Co to jest Szpiegowo?
Szpiegowo to budynek wielomieszkaniowym, odsunięty od linii ulicy, zbliżony kształtem do litery „J” z charakterystycznym łącznikiem w górnej części o zmniejszającej się ilości kondygnacji w kierunku końca dłuższego boku, z końca lat 70-tych XX wieku. Swoją nazwę zawdzięcza zajmowaniu kompleksu przez Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, a następnie Federację Rosyjską. Po wielu latach sporów prawnych udało się nieruchomość przejąć na rzecz Skarbu Państwa w 2022 roku. Kompleks położony jest na warszawskim Mokotowie, przy jednej z głównych ulic tej dzielnicy.
Kryteria wyboru koncepcji architektonicznej
Jednym z kryteriów wyboru zwycięskiego projektu była dostępność całego osiedla projektowanego jako obszar z mieszkaniami komunalnymi do potrzeb osób z niepełnosprawnościami oraz ze szczególnymi potrzebami. Jako że najważniejszą grupą docelową miały być osoby starsze, zwycięzcy projektanci przyjęli, że dla seniorów najważniejsze są pewne znane powtarzalne elementy relacji przestrzennych. Przeprowadzili pod tym kątem wycieczki w terenie, rozmawiali z mieszkańcami, oparli się na dokumentacji historycznej i zdjęciowej. Przykładami elementów interakcji społecznej okolicy są balkony oraz małe place.
Cohousing senioralny
Architekci założyli posadowienie nowego budynku od strony ulicy Sobieskiego, gdzie mają się znajdować mniejsze mieszkania, z możliwością połączenia i tworzenia cohousingu senioralnego. Z uwagi na różną długość życia kobiet i mężczyzn w grupie osób starszych w Polsce więcej jest samotnych kobiet. Seniorki decydują się na wspólne mieszkanie z osobami bliskimi, ale nie spokrewnionymi.
Lokale dla osób chorych przewlekle i wymagających wsparcia aparatury medycznej
W północnej części istniejącego budynku zaprojektowano dłuższą windę mogąca pomieścić jednoosobowe łóżko medyczne albo nosze ratownicze co umożliwia opuszczenie domu przez osobę leżącą. Przestrzenie manewrowe do wybranych mieszkań w korytarzu są dostosowane, a same lokale przez swój otwarty układ mają możliwość płynnego dopasowania się do nagłej potrzeby wydzielenia pomieszczenia opieki medycznej. W tym samym pionie została zaprojektowana nitka niezależnego zasilania elektrycznego, która obsługuje maksymalnie dwa gniazdka w każdym mieszkaniu z możliwością podpięcia na stałe działającej aparatury medycznej. Mają one działać również podczas awarii prądu umożliwiając podłączenia oświetlenia awaryjnego oraz zapewniając pracę sprzętowi medycznemu do 6 godzin w oparciu o bank energii. Dodatkowo będzie istniała możliwość podłączenia agregatu prądotwórczego.
Inne dostosowania mieszkań dla osób ze szczególnymi potrzebami
Zmieniono układ komunikacyjny budynku istniejącego z korytarzowego na klatkowy bardziej czytelny dla wrażliwych użytkowników. Nowoprojektowany budynek umożliwiający przearanżowanie układu lokali w zależności od nowych potrzeb czy wraz ze starzeniem się mieszkańców. W ramach wariantu specjalnych potrzeb społecznych poza cohousingiem senioralnym z trzema sypialniami możliwa jest aranżacja pomieszczeń jako mieszkania treningowego w połączeniu ze wspólnymi mieszkaniem wspomagającym dla osób z niepełnosprawnościami intelektualnymi.
Zarówno nowy jak i stary budynek, a także przestrzeń wspólna ma być dostosowania do potrzeb osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Mieszkania przeznaczone dla takich osób będą miały niżej położone okna, szersze balkony, układ pomieszczeń będzie umożliwiał swobodne poruszanie się na wózkach
Zaplanowanie obszarów wspólnych
W dotychczas istniejącym budynku przewidziano społeczne werandy – strefy odpoczynku wewnątrz budynku z możliwością otwarcia w lecie, strefę aktywności przed wejściem, a także zielony pasaż pieszy – strefę uzdrowiskowego mikroklimatu ze zielenią i strefą odpoczynku dla mieszkańców w szczególności seniorów oraz widok na park. Dodatkowo planowany jest amfiteatr z widokiem na park i pomost nad wodą. Przy lokalach na parterze zaaranżowano werandy sąsiedzkie, ogródki kwiatowe, małe ławki i elementy jako miejsca interakcji, ale i pomocy dla osób starszych. W przestrzeni wokół budynków planowane jest pawilon, arkady na społeczne aktywności w trakcie niepogody, letnia kuchnia, biblioteka plenerowa, ławka sąsiedzka, kieszonki ciszy (miejsca indywidualnego wyciszenia).
Przestrzeń dostosowania do osób z demencją i chorobami otępiennymi
Architekci dostrzegli i uwzględnili kolejną grupę osób ze szczególnymi potrzebami – z demencją i chorobami otępiennymi. W zakresie wykonania przykładowo można wskazać zastosowanie różnych faktur w mniejszych skalach, matowe, antypoślizgowe materiały na posadzkach, przestrzeń wejściowa o domowym charakterze, brak progów między wnętrzem a zewnętrzem stref wejściowych. Dodatkowo do poszczególnych klatek schodowych mają być przypisane unikalne kolory i kształty, a wszystkie wejścia z każdego miejsca na dziedzińcu mają być łatwo zauważalne. Brano pod uwagę przy projektowaniu również kwestie oświetlenia - strefy wspólne i społeczne mają maksymalny poziom doświetlenia – bez nadmiernego cienia ani efektu olśnienia, zaproponowano bardziej przyjazne niebieskie oświetlenie zewnętrzne oraz płynne przejścia między ciemniejszym wnętrzem a ostrym słońcem.
Zadbano również o różny poziom nasłonecznienia terenu wokół budynków pod kątem różnej wrażliwości na temperaturę i światło. Projekt zakłada brak ślepych zaułków pozwalające na bezpieczne wędrowania typowe dla osób z demencją, po drewnianych, płaskich i antypoślizgowych ścieżkach. Na trasie umieszczono wnęki tematyczne z przedmiotami do dotykania i sortowania co pozwala rozładować napięcie i nadaje cel wędrówce. Ławki i siedziska zaproponowano w bardzo bliskich odległościach oraz zawsze w zasiągu wzroku, a ich różnorodne układy i formy umożliwiają kontakty międzyludzkie.
Interakcja z przyrodą
Zadbano również o interakcje mieszkańców z przyrodą - rośliny pobudzające zmysły – pachnące zioła, o wyrazistych kolorach oraz szumiące trawy przy jednoczesnym braku roślin trujących, kolczastych i mocno pylących. W wybranych miejscach grządki i donice umieszczone na wysokości nie wymagającej schylania się oraz dostosowanej do osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Zaprojektowano miejsca do obserwacji zwierząt – karmniki dla ptaków, hotele dla owadów.
