Urzędnicy kontrolują kompostowniki. Kontrole potrwają do końca października i listopada
Jesienią 2026 r. samorządy sprawdzają, czy właściciele domów jednorodzinnych, którzy zadeklarowali kompostowanie bioodpadów, rzeczywiście spełniają warunki korzystania z niższych opłat za śmieci. Kontrole prowadzone są między innymi w Gdańsku, Kołobrzegu, Szczecinku i Krośnie. Obejmują nieruchomości, których właściciele zgłosili posiadanie przydomowego kompostownika i otrzymują z tego tytułu częściowe zwolnienie z opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.
W Gdańsku kontrole rozpoczęły się we wrześniu i zgodnie z zapowiedzią urzędu potrwają do końca października 2026 r. Pracownicy sprawdzają, czy na posesji znajduje się kompostownik oraz czy faktycznie trafiają do niego bioodpady. Kontrolerzy mają posiadać legitymacje służbowe i imienne upoważnienia. Podczas oględzin wykonują również zdjęcia kompostownika i zgromadzonego w nim materiału.
Podobne działania prowadzone są w Kołobrzegu, gdzie wyrywkowe kontrole zaplanowano na wrzesień i październik. Nieruchomości odwiedzają pracownicy Wydziału Ochrony Środowiska i Gospodarki Odpadami w asyście strażników miejskich.
W Szczecinku kontrole mają potrwać od września do listopada. Według informacji samorządu posiadanie kompostownika zadeklarowało około 150 właścicieli nieruchomości. Miasto zapowiedziało wysyłanie pism informujących o planowanych terminach wizyt. Urzędnicy weryfikują deklaracje i dokumentują ustalenia zdjęciami.
O kontrolach poinformowało również Krosno, gdzie oględziny rozpoczęły się w sierpniu. Przeprowadzają je upoważnieni pracownicy urzędu w obecności właściciela nieruchomości lub pełnoletniego domownika. Sprawdzają zarówno istnienie kompostownika, jak i sposób jego użytkowania.
Podstawą działań jest art. 9u ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Przyznaje on wójtom, burmistrzom i prezydentom miast uprawnienia do kontrolowania przestrzegania przepisów dotyczących gospodarki odpadami. Oznacza to, że podobne oględziny mogą odbywać się również w innych gminach.
Nawet 5 tys. zł grzywny za brak kompostowania. Co dokładnie grozi właścicielowi?
Najpoważniejsza sankcja finansowa dotyczy sytuacji, w której właściciel zadeklarował posiadanie kompostownika i kompostowanie bioodpadów, ale w rzeczywistości nie spełnia tych warunków.
Ważne
Art. 10 ust. 2c ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach przewiduje karę grzywny dla osoby, która wbrew złożonej informacji nie posiada kompostownika przydomowego albo nie kompostuje w nim bioodpadów stanowiących odpady komunalne.
Ta, zgodnie z art. 24 § 1 Kodeksu wykroczeń grzywna może wynieść od 20 do 5000 zł. Nie oznacza to jednak, że za każdą nieprawidłowość właściciel automatycznie zapłaci najwyższą kwotę.
Grzywny nie należy również mylić z utratą ulgi. Są to odrębne konsekwencje, które mogą wystąpić równocześnie
Odpowiedzialność za wykroczenie wymaga ustalenia okoliczności sprawy w odpowiednim postępowaniu. Wysokość ewentualnej grzywny zależy między innymi od charakteru naruszenia oraz sytuacji sprawcy.
Co istotne, art. 10 ust. 2c nie przewiduje grzywny do 5000 zł za samo uniemożliwienie oględzin. Przepis dotyczy braku zadeklarowanego kompostownika lub faktycznego kompostowania. Uniemożliwienie kontroli jest natomiast jedną z ustawowych przesłanek utraty zwolnienia z opłaty. Nie wyklucza to odrębnej odpowiedzialności, jeżeli konkretne zachowanie narusza inne przepisy.
Utrata ulgi na śmieci. Niższe opłaty można odzyskać najwcześniej po sześciu miesiącach
Dla osób korzystających ze zniżki podstawową konsekwencją nieprawidłowości jest utrata prawa do częściowego zwolnienia z opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.
Art. 6k ust. 4b ustawy przewiduje taką sankcję w trzech sytuacjach:
- gdy właściciel nie posiada zadeklarowanego kompostownika,
- nie kompostuje w nim bioodpadów albo
- uniemożliwia wójtowi, burmistrzowi, prezydentowi miasta lub upoważnionej osobie przeprowadzenie oględzin nieruchomości.
Wystąpienie jednej z tych przesłanek stanowi podstawę do wydania decyzji stwierdzającej utratę zwolnienia. Ulga przepada wtedy od pierwszego dnia miesiąca, w którym stwierdzono nieprawidłowość.
Przykład
Jeżeli nastąpi to w październiku, właściciel traci prawo do niższej opłaty od 1 października, nawet gdy decyzja zostanie wydana później.
Co więcej, naprawienie nieprawidłowości nie przywraca automatycznie zniżki. Sam zakup kompostownika po kontroli albo rozpoczęcie kompostowania nie wystarczy, aby od razu ponownie płacić mniej. Zgodnie z art. 6k ust. 4c właściciel może ponownie skorzystać ze zwolnienia najwcześniej po upływie sześciu miesięcy od dnia, w którym decyzja o jego utracie stała się ostateczna. Musi także złożyć nową deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.
Sześciomiesięcznego terminu nie liczy się od dnia kontroli ani od początku miesiąca, za który cofnięto ulgę. Rozpoczyna się on dopiero wtedy, gdy decyzja stanie się ostateczna. W praktyce właściciel może więc ponosić pełną opłatę przez okres dłuższy niż pół roku.
Ile wynosi ulga za kompostownik? Konkretne kwoty pokazuje Szczecinek
Wysokość zniżki zależy od gminy. Art. 6k ust. 4a ustawy zobowiązuje rady gmin do wprowadzenia częściowego zwolnienia dla właścicieli nieruchomości zabudowanych domami jednorodzinnymi, którzy kompostują bioodpady w przydomowych kompostownikach.
Samorządy ustalają wysokość ulgi proporcjonalnie do zmniejszenia kosztów gospodarowania odpadami komunalnymi. Dlatego w poszczególnych miejscowościach oszczędności mogą być różne.
Przykład
Przykładem jest Szczecinek. Od 1 lipca 2026 r. podstawowa opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi wynosi tam 46 zł miesięcznie od mieszkańca. Właściciele domów jednorodzinnych kompostujący bioodpady mogą skorzystać ze zwolnienia w wysokości 3 zł miesięcznie od osoby.
Dla czteroosobowej rodziny oznacza to 12 zł oszczędności miesięcznie, czyli 144 zł rocznie. Utrata zwolnienia na sześć miesięcy zwiększy jej wydatki o 72 zł. Jeśli okres bez ulgi będzie dłuższy, wzrośnie również dodatkowy koszt. Warto przy tym pamiętać, że w Szczecinku korzystanie z ulgi wyklucza oddawanie bioodpadów podczas zbiórki prowadzonej bezpośrednio sprzed nieruchomości. Właściciele deklarujący kompostowanie nie otrzymują worków na tę frakcję odpadów.
Zasady obowiązujące w innych gminach mogą się różnić, dlatego przed złożeniem deklaracji należy sprawdzić lokalny regulamin utrzymania czystości i porządku oraz uchwałę określającą wysokość zwolnienia.
Co sprawdzają urzędnicy? Sam zakup kompostownika nie wystarczy
Kontrolerzy weryfikują nie tylko to, czy kompostownik znajduje się na posesji. Równie ważne jest jego faktyczne wykorzystywanie do przetwarzania bioodpadów powstających w gospodarstwie domowym.
Pusty pojemnik ustawiony wyłącznie po to, by uzyskać niższą opłatę, nie spełnia warunków zwolnienia. Nie oznacza to automatycznie, że kompostownik musi być stale wypełniony świeżymi odpadami. Kompostowanie jest procesem biologicznym, którego przebieg zależy między innymi od pory roku, rodzaju materiału i stopnia jego rozkładu. Przepisy nie określają minimalnej ilości bioodpadów, jaka powinna znajdować się w kompostowniku podczas kontroli.
Jenocześnie ustawa nie narzuca jednego konkretnego modelu kompostownika. Mogą być wykorzystywane między innymi gotowe pojemniki ogrodowe oraz odpowiednio przygotowane konstrukcje drewniane. Urząd Miasta Krosna wskazuje również możliwość kompostowania w formie pryzmy, w której materiał biodegradowalny układany jest warstwowo.
Przykład
Do kompostowania nadają się przede wszystkim obierki owoców i warzyw, fusy z kawy i herbaty, liście, skoszona trawa oraz rozdrobnione gałęzie. Do zwykłego kompostownika przydomowego nie należy natomiast wrzucać mięsa, tłuszczów, odchodów zwierząt domowych, popiołu z węgla ani materiałów nieulegających biodegradacji.
Sposób prowadzenia kompostowania powinien być również zgodny z lokalnym regulaminem i nie powodować nadmiernych uciążliwości dla sąsiednich nieruchomości.
Kontrola kompostownika. W jakich godzinach urzędnik może wejść na posesję?
Kontrole przydomowych kompostowników podlegają określonym zasadom. Art. 9u ust. 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach odsyła w tym zakresie do art. 379 i 380 Prawa ochrony środowiska.
Na teren nieruchomości niezwiązanej z prowadzeniem działalności gospodarczej osoby uprawnione do kontroli mogą wchodzić w godzinach od 6:00 do 22:00. W przypadku terenów, na których prowadzona jest działalność gospodarcza, przepisy przewidują możliwość wykonywania takich czynności przez całą dobę. Właściciel ma prawo zweryfikować, kto zamierza przeprowadzić oględziny. Kontrolujący powinien posiadać stosowne upoważnienie, a w razie wątpliwości można potwierdzić jego dane i zakres uprawnień w urzędzie. Podczas kontroli upoważnione osoby mogą dokonywać niezbędnych oględzin, żądać informacji związanych z przedmiotem kontroli oraz dokumentować ustalenia, w tym fotografować kompostownik i jego zawartość.
Z przeprowadzonych czynności sporządzany jest protokół. Zgodnie z art. 380 Prawa ochrony środowiska jeden egzemplarz dokumentu doręcza się kontrolowanemu. Ten, ma prawo zgłosić do niego uwagi i zastrzeżenia wraz z uzasadnieniem. Jeżeli odmówi jego podpisania, kontrolujący odnotowuje ten fakt. Osoba, która odmówiła podpisu, może w ciągu siedmiu dni przedstawić swoje stanowisko na piśmie właściwemu organowi.
Ważne jest przy tym rozróżnienie między odmową podpisania protokołu a uniemożliwieniem kontroli – nie są to czynności tożsame. Również sam fakt, że podczas pojedynczej, niezapowiedzianej wizyty nikogo nie zastano na posesji, nie przesądza jeszcze o świadomym uniemożliwieniu oględzin.
Decyzja o utracie ulgi. Właściciel ma 14 dni na odwołanie
Negatywny wynik kontroli nie pozbawia właściciela możliwości zakwestionowania ustaleń urzędu. Jeżeli zostanie wydana decyzja stwierdzająca utratę prawa do zwolnienia, można wnieść od niej odwołanie. W sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi zastosowanie znajdują przepisy Ordynacji podatkowej, do których odsyła art. 6q ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.
Zgodnie z art. 223 Ordynacji podatkowej termin na wniesienie odwołania wynosi co do zasady 14 dni od dnia doręczenia decyzji. W typowej sprawie dotyczącej opłaty odpadowej rozpatruje je właściwe samorządowe kolegium odwoławcze, a pismo składa się za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżoną decyzję.
W odwołaniu należy wskazać, z jakimi ustaleniami właściciel się nie zgadza i czego się domaga. Warto również przedstawić dowody potwierdzające rzeczywiste kompostowanie, takie jak zdjęcia, dokumentacja sposobu użytkowania kompostownika czy szczegółowe wyjaśnienia dotyczące przebiegu kontroli.
Jeżeli zastrzeżenia dotyczą samego protokołu, najlepiej zgłosić je już podczas oględzin. Pozwoli to udokumentować rozbieżności, zanim urząd wyda decyzję.
Ważne
Informacja o właściwym organie odwoławczym i terminie wniesienia odwołania powinna znajdować się w pouczeniu dołączonym do decyzji.
Rezygnacja z kompostowania wymaga aktualizacji deklaracji. Obowiązuje konkretny termin
Właściciel, który zadeklarował kompostowanie bioodpadów, a następnie z niego zrezygnował, powinien odpowiednio zaktualizować dane przekazane gminie. Zgodnie z art. 6m ust. 2 ustawy zmiana informacji mających wpływ na wysokość należnej opłaty wymaga złożenia nowej deklaracji do dziesiątego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła zmiana.
Przykład
Oznacza to, że osoba, która przestała kompostować bioodpady w październiku 2026 r., powinna co do zasady złożyć nową deklarację najpóźniej 10 listopada. Opłatę w zmienionej wysokości uiszcza się już za miesiąc, w którym nastąpiła zmiana.
Kompostownik bez pozwolenia na budowę. GUNB wyjaśnił zasady
Wątpliwości właścicieli nieruchomości dotyczą nie tylko kontroli, ale również formalności związanych z ustawieniem kompostownika w ogrodzie. W interpretacji opublikowanej 10 lutego 2026 r. Główny Urząd Nadzoru Budowlanego wskazał, że kompostownik, ze względu na niewielkie rozmiary i funkcję związaną z gromadzeniem odpadków roślinnych, należy kwalifikować jako obiekt małej architektury.
GUNB powołał się między innymi na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 17 lipca 2018 r. (sygn. akt II SA/Rz 413/18). Sąd zaakceptował wówczas zakwalifikowanie rozpatrywanego kompostownika jako obiektu małej architektury. Ma to istotne znaczenie praktyczne. Art. 29 ust. 2 pkt 19 Prawa budowlanego zwalnia budowę obiektów małej architektury poza miejscami publicznymi zarówno z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę, jak i dokonania zgłoszenia.
Typowy, niewielki kompostownik w prywatnym przydomowym ogrodzie można więc co do zasady ustawić bez tych formalności. Innej oceny mogą wymagać nietypowe, rozbudowane konstrukcje, których charakter nie odpowiada obiektom małej architektury. Nie oznacza to również dowolności w wyborze lokalizacji. Należy uwzględnić przepisy dotyczące usytuowania określonych urządzeń sanitarno-gospodarczych, lokalne wymagania oraz prawa sąsiadów.
W przypadku niewielkiego kompostownika nie ma podstaw do przyjmowania wymogu zachowania co najmniej 2 m od granicy działki. Potwierdza to przywołany wyrok WSA w Rzeszowie, w którym zakwestionowano stosowanie takiego wymagania do kompostownika o niewielkich rozmiarach. Z kolei § 36 ust. 3 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych przewiduje szczególne wymagania odległościowe wyłącznie dla kompostowników o pojemności powyżej 10 m³ do 50 m³.
Niezależnie od kwalifikacji budowlanej właściciel powinien pamiętać o art. 144 Kodeksu cywilnego. Jeżeli kompostownik powoduje nadmierne uciążliwości zapachowe, przyciąga duże ilości owadów albo w inny sposób zakłóca korzystanie z sąsiedniej nieruchomości ponad przeciętną miarę, sąsiad może dochodzić ochrony swoich praw.
Jak nie stracić ulgi na śmieci podczas kontroli kompostownika?
- Dla właścicieli domów najważniejsze jest zachowanie zgodności między informacjami podanymi w deklaracji odpadowej a rzeczywistym sposobem gospodarowania bioodpadami.
- W przypadku złożenia stosownej deklaracji, kompostownik musi być faktycznie wykorzystywany, a sposób kompostowania musi odpowiadać wymaganiom lokalnego regulaminu. Nie trzeba przy tym kupować określonego modelu urządzenia ani utrzymywać w nim stałej ilości świeżych odpadów.
- Podczas oględzin należy zweryfikować uprawnienia kontrolujących, zapoznać się z protokołem i zgłosić ewentualne zastrzeżenia, jeżeli opisany w nim stan nie odpowiada rzeczywistości.
- Właściciel, który przestał kompostować bioodpady, powinien z kolei terminowo zaktualizować deklarację, zamiast nadal korzystać ze zwolnienia, do którego nie spełnia już warunków.
Podstawa prawna:
- ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 733 z późn. zm.);
- ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 795);
- ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. 2025 poz. 647 ze zm.);
- ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2026 poz. 622 ze zm.);
- ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (Dz.U. 2025 poz. 734 ze zm.).
Żródła informacji:
- Urząd Miejski w Gdańsku, Urząd Miasta Kołobrzeg, Urząd Miasta Szczecinek, Urząd Miasta Krosna
- Ciekawe interpretacje GUNB - kompostownik jako obiekt małej architektury
Krzysztof Rybak – prawnik, redaktor Forsal.pl, absolwent Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Zajmuję się tematyką podatków, nieruchomości oraz prawa cywilnego i gospodarczego. W swoich tekstach wyjaśniam zmiany w przepisach i ich praktyczne skutki. Przez lata byłem związany z branżą naukową i rolniczą. Zostałem wyróżniony przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi za osiągnięcia w obszarze rynku konopnego.
