Do miast wjadą tylko 11-letnie diesle i 17-letnie benzyny. Ograniczenia także dla zameldowanych mieszkańców

Strefa Czystego Transportu w Krakowie obejmuje ponad 60% miasta. Ograniczenia dla pojazdów benzynowy i diesli

Największy szum w mediach budzi obecnie strefa czystego transportu w Krakowie, która zaczęła ona obowiązywać od 1 stycznia 2026 r. Aby móc korzystać z około 60% obszaru Krakowa, posiadany pojazd musi spełniać określone normy emisji spalin.

O jakich normach mowa? Samochody benzynowe (w tym na LPG) mogą swobodnie wjeżdżać do strefy, jeśli spełniają normę Euro 4 lub zostały wyprodukowane w roku 2005 albo później. Samochody z silnikiem diesla muszą spełnić bardziej rygorystyczne wymogi. Dla pojazdów osobowych do 3,5 tony jest to norma Euro 6 lub rok produkcji 2014 (czyli auta mające maksymalnie 12 lat!). W przypadku większych aut ciężarowych z silnikiem diesla muszą one spełniać normę Euro VI lub być wyprodukowane w roku 2012 albo później.

Brzmi skomplikowanie? Dla osób mniej zorientowanych w normach spalania, miasto utworzyło specjalą stronę internetową, na której można m.in. sprawdzić uprawnienia pojazdu do wjazdu do centrum miasta oraz mobilnie opłacić wjazd. Link do strony znajduje się poniżej:

sct.zdmk.krakow.pl

Strefa Czystego Transportu nie dla osób zameldowanych w Krakowie. Jakie jeszcze wyłączenia przewiduje SCT?

Miasto przewidziało również inne zwolnienia. Mogą z nich skorzystać:

• Osoby z niepełnosprawnością – jeśli posiadają kartę parkingową UE dla osoby z niepełnosprawnością, mogą zgłosić jeden pojazd, który będzie zwolniony z opłat i będzie mógł wjeżdżać do strefy bez ograniczeń. Karta musi być ważna, a podczas zgłaszania pojazdu należy przedstawić kopię karty z widoczną datą ważności oraz imieniem i nazwiskiem osoby uprawnionej.
• Pacjenci korzystający ze specjalistycznych świadczeń medycznych – jeśli regularnie korzystają ze specjalistycznych świadczeń medycznych w krakowskich placówkach ochrony zdrowia finansowanych ze środków publicznych (np. rehabilitacja, dializy, chemioterapia, radioterapia). Takie osoby również możesz uzyskać zwolnienie, jednak przed wjazdem do strefy należy zgłosić swoją wizytę w systemie SCT oraz potwierdzić ją na miejscu w placówce - co stanowi jednak dodatkowe utrudnienie.
• Właściciele pojazdów zabytkowych – jeśli dysponują pojazdem zabytkowym wpisanym do rejestru zabytków przez wojewódzkiego konserwatora, mogą również ubiegać się o zwolnienie.
• Pojazdy specjalne – właściciele pojazdów specjalnych, takich jak kampery czy food trucki, mogą wjeżdżać do strefy po uprzednim zgłoszeniu pojazdu w systemie. Zwolnienie będzie przyznawane na podstawie danych z Centralnej Ewidencji Pojazdów (wpisu w dowodzie rejestracyjnym).

Powodem kontrowersji są wprowadzone opłaty. Po ich uiszczeniu auto staje się "ekologiczne”

Dla osób spoza Krakowa, posiadających pojazdy niespełniające powyższych wymogów SCT i nieposiadających uprawnień do zwolnienia, wprowadzono trzyletni okres przejściowy (2026–2028), podczas którego będzie można wjeżdżać do strefy po uiszczeniu odpowiedniej opłaty. System opłat przedstawia się następująco:

• Opłata godzinowa – wynosi 2,50 zł za godzinę;
• Opłata dzienna – w roku 2026 wniesienie opłaty za dwie godziny z rzędu jest równoznaczne z dopuszczeniem auta do poruszania się po SCT do końca danego dnia. W roku 2027 taka opłata dzienna będzie wynosiła 15 zł (opłata za 6 godzin z rzędu);

Władze miasta wprowadziły rónież abonament miesięczny – dla osób regularnie dojeżdżających do pracy:

• w 2026 roku: 100 zł miesięcznie,
• w 2027 roku: 250 zł miesięcznie,
• w 2028 roku: aż 500 zł miesięcznie.

W Warszawie SCT dawkowane jest od 2024 r. Już wkrótce nowe ograniczenia dla aut benzynowych i diesli

Strefa swoim zakresem obejmuje większość Śródmieścia oraz fragmenty otaczających je dzielnic. Łącznie SCT obejmie obszar 37 km kw., czyli 7 proc. powierzchni stolicy.

Dotychczas zakaz obejmował auta benzynowe oraz LPG niespełniające normy Euro 2 oraz starsze niż rocznik 1997. W przypadku diesla zakaz wjazdu obejmuje auta niespełniające normy Euro 4 oraz starsze niż rocznik 2006. Podobnie jak w przypadku Krakowa utworzona została strona internetowa, na której można sprawdzić, czy dane auto jest uprawnione do wjazdu do strefy:

sprawdzsct.zdm.waw.pl

SCT w Warszawie wchodzi na "wyższy poziom”. Mieszkańcy płacący podatki również zostaną objęci strefą

Wprowadzenie strefy podzielono na 5 etapów. Planowane ograniczenia w możliwości wjazdu do miasta są „dawkowane” stopniowo aż do 2032 r. Póki co władze miasta wdrożyły drugi etap ograniczeń, który od 1 stycznia 2026 r. zakazuje wjazdu pojazdów z silnikiem benzynowym (w tym LPG) starszych niż 26 lat lub niespełniających normy Euro 3, a także pojazdów z silnikiem diesla starszych niż 17 lat lub niespełniających normy Euro 5.

W kolejnym - trzecim etapie (wchodzącym w życie w 2028 r.) zakaz obejmie również mieszkańców płacących podatki i rozliczających się w Warszawie. Obecnie korzystają oni ze specjalnych warunków i są zwolnione z wymagań SCT. W 2028 r. SCT zostaną objęte auta spalinowe 22-letnie (spełniające normę EURO 4) w przypadku aut benzynowych oraz 13-letnie (spełniające normę EURO 6) – w przypadku diesli.

W czwartym etapie, wchodzącym w życie w 2030 r., do SCT wjadą już tylko auta maksymalnie 22-letnie (spełniające normę EURO 5) w przypadku aut benzynowych oraz 11-letnie (spełniające normę EURO 6d-TEMP) – w przypadku diesli.

Co grozi za wjazd nieuprawnionym autem do Strefy Czystego Transportu? Wysokość kar

Wjazd do strefy jest kontrolowany automatycznie – przez kamery odczytujące numery rejestracyjne i porównujące je z bazą danych systemu Strefy Czystego Transportu. Dzięki temu służby mogą w szybki sposób zdalnie sprawdzić status pojazdu w systemie informatycznym.

Jeżeli chodzi o kary, zastosowanie znajduje art. 96c Kodeksu wykroczeń, przewidujący grzywnę do 500 zł za naruszenie zakazu wjazdu do strefy czystego transportu. Aby niepotrzebnie nie narażać się na kontrolę, miasta wprowadzają nalepki na szybę informujące o tym, że dane auto jest uprawnione do poruszania się po strefie. Brak takiej nalepki, jeżeli auto jest uprawnione – co do zasady nie powoduje żadnych konsekwencji.

Czy wprowadzenie Strefy Czystego Transportu staje się obowiązkowe w przypadku stwierdzenia złej jakości powietrza w danym mieście?

Możliwość ustanowienia Strefy Czystego Transportu wynika z ustawy z dnia 11 stycznia 2018 r. o elektromobilności i paliwach alternatywnych. Zgodnie z art. 39:

"W celu ograniczenia negatywnego oddziaływania emisji zanieczyszczeń z transportu na zdrowie ludzi i środowisko na terenie gminy można ustanowić strefę czystego transportu obejmującą drogi, których zarządcą jest gmina, do której zakazuje się wjazdu pojazdów samochodowych w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r."

Ustawa przewiduje wyłączenia z SCT m.in dla samochodów elektrycznych lub napędzanych wodorem. Do strefy bez ograniczeń mogą wjeżdżać pojazdy uprzywilejowane, służby państwowe, pojazdy specjalne czy flota służb mundurowych.

Zgodnie z treścią art. 39 par. 3a:

"Jeżeli ocena poziomów substancji w powietrzu, o której mowa w art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska, wykazała przekroczenie średniorocznego poziomu dopuszczalnego dwutlenku azotu w mieście, w którym liczba mieszkańców jest większa niż 100 000, to od dnia 1 stycznia roku następującego po roku, w którym prezydent tego miasta otrzymał wyniki oceny zgodnie z art. 89 ust. 1a tej ustawy, rada gminy ustanawia w drodze uchwały strefę czystego transportu w tym mieście."

Strefę ustanawia się na czas nieoznaczony lub oznaczony - nie krótszy jednak niż 5 lat. SCT może zostać zniesiona, jeżeli ocena poziomów substancji w powietrzu, w kolejnych trzech latach nie wykaże przekroczenia średniorocznego poziomu dopuszczalnego dwutlenku azotu. Decyzja zależy jednak od władz miasta, gdyż powyższy przepis jest fakultatywny.

Katowice pracują nad wprowadzeniem SCT. Strefa Czystego Transportu wkracza do polskich miast

Kolejnym miastem w Polsce, które przygotowuje się do wprowadzenia SCT, są Katowice. Powodem jest fatalna jakość powietrza w stolicy województwa. Dane z pomiarów stężenia szkodliwych dla zdrowia tlenków azotu (NO₂) wykonała Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia (GZM). Złą sytuację potwierdza również raport Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska.

Jak podaje SmogLab, z największych w historii pomiarów zanieczyszczeń powietrza na Śląsku z 2025 roku wynika, że na 122 punkty pomiarowe w Katowicach aż 119 nie spełnia zaktualizowanych norm dla tlenków azotu (20 μg/m³). Polska jest na etapie ich wdrażania i wprowadzi je najpóźniej w 2030 roku. Ponad to, żaden z katowickich punktów nie spełnia wytycznych Światowej Organizacji Zdrowia (10 μg/m³), a dopiero ten poziom uznawany jest za bezpieczny dla zdrowia i życia mieszkańców.

Badania ilościowe przeprowadzone przez Opinia24 na reprezentatywnej próbie 500 mieszkańców Katowic w lipcu 2025 roku wskazują, że 3/4 mieszkańców Katowic dostrzega problem jakości powietrza w mieście, a 80 proc. z nich odpowiedzialnością za rozwiązanie tego problemu obarcza władze miasta.

Mieszkańcy pytani o SCT jeszcze przed ogłoszeniem konieczności jej wprowadzenia w większości są jej przychylni.55 proc. respondentów zgadza się na ograniczenie wjazdu najbardziej zanieczyszczających pojazdów. Przeciwko jest 34 proc., natomiast 11 proc. nie ma zdania.

Strefa Czystego Transportu w innych polskich miastach

Czy w innych miastach w Polsce również rozważa się wprowadzenie SCT? W przypadku Białegostoku nie planuje się wprowadzenia Strefy Czystego Transportu. Jak podkreślają władze miasta, obecne warunki nie uzasadniają takiego kroku.

Jak podaje smoglab.pl również Poznań nie planuje obecnie wprowadzenia Strefy Czystego Transportu, choć miasto podejmuje inne działania mające na celu ograniczenie ruchu samochodowego, zwłaszcza w centrum.

“Obecnie w celu poprawy systemu parkowania oraz ograniczenia ruchu w centrum, rozszerzamy Strefę Płatnego Parkowania oraz wprowadzamy organizację uspokajającą ruch samochodowy, m.in. poprzez priorytet dla pieszych, rowerzystów i transportu publicznego” – wyjaśnia Jan Kosmecki z Urzędu Miasta Poznania.

Władzę miasta podkreślają również, że nie mają ustawowego obowiązku ustanowienia SCT:

“Ustawodawca uzależnił obowiązek wprowadzenia SCT od konkretnych wyników pomiarów dwutlenku azotu, którego przekroczenie nie zostało dotąd odnotowane w Poznaniu. Miasto Poznań analizuje zasadność wprowadzenia SCT w granicach administracyjnych miasta” – dodaje Jan Kosmecki.

Wdrożenie SCT rozważają władze Gdańska, jednak nie w najbliższym czasie:

"Biorąc pod uwagę wiele niewiadomych związanych z jej funkcjonowaniem, chociażby w kwestii oznakowania pojazdów uprawnionych do wjazdu czy poboru opłat za wjazd, wdrożenia jej należy się spodziewać raczej w ciągu najbliższych lat niż miesięcy" -przekazała smoglab.pl Paulina Chełmińska z Biura Prezydenta Gdańska.

Co myślisz na temat wdrożenia Strefy Czystego Transporty w swoim mieście? [Sondaż]

Źródła:

ztp.krakow.pl

sctwarszawa.pl

smoglab.pl