Program ochrony powietrza – zmiany w przepisach przegłosowane przez Senat

Przyczyna skargi Komisji Europejskiej

Zarzut Komisji Europejskiej dotyczy niemożności korzystania przez wszystkiej osoby mające interes faktyczny z uprawnień wynikających z przepisów dyrektywy 2008/50/WE z dnia 21.05.2008 r. w sprawie jakości powietrza i czystego powietrza dla Europy co narusza przepisy Traktatu o Unii Europejskiej, Kartę Praw Podstawowych oraz Konwencję w Aarhus o dostępie do informacji. Komisja wskazała na brak możliwości zaskarżenia przez zainteresowanych, a przede wszystkim ekologiczne organizacje pozarządowe programów ochrony powietrza. W odpowiedzi Polska podniosła, że takie działania mogą mieć swoje oparcie w ogólnym przepisie ustawy o samorządzie województwa. Wszakże polskie sądy administracyjne interpretują wymóg wykazania interesu prawnego w sposób restrykcyjny, odrzucając jako niedopuszczalne skargi wnoszone przez mieszkańców obszaru, którego sprawa dotyczy, a także przez organizacje ekologiczne, z uwagi na brak interesu prawnego.

Zmienione przepisy dotyczące programów ochrony powietrza

Zaakceptowane przez Senat przepisy umożliwią złożenia skargi do sądu administracyjnego na uchwały w sprawie programu ochrony powietrza oraz ich aktualizację szerokiemu kręgowi podmiotów tj.:

• osobie fizycznej posiadającej miejsce zamieszkania w strefie, dla której został przyjęty albo powinien być przyjęty program ochrony powietrza, jego aktualizacja lub plan działań krótkoterminowych;
• osobie prawnej albo jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej prowadzącej udokumentowaną działalność gospodarczą albo statutową w strefie, dla której został przyjęty albo powinien być przyjęty program ochrony powietrza, jego aktualizacja lub plan działań krótkoterminowych, przez co najmniej 24 miesiące przed dniem ogłoszenia uchwały sejmiku województwa w sprawie programu ochrony powietrza, jego aktualizacja lub też planu działań krótkoterminowych albo przed dniem w którym upłynął termin do podjęcia takiej uchwały;
• organizacji społecznej powołującej się na swoje cele statutowe, prowadzącej udokumentowaną działalność statutową w zakresie ochrony powietrza lub zdrowia ludzkiego przez co najmniej 24 miesiące przed dniem ogłoszenia powyższej uchwały albo przed dniem, w którym upłynął termin na podjęcie tej uchwały.

Granica czasowa na wniesienie skargi to maksymalnie sześć miesięcy od dnia ogłoszenia uchwały sejmiku województwa w sprawie programu ochrony powietrza, jego aktualizacji lub planu działań krótkoterminowych. Termin ten nie będzie miał zastosowania dla podmiotów, które wykażą istnienie interesu prawnego do złożenia skargi.

Uzasadnienie zaproponowanych zmian

W rządowym uzasadnieniu projektu wskazano, że jakość powietrza ma istotny wpływ na zdrowie i komfort życia mieszkańców i to oni powinni w nieograniczony sposób mieć możliwość zaskarżenia uchwały albo faktu jej niepodjęcia. Natomiast jeśli chodzi o osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej to konieczne jest wyjątkowo rygorystyczne zweryfikowanie związania z obszarem którego dotyczy program ochrony powietrza. Uznano, że będzie nim prowadzenie działalności przez dłuższy czas czyli co najmniej 24 miesiące. Ma to również na celu uniknięcie sytuacji, że działalność w danej strefie jest zakładana tylko w celu wniesienia skargi. Analogiczny zakres czasowy przyjęto w przypadku organizacji społecznych.