymują taką samą kwotę, niezależnie od swojej indywidualnej sytuacji. Od 1 marca 2026 roku wysokość tego świadczenia wynosi 1993,76 zł miesięcznie.
Ile wyniesie świadczenie przedemerytalne w 2027 roku?
Ostateczny wskaźnik waloryzacji emerytur i rent na 2027 rok zostanie podany dopiero na początku przyszłego roku. Już teraz znane są jednak wstępne założenia rządu. Z projektu rozporządzenia wynika, że pod uwagę brany jest najniższy dopuszczalny ustawowo poziom podwyżki, uwzględniający inflację oraz 20 proc. realnego wzrostu przeciętnego wynagrodzenia w 2026 roku.
Według aktualnych prognoz zastosowanie takiego mechanizmu oznaczałoby podwyższenie emerytur i rent od 1 marca 2027 roku o około 3,48 proc. W rezultacie wysokość świadczenia przedemerytalnego wzrosłaby do 2063,14 zł miesięcznie.
Jak długo można pobierać świadczenie przedemerytalne?
Świadczenie przedemerytalne przysługuje do czasu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, wynoszącego 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Jest to okresowa forma wsparcia finansowego dla osób, które nie są już aktywne zawodowo, ale nie uzyskały jeszcze uprawnień emerytalnych. Po osiągnięciu odpowiedniego wieku wypłata świadczenia ustaje, a ZUS z urzędu przyznaje emeryturę, dzięki czemu nie ma konieczności składania osobnego wniosku.
Dorabianie na świadczeniu przedemerytalnym. Można, ale są limity
Osoby otrzymujące świadczenie przedemerytalne mogą podejmować pracę i osiągać dodatkowe dochody. Powinny jednak kontrolować wysokość swoich przychodów, ponieważ przekroczenie ustawowych limitów może skutkować zmniejszeniem świadczenia, a w określonych przypadkach także jego zawieszeniem. Dorabianie jest więc dozwolone, ale wymaga przestrzegania obowiązujących zasad.
Wypłata świadczenia przedemerytalnego może zostać ograniczona lub wstrzymana, gdy osoba uprawniona:
- osiąga przychód z działalności objętej obowiązkowymi składkami na ubezpieczenia społeczne, w tym z prowadzenia firmy;
- rozpocznie zawodową służbę wojskową albo podejmie służbę w formacji mundurowej, takiej jak Policja, Straż Graniczna, Państwowa Straż Pożarna, Służba Więzienna, Służba Celno-Skarbowa, CBA, ABW, AW, SKW lub SWW;
- uzyska prawo do innego świadczenia, na przykład renty z tytułu niezdolności do pracy, renty inwalidzkiej, renty strukturalnej albo podobnego świadczenia przyznanego przez zagraniczną instytucję. W takim przypadku świadczenie przedemerytalne przestaje być wypłacane.
Świadczenie przedemerytalne – limity dorabiania od 1 marca 2026
Świadczenie przedemerytalne podlega zmniejszeniu, jeżeli miesięczny przychód osoby uprawnionej przekroczy 25 proc. przeciętnego wynagrodzenia z poprzedniego roku, obliczonego na podstawie danych ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Kwota ta określana jest jako dopuszczalny limit przychodu. Jeśli zarobki nie przekroczą natomiast 70 proc. przeciętnego wynagrodzenia, czyli tzw. limitu granicznego, świadczenie nadal będzie wypłacane, ale w niższej wysokości.
Przekroczenie niższego progu powoduje pomniejszenie świadczenia o kwotę, o jaką osiągnięty przychód przewyższył obowiązujący limit. Jeżeli jednak dochód przekroczy wyższy próg, wypłata świadczenia przedemerytalnego zostanie zawieszona.
Od 1 marca 2026 roku do 28 lutego 2027 roku obowiązują następujące limity:
- dopuszczalny przychód wynosi 2255,90 zł miesięcznie, czyli 25 proc. przeciętnego wynagrodzenia za 2025 rok; jego przekroczenie skutkuje zmniejszeniem świadczenia;
- graniczny przychód wynosi 6232,50 zł miesięcznie, czyli 70 proc. przeciętnego wynagrodzenia za 2025 rok; uzyskanie wyższych zarobków powoduje zawieszenie wypłaty świadczenia.
Podstawa prawna:
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. 1974 Nr 24 poz. 141)
- Ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz.U. 2004 nr 120 poz. 1252)
- Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 1998 Nr 162 poz. 1118)
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2025 r. w sprawie wysokości zwiększenia wskaźnika waloryzacji emerytur i rent w 2026 r. (Dz.U. z 2025 r., poz. 1048)
- Komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 15 stycznia 2026 r. w sprawie średniorocznego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem w 2025 r.
- Komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 15 stycznia 2026 r. w sprawie średniorocznego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych dla gospodarstw domowych emerytów i rencistów w 2025 r.
- Komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 9 lutego 2026 r. w sprawie realnego wzrostu przeciętnego wynagrodzenia w 2025 r. w stosunku do 2024 r.
- Komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 9 lutego 2026 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w 2025 r.
- Komunikat Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 lutego 2026 r. w sprawie wskaźnika waloryzacji emerytur i rent w 2026 r. (M.P. 2026 poz. 202)
Dominika Górtowska, dziennikarka, redaktorka Dziennik.pl i Forsal.pl. Absolwentka Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Pierwsze kroki w dziennikarstwie internetowym stawiała w serwisach Ringier Axel Springer, potem przez 10 lat związana była z największym e-commerce w Polsce. W Dziennik.pl i Forsal.pl zajmuje się przede wszystkim tematyką związaną z finansami osobistymi.
