Pakt migracyjny wchodzi w życie
Pakt o Migracji i Azylu to zestaw kilku dokumentów przyjętych przez Unię Europejską. Jego głównym celem jest ujednolicenie polityki migracyjnej państw członkowskich. Nowe przepisy przede wszystkim zaostrzają część zasad dotyczących udzielania ochrony międzynarodowej oraz przewidują szybsze rozpatrywanie wniosków.
Pakt ustanawia również mechanizm obowiązkowej solidarności między państwami członkowskimi UE. Oznacza to, że odpowiedzialność za zarządzanie migracją ma być dzielona między członków UE, a kraje wspólnoty będą zobowiązane do wsparcia państw znajdujących się pod największą presją migracyjną. Państwa członkowskie mogą wybrać jedną z trzech form pomocy: przyjęcie części migrantów w ramach relokacji, wniesienie wkładu finansowego lub zapewnienie wsparcia kadrowego, operacyjnego bądź sprzętowego.
Migracja to europejskie wyzwanie, któremu należy sprostać, stosując europejskie rozwiązanie. Rozwiązanie skuteczne, sprawiedliwe i stanowcze. To właśnie zapewnia Pakt o Migracji i Azylu – większe bezpieczeństwo granic zewnętrznych, solidarność między państwami członkowskimi oraz skuteczniejsze procedury azylowe i powrotowe – mówiła szefowa Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen.
Jakie są główne założenia paktu migracyjnego?
W sumie pakt to 10 aktów ustawodawczych mających na celu wzmocnienie i harmonizację podejścia UE do migracji i azylu. Polityka migracyjna UE ma składać się z czterech głównych filarów:
- Bezpiecznych granic zewnętrznych UE;
- Szybkich i skutecznych procedur;
- Systemu solidarności i odpowiedzialności;
- Osadzaniu migracji w partnerstwach międzynarodowych;
Zgodnie z paktem wszyscy migranci o nieuregulowanym statusie są rejestrowani po przybyciu i poddawani szczegółowej kontroli tożsamości, bezpieczeństwa, stanu zdrowia i podatności na zagrożenia. Osoby, które prawdopodobnie nie potrzebują ochrony, stanowią zagrożenie dla bezpieczeństwa lub wprowadzają organy w błąd, podlegają przyspieszonej procedurze granicznej. Procedura ta umożliwia szybkie rozpatrzenie wniosku o udzielenie azylu, a w przypadku jego odrzucenia – szybki powrót, a wszystko to bez zezwolenia danej osobie na wjazd na terytorium Unii.
Nowe przepisy wprowadzają skuteczniejsze procedury azylowe z krótszymi terminami i surowszymi przepisami dotyczącymi wniosków stanowiących nadużycie lub wniosków składanych wielokrotnie. W nowych przepisach ustanowiono również ogólnounijne normy dotyczące warunków przyjmowania, a także zharmonizowano kwalifikowanie i prawa osób korzystających z ochrony międzynarodowej. Jednocześnie państwa członkowskie mają obowiązek ustanowienia niezależnego monitorowania w celu zapewnienia poszanowania praw podstawowych podczas kontroli i procedur granicznych.
Mechanizm solidarnościowy – na czym polega?
UE korzysta ze stałego obowiązkowego „mechanizmu solidarnościowego”, aby zapewnić, że państwa członkowskie zmagające się z większą presją migracyjną nie zostaną pozostawione same sobie - wyjaśnia UE. W ramach nowego systemu każde państwo członkowskie wnosi wkład w sposób elastyczny i może wybrać rodzaj solidarności, jaką zapewnia.
Co roku Komisja będzie tworzyć „pulę solidarnościową” określającą potrzeby na ten rok w wartościach bezwzględnych: łączna liczba relokacji i odpowiednia łączna liczba wkładów finansowych. Wniosek Komisji będzie również zawierał wskazanie, jaki byłby „sprawiedliwy udział” środków solidarnościowych każdego państwa członkowskiego wnoszącego wkład, w oparciu o PKB i liczbę ludności każdego kraju.
W decyzji wykonawczej na rok 2026 r. wyróżniono trzy grupy państw:
- Państwa członkowskie pod presją migracyjną: Grecja, Hiszpania, Cypr i Włochy;
- Państwa członkowskie znajdujące się w trudnej sytuacji migracyjnej: Bułgaria, Czechy, Estonia, Chorwacja, Austria i Polska;
- Pozostałe państwa: Belgia, Niemcy, Irlandia, Francja, Łotwa, Litwa, Luksemburg, Węgry, Malta, Holandia, Portugalia, Rumunia, Słowenia, Słowacja, Finlandia i Szwecja.
Zgodnie z paktem każdego roku mechanizm relokacji może obejmować 30 tys. osób w skali całej UE. Limit przewidziany w decyzji wykonawczej na ten rok to 21 tys. osób.
Co pakt migracyjny oznacza dla Polski?
Zgodnie z decyzją wykonawczą Rady UE 2025/2642 z 19 grudnia 2025 r. w sprawie ustanowienia rocznej puli solidarnościowej na 2026 r. Polska, jako państwo znajdujące się w trudnej sytuacji migracyjnej, została zwolniona z mechanizmu solidarnościowego. Jednak taki stan rzeczy utrzyma się do 31 grudnia 2026 roku. Oznacza to, że do końca tego roku Polska nie uczestniczy w relokacji migrantów oraz nie musi wnosić wkładu finansowego czy zapewniać adekwatnego finansowo wsparcia kadrowego, operacyjnego bądź sprzętowego.
Wiceminister spraw wewnętrznych i administracji Maciej Duszczyk zapowiedział, że Polska nie wdroży wszystkich elementów paktu migracyjnego. Według informacji PAP chodzi o zapisy dotyczące tworzenia dodatkowej infrastruktury przy granicy, w tym zapewnienie zaplecza medycznego i procedur dla migrantów. Według rządu nie ma takiej potrzeby, ponieważ część strażników granicznych ma przeszkolenie medyczne. Ponadto, stworzenie tego typu punktów mogłoby utrudnić ochronę granicy z Białorusią.
Duszczyk przyznał w rozmowie z PAP i Polskim Radiem, że w pakcie znajdują się elementy, które Polska zdecydowała się wdrożyć. Wśród nich wymienił m.in. nowe podejście do polityki powrotów, zapisy dotyczące ochrony granic, w tym zakaz instrumentalizacji migracji oraz rozporządzenie kryzysowe, umożliwiające uruchomienie specjalnych, zaostrzonych procedur w sytuacjach nagłego zagrożenia lub masowego napływu migrantów.
