Kolejne miasto z Polski na liście UNESCO. "Wyjątkowy projekt urbanistyczny"

Lista Światowego Dziedzictwa UNESCO

Lista Światowego Dziedzictwa UNESCO powstaje na mocy międzynarodowej Konwencji z 1972 r. o ochronie światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego. Trafiają na nią obiekty charakteryzujące się „wyjątkową powszechną wartością”, które spełniają rygorystyczne kryteria autentyczności i integralności.

Część Gdyni na liście UNESCO

Objęty wpisem obszar Gdyni to kwartał o powierzchni 87,9 ha w gdyńskim Śródmieściu. Jego granice wyznaczają m.in. ulice Jana z Kolna, Wójta Radtkego i Świętego Piotra od północy, al. Marszałka Piłsudskiego od południa oraz linia torów kolejowych od zachodu.

W opublikowanym na stronie UNESCO opisie zaznaczono, że centrum obejmuje dwie najważniejsze osie ulic oraz międzywojenne kwartały zabudowy, odzwierciedlające „zastosowanie idei modernistycznych na szeroką skalę”. Zwrócono uwagę, że tworzą one charakterystyczny, zwarty organizm miejski o wyrazistych, indywidualnych formach architektonicznych. Jak wskazano, śródmieście wraz z willami na Kamiennej Górze ilustruje radykalne zerwanie z historyzmem w procesie przekształcania wsi Gdynia w nowe „główne okno na świat” państwa polskiego w okresie międzywojennym.

"Te chwile dedykujemy wszystkim mieszkankom i mieszkańcom naszego miasta"

- Te chwile dedykujemy wszystkim mieszkankom i mieszkańcom naszego miasta, którzy każdego dnia dbają o to wyjątkowe dziedzictwo i będą je chronić dla wszystkich pokoleń. Dziękuję – powiedziała chwilę po głosowaniu wiceprezydentka Gdyni Oktawia Gorzeńska.

– W imieniu miasta chciałabym wyrazić naszą szczerą wdzięczność za ten wpis – kontynuowała, dziękując za zaufanie komitetu oraz cenne rekomendacje ICOMOS (Międzynarodowej Rady Ochrony Zabytków i Miejsc Historycznych). Zaznaczyła, że decyzja ta jest szczególnie ważna ze względu na tegoroczne obchody stulecia miasta. – Wasza decyzja to wspaniały prezent z okazji naszej rocznicy i hołd dla wizji oraz determinacji ludzi, którzy stworzyli jedno z wielkich modernistycznych miast Europy – podkreśliła Gorzeńska, zapewniając o zaangażowaniu w ochronę tego dziedzictwa dla przyszłych pokoleń. Wiceprezydentka podziękowała także zespołowi Miasta Gdyni, ekspertom, Samorządowi Województwa Pomorskiego, polskiemu MSZ, MKiDN, Ambasadorowi oraz Stałemu Przedstawicielstwu RP przy UNESCO.

Wyjątkowy projekt urbanistyczny

Także ambasador Mariusz Lewicki, Stały Przedstawiciel RP przy UNESCO wyraził wdzięczność za decyzję o wpisaniu linearnego miasta modernistycznego na listę światowego dziedzictwa. Jak zaznaczył, że w ten sposób doceniono nie tylko wyjątkowy projekt urbanistyczny, ale także wysiłki Polski związane z odzyskaniem niepodległości po I wojnie światowej oraz pokolenia obywateli Gdyni, którzy budowali i wciąż budują to miasto od momentu jego powstania dokładnie sto lat temu.

Informację o wpisaniu na listę UNESCO podano w poniedziałek na stronie Urzędu Miasta - gdynia.pl.

„Międzynarodowe grono ekspertów, które obradowało w koreańskim Busan przez ostatni tydzień dokładnie przyjrzało się gdyńskiemu, uzupełnionemu wnioskowi (przypomnijmy, że modernistyczne Śródmieście było jedynym polskim kandydatem do wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa) i potwierdziło, że Gdynię wyróżniają cechy niespotykane w innych miastach z podobną architekturą” - czytamy na stronie magistratu. To m. in. zwarta, starannie zaplanowana zabudowa śródmiejska z wysoką jakością przestrzeni do życia, projektowanie miasta w harmonii z morzem i portem, wyjątkowe kamienice i budynki o bogatych i spójnych formach architektonicznych oraz zachowanie historycznych funkcji, autentyczności i integralności całego obszaru.

Modernistyczne Centrum Gdyni

„Modernistyczne Centrum Gdyni” (pełna nazwa wpisu na WHL UNESCO) to jeden z najlepiej zachowanych na świecie przykładów nowoczesnego miasta portowego XX wieku.

- To dzień, który zapisze się w historii Gdyni. Wielki powód do dumy i jednocześnie zobowiązanie do dalszej troski o to wyjątkowe miejsce dla przyszłych pokoleń. To także potwierdzenie, że wizja, od której ponad sto lat temu rozpoczęła się historia nowoczesnej Gdyni, zachowała swoją siłę i uniwersalne znaczenie. Wpis jest przede wszystkim hołdem dla ludzi odważnych: urbanistów, architektów, inżynierów i budowniczych, którzy uwierzyli, że z niewielkiej wsi można stworzyć nowoczesny port i miasto. Ten sukces należy również do kolejnych pokoleń Gdynianek i Gdynian, którzy przez dziesięciolecia troszczyli się o swoje miasto i czynią to nadal – przekazała w komunikacie prezydent Gdyni Aleksandra Kosiorek.

Gdynia ubiegała się o status UNESCO po raz kolejny, po tym jak w czerwcu 2025 roku otrzymała rekomendację typu „referral”. Oznaczało to odesłanie wniosku do uzupełnienia. Zastrzeżenia dotyczyły m.in. doprecyzowania granic strefy buforowej oraz wdrożenia mechanizmów oceny wpływu inwestycji na dziedzictwo.

Wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, to efekt łącznie ponad 20 lat starań

Wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, to efekt łącznie ponad 20 lat starań i prac nad tym, aby chronić i promować najcenniejszą gdyńską architekturę. „Przez ostatnie dwie dekady miejscy urzędnicy między innymi zwiększyli ochronę konserwatorską, powołali Miejskiego Konserwatora Zabytków, prowadzili i wspierali liczne badania naukowe oraz współpracowali zarówno z mieszkańcami, jak i z innymi organami” - podano na stronie magistratu.

Od 2007 roku układ urbanistyczny Śródmieścia znalazł się w rejestrze zabytków, a od 2015 roku zyskał też status Pomnika Historii – tak narodziła się realna ambicja, aby miasto znalazło się także na prestiżowej, międzynarodowej liście prowadzonej przez UNESCO. Cel osiągnięto w roku obchodów 100-lecia miasta.

Polska posiada obecnie 18 wpisanych na listę obiektów, z czego 16 ma charakter kulturowy, a dwa – przyrodniczy. Są wśród nich m.in. historyczne centrum Warszawy, średniowieczne miasto w Toruniu oraz zamek w Malborku.

Światowy rejestr obejmuje blisko 1250 miejsc.

Obrady w Pusanie potrwają do 29 lipca. Podczas 48. sesji na listę wpisano także m.in. starożytne japońskie stolice Asuka i Fujiwara, świadczące o budowie scentralizowanego państwa, dzikie krajobrazy Boma-Badingilo w Sudanie Południowym, grecki masyw Olimpu i plaże w Normandii, miejsce desantu aliantów podczas D-Day.

Krzysztof Pawliszak