Na NFZ można wykonać bezpłatnie ponad 100 badań zlecanych przez lekarza rodzinnego (POZ). W ramach ubezpieczenia zdrowotnego dostępny jest także szereg programów profilaktycznych bez skierowania.
Kto może korzystać z badań finansowanych przez NFZ?
Bezpłatne świadczenia medyczne finansowane przez NFZ przysługują każdej osobie, która jest objęta ubezpieczeniem zdrowotnym. To oznacza, że z darmowych badań skorzystają zarówno pracownicy etatowi i na umowie zlecenie, przedsiębiorcy, studenci, emeryci, renciści, rolnicy ubezpieczeni w KRUS, zarejestrowani w UP bezrobotni, a także członkowie rodzin zgłoszeni do ubezpieczenia.
Możliwe jest także zawarcie umowy ubezpieczenia zdrowotnego z NFZ.
Bezpłatna opieka medyczna nawet bez ubezpieczenia
Przepisy wymieniają również kilka grup osób, które nie muszą podlegać ubezpieczeniu zdrowotnemu, by korzystać z darmowej opieki zdrowotnej finansowanej przez NFZ. To w szczególności:
- kobiety w ciąży i w okresie 6 tygodni po porodzie,
- dzieci i młodzież do 18. roku życia,
- osoby w stanie nagłego zagrożenia życia,
- uzależnieni w trakcie leczenia odwykowego.
Badania laboratoryjne na NFZ
Na które badania laboratoryjne skieruje pacjenta lekarz rodzinny, dzięki czemu pacjent nie zapłaci za nie ani złotówki? Lista jest dość długa:
- morfologia krwi z rozmazem, OB, CRP, stężenie witaminy B12, kwasu foliowego, żelaza, ferrytyny, transferyny,
- badanie ogólne moczu, posiew moczu z antybiogramem,
- badanie glukozy na czczo, tzw. krzywa cukrowa (test obciążenia glukozą OGTT 75 g), hemoglobina glikowana HbA1c,
- kreatynina, mocznik, kwas moczowy,
- elektrolity (poziom magnezu, potasu, fosforu, sodu, wapnia),
- próby wątrobowe (ALT, AST, GGTP, ALP, bilirubina całkowita i frakcje),
- lipidogram (cholesterol całkowity, HDL, LDL, triglicerydy
- lipoproteina A (w ramach programu "Moje Zdrowie"),
- hormony: TSH, FT3, FT4, prolaktyna, testosteron, estradiol, FSH, LH, przeciwciała anty-TPO i anty-TG,
- PSA,
- badanie kału na krew utajoną i pasożyty,
- antygeny wirusowe (grypa, RSV, COVID-19) – szybki test lub PCR,
- anty-HCV,
- test HPV HR z genotypowaniem (zamiast tradycyjnej cytologii),
- test na HIV (w koszyku POZ od maja 2025 roku),
- VDRL,
- antygen H. pylori w kale lub mocznikowy test oddechowy,
- HBsAg, anty-HBs,
- toxoplazma IgG/IgM,
- różyczka IgG,
- diagnostyka serologiczna w kierunku alergii (profil wziewny, pokarmowy),
- posiew wymazu z gardła, nosa, kału.
Badania obrazowe na NFZ
W ramach bezpłatnej opieki zdrowotnej pacjent może zostać skierowany przez lekarza POZ lub lekarza specjalistę także na liczne badania obrazowe (USG, TK). Na NFZ ze skierowaniem można zrobić:
- kolonoskopię,
- gastroskopię,
- mammografię po 45. roku życia (od 1 stycznia 2026 r. obowiązuje centralna e-rejestracja),
- USG (jamy brzusznej i układu moczowego, tarczycy, węzłów chłonnych, gruczołu krokowego, transwaginalne, piersi),
- USG Doppler,
- RTG klatki piersiowej, czaszki, miednicy, zatok przynosowych, kończyn górnych i dolnych,
- echokardiografię przezklatkową (echo serca),
- biopsję cienkoigłową tarczycy pod kontrolą USG,
- próbę wysiłkową,
- EKG w spoczynku,
- Holter EKG (24-godzinny zapis rytmu serca),
- Holter ciśnieniowy (ABPM),
- TK tętnic wieńcowych (z oceną zwapnień),
- NDTK (w ramach ogólnopolskiego programu wczesnego wykrywania raka płuca),
- spirometrię z próbą rozkurczową.
Ważne
Na część badań skieruje lekarz POZ, lista dostępnych badań, na które może wystawić skierowanie lekarz rodzinny jest dłuższa, jeśli placówka realizuje opiekę koordynowaną. Warto przy tym pamiętać, że skierowania na dodatkowe badania z danej dziedziny wystawiają również lekarze specjaliści, do których kieruje lekarz rodzinny.
To badanie bezpłatnie zrobisz tylko w ramach programu "Moje Zdrowie". Jest kluczowe dla oceny ryzyka kardiologicznego
Część pacjentów decyduje się na wykonanie badań prywatnie, obawiając się nie tylko długich terminów oczekiwania, lecz także tego, że lekarz rodzinny - w ich ocenie - nie wystawi skierowania. Zdarza się, że konkretne badania dostępne na NFZ zlecane są tylko w ramach programów profilaktycznych. Dobrym przykładem może być tutaj oznaczenie lipoproteiny A.
Jej poziom określa się raz w życiu (jest właściwie niezmienny), za to pozwala oszacować ryzyko wystąpienia wielu groźnych chorób. Jak dowiadujemy się od lekarza POZ, pacjenci otrzymują skierowanie na to badanie właściwie tylko w ramach programu "Moje Zdrowie". Prywatnie - zgodnie z cennikami laboratoriów - trzeba za nie zapłacić ok. 70 zł.
Absolwentka filologii polskiej i studiów z zakresu samorządu terytorialnego i polityki regionalnej na Uniwersytecie Warszawskim. Zajmuje się tematyką społeczną, zdrowotną oraz zagadnieniami związanymi z zabezpieczeniem społecznym i świadczeniami dla rodzin, seniorów oraz osób bezrobotnych. W przeszłości związana z wydawnictwami Edipresse Polska i ZPR Media. W swojej pracy koncentruje się na wyjaśnianiu przepisów w przystępny sposób. Zainteresowana reportażem społecznym i tematyką feministyczną.
