Celem programu „Zrozumieć – pomóc. Neuroróżnorodność w czynnościach procesowych” jest ułatwienie, a czasem wręcz umożliwienie osobom neuroodmiennym kontaktu z wymiarem sprawiedliwości. Akcja ma na celu zmianę podejścia do tego rodzaju osób, nie zawsze mających stwierdzoną niepełnosprawność bez wdrażania procesów legislacyjnych. Ma za zadanie podnoszenie świadomości tzw. czynnika ludzkiego w sądach i prokuraturach, nie tylko sędziów czy prokuratorów ale i innych osób mających kontakt ze stronami i świadkami – protokolantów, pracowników obsługi i ochrony. Dodatkowo program ma na celu niwelowanie przeszkód wynikających w założeniu z neuroróżnorodności poprzez ułatwienie dostępu do wszelkich czynności w sądzie czy prokuraturze.
Co to jest neuroróżnorodność ?
Neuroróżnorodność to sposób funkcjonowania osób odbiegający od statystycznie typowych norm. Najczęściej występujące to autyzm (w tym Zespół Aspergera), ADHD, Zespół Tourette’a, dyslekcja, dyskalkulia, dyspraksja.
Informacja dla zainteresowanego
Na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości znajdują się informacje przedstawione w sposób syntetyczny i prostym językiem jak przygotować się do wizyty w sądzie która może być wyjątkowo stresującym przeżyciem dla osoby neuroodmiennej. Przygotowany został też plakat z kodem QR. Najistotniejsze treści są podzielone na bloki – przed wizytą, w dniu wizyty, po rozprawie. Wskazane zostało np. że podczas rozprawy można zadawać pytania jeśli jakieś informacje nie są zrozumiałe.
Wniosek o zapewnienie dostępności
W ramach programu zostały przygotowane dwa wzory wniosków – dla sądu i prokuratury – o zapewnienie dostępności gdy istnieje realna potrzeba skorzystania z pomocy. Dokument może złożyć albo osoba ze szczególnymi potrzebami albo jej przedstawiciel ustawowy. Dostępność może dotyczyć albo kwestii architektonicznych (podjazd, winda, pomieszczenie) albo informacyjno-komunikacyjnej (strona internetowa, tłumacza). Wymaga krótkiego uzasadnienia tak samo jak należy wskazać jaką sprawę osoba neuroróżnorodna chciałaby załatwić – w praktyce czy jest stroną postępowania czy świadkiem. We wniosku należy wskazać również w jakim sposób można zapewnić dostępność oraz jaki jest sposób oczekiwanego kontaktu - telefoniczny, listowny czy elektroniczny. Jest możliwe zapewnienie dostępności poprzez udział w czynnościach osoby wspierającej której rolą może być pomaganie w inicjowaniu i kontynuowania zadań, ale też zapewnienie jedynie wsparcia emocjonalnego.
Mimo, że druki wniosku o zapewnienie dostępności zostały dołączone do programu dedykowanego dla osób neuroodmiennych, w praktyce dotyczy również osób z niepełnosprawnościami, jako osób ze szczególnymi potrzebami. Podjazd i winda jest niezbędna aby osoba poruszająca się na wózku mogła dotrzeć na salę rozpraw. Tłumacza polskiego języka migowego wymaga strona lub świadek niesłyszący albo słabosłysząca.
Wniosek o zapewnienie dostępności powinien zostać rozpatrzony w ciągu 14 dni, maksymalnie dwóch miesięcy z możliwością złożenia skargi w przypadku braku odpowiedzi.
Karta Dobrych Praktyk dla pracowników sądu
W Karcie Dobrych Praktyk zostały przedstawione zasady oraz sugestie komunikacji i działania w kontakcie z osobą neuroróżnorodną – jasna komunikacja, przewidywalność i struktura, ograniczenie bodźców, czas na odpowiedź, unikanie ocen zachowań, formułowanie krótkich pytań, możliwość wsparcia, elastyczność w procedurach, czas na wyciszenie, szacunek i empatia. Wskazano również błędy których można uniknąć w kontakcie z osobami neuroodmiennymi a jednocześnie wskazano pożądane sposoby postępowania i komunikacji. Ostatni element Karty Dobrych Praktyk to przejrzysty słownik pojęć.
