Kodeks pracy przewiduje dwa dni zwolnienia oprócz urlopu
Nieprzewidziane sytuacje zdarzają się każdemu. Telefon ze szkoły o nagłej chorobie dziecka, wypadek rodzica czy konieczność natychmiastowego wyjazdu do szpitala, mogą sprawić, że trzeba z dnia na dzień zmienić plany. W takich przypadkach pracownik nie musi wykorzystywać urlopu wypoczynkowego ani urlopu na żądanie.
Od kwietnia 2023 roku Kodeks pracy przewiduje dodatkowe zwolnienie od pracy z powodu działania siły wyższej. Pracownik może wykorzystać je w wymiarze 2 dni lub 16 godzin w roku kalendarzowym. Prawo to przysługuje również w 2026 roku.
Dwa dodatkowe dni wolne w 2026 roku. Kto może z nich skorzystać?
Zwolnienie z powodu siły wyższej przysługuje osobom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę. Nie jest częścią urlopu wypoczynkowego, dlatego nie pomniejsza przysługujących pracownikowi 20 lub 26 dni wolnego.
Przepisy nie zawierają zamkniętej listy sytuacji, w których można skorzystać ze zwolnienia. Każdy przypadek należy ocenić indywidualnie. Najważniejsze, aby chodziło o pilną sprawę rodzinną związaną z chorobą lub wypadkiem, wymagającą natychmiastowej obecności pracownika.
Dwa dni wolne albo 16 godzin. Pracownik sam wybiera
W 2026 roku pracownik może skorzystać z 2 dni albo 16 godzin zwolnienia. To od niego zależy jaką formę wybierze. Decyzję podejmuje przy składaniu pierwszego wniosku w danym roku kalendarzowym. Jeśli wybierze rozliczenie godzinowe, może wykorzystać ze zwolnienia na przykład przez 3 godziny, kiedy musi pilnie wyjść z pracy, a pozostałe godziny zachować na kolejną nagłą sytuację.
W przypadku osób zatrudnionych na niepełny etat, wymiar zwolnienia rozliczanego godzinowo ustala się proporcjonalnie do czasu pracy. Przykładowo pracownik zatrudniony na pół etatu ma do wykorzystania 8 godzin.
Niewykorzystane dni wolne przepadną 31 grudnia 2026 roku
Na wykorzystanie zwolnienia z powodu siły wyższej pracownicy mają czas do końca roku kalendarzowego. Niewykorzystane dni lub godziny z limitu na 2026 rok przepadną 31 grudnia 2026. Nie można przenieść ich na kolejny rok ani otrzymać za nie ekwiwalentu pieniężnego. Od 1 stycznia 2027 pracownik będzie miał do dyspozycji nowy limit 2 dni lub 16 godzin.
Warto pamiętać o tym uprawnieniu, ponieważ w razie nagłej choroby lub wypadku członka rodziny nie trzeba korzystać od razu z urlopu wypoczynkowego. Można skorzystać ze specjalnego zwolnienia przewidzianego właśnie na takie sytuacje.
Jak zgłosić zwolnienie z powodu siły wyższej?
Jeżeli wydarzy się coś nagłego, nie musisz najpierw jechać do firmy, żeby osobiście złożyć wniosek. Przepisy nie wymagają również, aby zgłoszenie miało formę papierową. Najważniejsze jest poinformowanie pracodawcy o sytuacji i zgłoszenie zwolnienia najpóźniej w dniu, w którym chcesz z niego skorzystać.
Jak postępować w nagłej sytuacji?
- Na początek należy niezwłocznie powiadomić pracodawcę. Można zadzwonić do przełożonego, wysłać SMS lub e-mail, można też skorzystać z firmowego systemu kadrowego, jeżeli umożliwia zgłoszenie takiego zwolnienia.
- Musimy też podać przyczynę nieobecności. Należy krótko wyjaśnić, że chodzi o pilną sprawę rodzinną spowodowaną chorobą lub wypadkiem, która wymaga natychmiastowej obecności.
- Następnie określamy na jak długo potrzebujemy zwolnienia. Może to być cały dzień albo określona liczba godzin.
Warto zachować wysłanego SMS-a lub e-maila. W razie wątpliwości będzie można potwierdzić, kiedy pracodawca został poinformowany o nieobecności.
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w stanowisku z 30 stycznia 2024 roku wskazało, że nie jest wykluczone zgłoszenie zwolnienia dzień wcześniej, nawet gdy obejmuje ono piątek i poniedziałek przypadający bezpośrednio po weekendzie, ale sytuacja nadal musi spełniać wszystkie wymagania określone w przepisach.
Ile płatny jest urlop z powodu siły wyższej w 2026 roku?
Za zwolnienie z powodu siły wyższej pracownikowi przysługuje połowa wynagrodzenia.
Ważne: Nie należy mylić tego zwolnienia z urlopem na żądanie. Urlop na żądanie jest częścią urlopu wypoczynkowego i jest płatny w pełnej wysokości. Zwolnienie z powodu siły wyższej to odrębne uprawnienie.
Czy pracodawca może odmówić urlopu z powodu siły wyższej?
Jeżeli pracownik spełnia warunki określone w Kodeksie pracy i zgłosi wniosek w odpowiednim terminie, pracodawca ma obowiązek udzielić mu zwolnienia. Nie może odmówić wyłącznie dlatego, że w firmie jest dużo pracy, brakuje innych pracowników lub nieobecność jest niewygodna organizacyjnie.
Czy konieczne zaświadczenie lekarskie lub dokument potwierdzający wypadek?
Przepisy nie nakładają na pracownika obowiązku przedstawienia zaświadczenia lekarskiego, dokumentacji szpitalnej czy innych dowodów potwierdzających powód zwolnienia. Potwierdza to stanowisko Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 30 stycznia 2024 roku. Zgodnie z nim pracodawca nie ma również podstaw do żądania takich dokumentów jako warunku udzielenia zwolnienia.
Do kiedy można wykorzystać urlop z powodu siły wyższej?
Zwolnienie z powodu siły wyższej przysługuje w każdym roku kalendarzowym. Limit na 2026 rok można wykorzystać najpóźniej do 31 grudnia 2026 roku. Niewykorzystane dni lub godziny nie przechodzą na następny rok. Nie można również otrzymać za nie ekwiwalentu pieniężnego.
Doświadczona redaktorka i wydawca online, od lat związana z mediami branżowymi, zwłaszcza w obszarze budownictwa, wnętrz, biznesu i gospodarki. Specjalizuje się w SEO, marketingu treści i mediach internetowych. Autorka licznych artykułów i wywiadów. Prywatnie miłośniczka kotów, pasjonatka jazdy na rowerze i długich rozmów z ciekawymi ludźmi.