Nowy obowiązek dla właścicieli nieruchomości: śmieci trzeba będzie zabezpieczyć przed zwierzętami
Ministerstwo Klimatu i Środowiska przedstawiło kolejną wersję projektu oznaczonego numerem UD252. Jedna z nowych regulacji dotyczy zabezpieczania odpadów przed dostępem dzikich zwierząt.
W art. 5 ust. 1 ustawy ma zostać dodany nowy obowiązek, zgodnie z którym właściciele nieruchomości będą musieli zapewnić:
„zabezpieczenie pojemników, worków oraz miejsc gromadzenia odpadów przed dostępem zwierząt dziko występujących na terenie gminy”.
Przepis nie wskazuje więc konkretnego rodzaju pojemnika ani nie nakazuje automatycznej wymiany wszystkich używanych obecnie kontenerów. Liczyć ma się przede wszystkim efekt w postaci tego, iż dzikie zwierzęta nie powinny mieć dostępu do zgromadzonych odpadów.
W praktyce może to oznaczać, że w przypadku części nieruchomości wystarczające będzie odpowiednie zamykanie pojemników albo zastosowanie dodatkowych zabezpieczeń. Jeżeli jednak dotychczasowe rozwiązanie nie będzie skutecznie chroniło odpadów przed zwierzętami, właściciel nieruchomości może być zmuszony do wprowadzenia dalej idących zmian, np. budowy ogrodzenia lub zastosowania legalnych środków odstraszających.
Co istotne, obowiązek ma dotyczyć nie tylko samych kontenerów. Projekt wymienia również worki na odpady oraz całe miejsca przeznaczone do ich gromadzenia.
Czy trzeba będzie wymienić pojemnik na odpady na nowy?
Projekt nie wprowadza jednego obowiązkowego modelu „śmietnika odpornego na zwierzęta”. Nie przewiduje również, że każdy właściciel nieruchomości będzie musiał kupić nowy pojemnik. Sposób zabezpieczenia ma zależeć od warunków panujących w konkretnym miejscu.
Inaczej może wyglądać to na osiedlu położonym w centrum miasta, a inaczej w miejscowości, w której regularnie pojawiają się dziki lub inne duże dzikie zwierzęta. Jeżeli używany obecnie pojemnik można skutecznie zamknąć w taki sposób, aby uniemożliwić zwierzętom dostęp do odpadów, jego wymiana może nie być potrzebna. Najważniejsze jest zatem to, czy zastosowane zabezpieczenie rzeczywiście spełnia swoją funkcję.
Gmina może nakazać usunięcie nieprawidłowości
Nowy obowiązek wynikający z projektowanych przepisów ma zostać objęty istniejącym mechanizmem kontroli związanym z obowiązkami określonymi w art. 5 ust. 1 ustawy. Jeżeli zostanie stwierdzone, że właściciel nieruchomości nie wykonuje ciążącego na nim obowiązku, wójt, burmistrz albo prezydent miasta będzie mógł wydać decyzję nakazującą jego wykonanie.
Właściciel nieruchomości może więc zostać zobowiązany do poprawienia sposobu zabezpieczenia pojemników, worków albo całego miejsca, w którym gromadzone są odpady. W praktyce oznacza to, że jeżeli zastosowane rozwiązanie okaże się nieskuteczne i zwierzęta nadal będą miały dostęp do odpadów, organ gminy będzie mógł zażądać usunięcia nieprawidłowości.
Za niezabezpieczony pojemnik na odpady może grozić grzywna
Na decyzji nakazującej usunięcie nieprawidłowości konsekwencje mogą się jednak nie skończyć. Art. 10 ust. 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach przewiduje grzywnę za niewykonywanie obowiązków określonych w art. 5 ust. 1 lub 1a. Jeżeli nowy obowiązek zabezpieczania odpadów przed dzikimi zwierzętami zostanie wprowadzony do art. 5 ust. 1, zostanie tym samym objęty już istniejącym przepisem sankcyjnym.
Sama ustawa nie określa w tym przypadku odrębnej wysokości grzywny. Zastosowanie mają więc ogólne przepisy Kodeksu wykroczeń, zgodnie z którymi grzywnę wymierza się co do zasady w wysokości od 20 do 5000 zł, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
Trzeba przy tym podkreślić, że kwota 5000 zł jest górną granicą wynikającą z ogólnych przepisów dotyczących wykroczeń. Nie oznacza to więc, że każdorazowe stwierdzenie braku odpowiedniego zabezpieczenia pojemnika automatycznie będzie skutkowało grzywną właśnie w takiej wysokości.
Dlaczego śmietniki mają być zabezpieczane?
Resort uzasadnia projektowaną zmianę problemami związanymi z coraz częstszym pojawianiem się dzikich zwierząt na terenach zamieszkanych przez ludzi. Łatwo dostępne odpady mogą stać się dla nich źródłem pożywienia.
Jeżeli zwierzęta regularnie znajdują jedzenie w pobliżu domów, osiedli lub punktów gromadzenia odpadów, mogą zacząć wracać w te miejsca. Z czasem mogą również przyzwyczajać się do obecności ludzi i kojarzyć tereny zabudowane z łatwym dostępem do pożywienia. To z kolei zwiększa ryzyko konfliktów między ludźmi a dzikimi zwierzętami.
Na potrzebę ograniczania dostępu zwierząt do odpadów zwracały uwagę m.in. Instytut Ochrony Przyrody PAN oraz WWF Polska. Zabezpieczanie źródeł pożywienia pozostawianych przez ludzi jest jednym ze sposobów ograniczania sytuacji, w których dzikie zwierzęta przyzwyczajają się do zdobywania pokarmu na terenach zabudowanych. Problem ma szczególne znaczenie na obszarach, na których pojawiają się duże ssaki, w tym dziki oraz duże drapieżniki. Na tym jednak planowane zmiany się nie kończą.
Projekt zmienia też zasady karania za błędy w segregacji odpadów
Obowiązek zabezpieczania śmietników nie jest jedyną zmianą przewidzianą w przytaczanym projekcie . Projekt zakłada również odejście od automatycznego wszczynania postępowania po każdym stwierdzonym przypadku niewłaściwej segregacji odpadów.
Organ gminy ma otrzymać możliwość oceny konkretnej sytuacji z uwzględnieniem m.in. charakteru naruszenia, jego skali, częstotliwości występowania oraz wiarygodności zgromadzonych dowodów. W praktyce pojedynczy błąd w segregacji odpadów nie będzie więc musiał automatycznie oznaczać wszczęcia postępowania w sprawie nałożenia podwyższonej opłaty.
Rozwiązanie ma umożliwić bardziej indywidualne podejście do stwierdzanych nieprawidłowości, zamiast traktowania w taki sam sposób zarówno jednorazowych pomyłek, jak i powtarzającego się niewypełniania obowiązku selektywnej zbiórki odpadów.
Gminy mają dostać nowe narzędzia do kontroli opłat
Projekt przewiduje również możliwość wykorzystywania danych dotyczących zużycia wody przy sprawdzaniu, czy deklaracje dotyczące opłat za gospodarowanie odpadami odpowiadają rzeczywistej sytuacji na danej nieruchomości.
Dane te mają służyć przede wszystkim do typowania nieruchomości, w przypadku których mogą występować nieprawidłowości. Chodzi m.in. o sytuacje, w których liczba osób faktycznie korzystających z nieruchomości może nie odpowiadać informacjom podanym w deklaracji dotyczącej opłat za odpady. Po zgłoszeniu uwag dotyczących ochrony danych osobowych projekt został uzupełniony o dodatkowe ograniczenia odnoszące się do zakresu i częstotliwości pozyskiwania tego rodzaju informacji.
Będą też dodatkowe zbiórki problemowych odpadów
Gminy mają również zostać zobowiązane do zapewnienia dodatkowych form odbioru wybranych odpadów problemowych, niezależnie od funkcjonowania stacjonarnych punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych, czyli PSZOK-ów.
Takie zbiórki mają odbywać się co najmniej raz na pół roku i mogą obejmować m.in. tekstylia i odzież, zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny, meble, opony, baterie, akumulatory, przeterminowane leki oraz chemikalia. Na dostosowanie systemu do nowych wymagań gminy mają otrzymać 24 miesiące.
Nowe obowiązki dla właścicieli nieruchomości od 1 stycznia 2027 r.
Zgodnie z obecną wersją projektu zasadnicza część nowelizacji ma wejść w życie 1 stycznia 2027 r. Dla części rozwiązań (np. mobilne punkty PSZOK) przewidziano jednak inne terminy oraz dodatkowe okresy przejściowe.
Z punktu widzenia właścicieli nieruchomości najważniejsze jest to, że opisane obowiązki jeszcze nie obowiązują. Projekt znajduje się na etapie prac legislacyjnych. Do momentu zakończenia procesu legislacyjnego i podpisania ustawy przez Prezydenta zarówno ostateczna treść przepisów, jak i terminy ich wejścia w życie mogą jeszcze ulec zmianie.
Aktualny status prac nad projektem, znajduje się w biuletynie informacji publiczne Rządowego Centrum Legislacji.
Źródła: PAP, RCL
Podstawa prawna:
- projekt ustawy o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz ustawy o zmianie ustawy – Prawo geologiczne i górnicze oraz niektórych innych ustaw (UD252);
- ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. 2025 poz. 733 ze zm);
- ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (Dz.U. 2025 poz. 734 ze zm).
Krzysztof Rybak – prawnik, redaktor Forsal.pl, absolwent Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Zajmuję się tematyką podatków, nieruchomości oraz prawa cywilnego i gospodarczego. W swoich tekstach wyjaśniam zmiany w przepisach i ich praktyczne skutki. Przez lata byłem związany z branżą naukową i rolniczą. Zostałem wyróżniony przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi za osiągnięcia w obszarze rynku konopnego.