Puste gniazdo na drzewie. Czy można je zniszczyć?
Ptaki od dawna nie pojawiają się w gnieździe, a właściciel zamierza wyciąć drzewo. Brak jaj i piskląt nie przesądza jednak o legalności prac. Wiele gatunków wykorzystuje te same miejsca rozrodu przez kolejne lata. Ich gniazda mogą zatem pozostawać pod ochroną również wtedy, gdy są puste.
Przepisy zabraniają m.in. niszczenia gniazd, jaj oraz określonych siedlisk chronionych zwierząt. Duże znaczenie ma gatunek ptaka i sposób wykorzystywania drzewa. Ochrona dotyczy również niewielkich drzew, których wycięcie nie wymaga zgłoszenia do urzędu.
Za zniszczenie ptasiego gniazda grozi grzywna. Ile wynosi kara?
Zgodnie z art. 131 pkt 14 ustawy o ochronie przyrody naruszenie zakazów ochrony gatunkowej bez wymaganego zezwolenia lub wbrew jego warunkom jest wykroczeniem zagrożonym aresztem albo grzywną od 20 do 5 tys. zł. Sąd może też nakazać przywrócenie stanu poprzedniego, a gdy okaże się to niewykonalne, orzec nawiązkę do 10 tys. zł.
Inne sankcje dotyczą przypadków bezprawnego zabijania zwierząt lub znęcania się nad nimi. Ustawa o ochronie zwierząt przewiduje za takie przestępstwa do 3 lat pozbawienia wolności, a w przypadku szczególnego okrucieństwa – do 5 lat. Przy skazaniu sąd orzeka również nawiązkę od 1 tys. do 100 tys. zł na cel związany z ochroną zwierząt. Właściciel może ponadto otrzymać administracyjną karę pieniężną za usunięcie samego drzewa bez wymaganych formalności. Jej wysokość zależy m.in. od gatunku i obwodu pnia.
Zniszczył gniazdo jaskółek. Sąd wymierzył 5 tys. zł grzywny i 3 tys. zł nawiązki
W sierpniu 2023 r. mężczyzna strącił z budynku w Świebodzicach gniazdo jaskółek oknówek, w którym znajdowały się trzy pisklęta. Jedno z nich zostało poważnie okaleczone. Zdarzenie zauważyła kobieta, która zawiadomiła policję i skontaktowała się z organizacją pomagającą zwierzętom.
Mężczyzna twierdził, że nie wiedział o obecności ptaków. Sąd Rejonowy w Świdnicy uznał go jednak za winnego usiłowania zabicia zwierząt i znęcania się nad nimi. W czerwcu 2024 r. wymierzył mu 5 tys. zł grzywny oraz 3 tys. zł nawiązki. Sąd Okręgowy w Świdnicy utrzymał wyrok 27 listopada 2024 r. (sygn. IV Ka 746/24).
Zupełnie inaczej zakończyło się postępowanie dotyczące przycinania orzecha włoskiego w Ostrowie Wielkopolskim. W 2017 r. sąd uniewinnił mężczyznę oskarżonego o naruszenie ochrony gatunkowej. Gniazdo pozostało nienaruszone, a zebrane dowody nie pozwoliły jednoznacznie ustalić, do jakiego gatunku ptaka należało (sygn. II W 745/17).
Wycinka drzewa w listopadzie. Ochrona gniazd obowiązuje przez cały rok
Jesień jest częstym terminem wycinki drzew. Większość ptaków nie prowadzi już wtedy lęgów, a brak liści ułatwia dostrzeżenie gniazd. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska wskazuje jednak, że zakazy dotyczące chronionych gatunków i ich siedlisk obowiązują przez cały rok.
Ważne
Od 16 października do końca lutego dopuszczalne jest usuwanie ptasich gniazd z obiektów budowlanych lub terenów zieleni, gdy wymagają tego względy bezpieczeństwa albo sanitarne. Wyjątek ten nie obejmuje automatycznie zwykłych przydomowych ogrodów, które nie są terenami zieleni w ustawowym rozumieniu.
Prawo nie wprowadza natomiast powszechnego zakazu wycinki wszystkich drzew w okresie lęgowym. Prace można przeprowadzać również wiosną i latem, pod warunkiem przestrzegania przepisów o ochronie gatunkowej i pozostałych wymogów dotyczących usuwania drzew.
Kiedy potrzebne jest zezwolenie na wycięcie drzewa z gniazdem?
Na prywatnej działce osoby fizycznej, przy wycince niezwiązanej z działalnością gospodarczą, usunięcie brzozy, świerka, sosny czy dębu wymaga zasadniczo zgłoszenia do gminy, gdy obwód pnia przekracza 50 cm na wysokości 5 cm nad ziemią. Ochrona ptaków podlega osobnym przepisom. Gdy wycinka naruszałaby zakazy dotyczące chronionego gatunku, konieczne może być uzyskanie zezwolenia na odstępstwo od tych zakazów. Wydaje je najczęściej regionalny dyrektor ochrony środowiska (RDOŚ). Jeśli podczas postępowania o zezwolenie na usunięcie drzewa organ stwierdzi, że wycinka naruszy zakazy ochrony gatunkowej, zawiesza postępowanie do czasu przedłożenia odpowiedniego zezwolenia na odstępstwo.
Ustalenie, czy stare gniazdo nadal podlega ochronie, bywa jednak trudne. Szczególnie gdy znajduje się wysoko w koronie i nie wiadomo, jakie ptaki z niego korzystały. W takich przypadkach rozpoznanie gatunku i ocenę miejsca lęgowego można powierzyć ornitologowi przed rozpoczęciem prac.
Źródła
- Ustawa z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. 2026 poz. 1315),
- Ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz.U. z 2023 r. poz. 1580 ze zm.),
- Rozporządzenie Ministra Środowiska z 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2022 r. poz. 2380),
- Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, Czy można usuwać drzewa i krzewy w okresie lęgowym ptaków?
Krzysztof Rybak – prawnik, redaktor Forsal.pl, absolwent Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Zajmuję się tematyką podatków, nieruchomości oraz prawa cywilnego i gospodarczego. W swoich tekstach wyjaśniam zmiany w przepisach i ich praktyczne skutki. Przez lata byłem związany z branżą naukową i rolniczą. Zostałem wyróżniony przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi za osiągnięcia w obszarze rynku konopnego.
