Ważne
SKRÓT:
- RPO pozytywnie ocenia projekt ustawy upraszczającej procedurę „Niebieskiej Karty", ale zgłasza konkretne zastrzeżenia.
- Rząd chce uzależnić zasiłek rodzinny na dzieci do 3. roku życia od potwierdzenia opieki medycznej - RPO ostrzega, że nie obejmie to wszystkich dzieci zagrożonych przemocą.
- Tylko w 30% powiatów co roku organizowana jest choć jedna edycja programu korekcyjno-edukacyjnego dla sprawców przemocy - wynika z danych NIK.
- Projekt wprowadza elektroniczny system „eNK@", który zastąpi papierową dokumentację procedury od 1 czerwca 2027 roku.
- RPO apeluje o doprecyzowanie przepisów dotyczących natychmiastowego odbierania dzieci z niebezpiecznego środowiska.
Czym jest procedura „Niebieskiej Karty" i co zmieni nowa ustawa?
Procedura „Niebieskiej Karty" to narzędzie, które ma zatrzymać przemoc domową i zapewnić bezpieczeństwo osobom jej doświadczającym. Uruchamiają ją m.in. pracownicy socjalni, policjanci, nauczyciele czy lekarze, gdy podejrzewają, że w danym domu dochodzi do przemocy.
Projekt ustawy (UD 246), który trafił do konsultacji publicznych w czerwcu 2026 roku, ma odbiurokratyzować tę procedurę. Dziś jest ona prowadzona w całości na papierze - od wypełnienia formularza „Niebieska Karta-A", przez pracę z osobą doznającą przemocy, po dokumentację kończącą sprawę.
Zastępca RPO Adam Krzywoń w piśmie do Pełnomocniczki Rządu do Spraw Równości Katarzyny Kotuli ocenił projekt pozytywnie, podkreślając, że odpowiada on na realne problemy sygnalizowane od lat przez Rzecznika i Najwyższą Izbę Kontroli. Nie wszystko jednak jest idealnie w zmianach przepisów - RPO zwrócił uwagę na kilka problemów nowelizacji.
Zasiłek rodzinny za wizytę u lekarza - dlaczego RPO ma co do tego rozwiązania wątpliwości?
Ważne
Projekt wprowadza nowy warunek: zasiłek rodzinny na dziecko do ukończenia 3. roku życia ma przysługiwać tylko wtedy, gdy dziecko pozostaje pod opieką medyczną. Rodzic będzie musiał raz na kwartał przedstawić zaświadczenie od lekarza, pielęgniarki lub położnej.
Pomysł ma chronić najmłodsze dzieci, które nie chodzą jeszcze do szkoły i przez to pozostają poza systemem instytucjonalnej kontroli. RPO docenia ten cel, ale wskazuje poważną lukę.
"Wzmocnienie ochrony nie obejmie wszystkich dzieci we wskazanej grupie wiekowej, gdyż prawo do tej formy świadczenia przysługuje wyłącznie rodzinom spełniającym ustawowe kryterium dochodowe" - napisał Adam Krzywoń, Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich, w piśmie do Pełnomocniczki Rządu.
Zasiłek rodzinny przysługuje tylko rodzinom o dochodzie nieprzekraczającym 674 zł na osobę (lub 764 zł, gdy dziecko ma niepełnosprawność). Im niższe kryterium dochodowe, tym mniej rodzin obejmie ten mechanizm kontrolny - a tym samym więcej dzieci pozostanie poza nim.
RPO pyta też, co się stanie, jeśli rodzic nie dostarczy zaświadczenia w terminie. Projekt nie precyzuje, czy taka sytuacja powinna automatycznie skutkować np. wizytą pracownika socjalnego, czy utratą świadczenia.
Odbieranie dzieci z domu - jakie problemy widzi RPO?
Drugim obszarem krytykowanym przez Rzecznika jest procedura natychmiastowego odebrania dziecka z niebezpiecznego środowiska, uregulowana w art. 12a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Decyzję o odebraniu dziecka podejmują wspólnie pracownik socjalny, policjant oraz lekarz, ratownik medyczny lub pielęgniarka.
RPO od dawna sygnalizuje, że w praktyce bywa to trudne do zrealizowania. Pracownicy socjalni nie zawsze są dostępni poza godzinami pracy ośrodków pomocy społecznej. Zdarzają się też odmowy przyjazdu zespołu ratownictwa medycznego na wezwanie policji lub pracownika socjalnego.
"Nie zostało również określone, kto jest odpowiedzialny za przewóz dziecka oraz pokrycie kosztów jego transportu" - wskazuje RPO w piśmie do Ministerstwa.
Mimo że problem jest znany od lat, projekt nie zawiera żadnych zmian w tym zakresie. RPO ponownie apeluje o doprecyzowanie, kto i w jaki sposób ma zapewniać udział wszystkich trzech służb w tej procedurze - także w nocy i w weekendy.
Brak miejsc w programach dla sprawców przemocy w powiatach - jaka jest skala problemu według NIK?
Projekt skraca terminy dla osób skierowanych do programów korekcyjno-edukacyjnych lub psychologiczno-terapeutycznych - z 30 do 14 dni na zgłoszenie się. RPO ostrzega, że to rozwiązanie może się nie sprawdzić, bo w wielu powiatach po prostu brakuje miejsc w takich programach.
Ważne
Najwyższa Izba Kontroli sprawdziła to w swoim raporcie. Wynik jest alarmujący: tylko w 30% powiatów, w których znajdowały się kontrolowane powiatowe centra pomocy rodzinie, każdego roku organizowano choć jedną edycję programu korekcyjno-edukacyjnego. W przypadku programów psychologiczno-terapeutycznych sytuacja była podobna - zaledwie co drugi powiat zorganizował jedną lub dwie edycje w całym okresie objętym kontrolą.
Skrócenie terminu z 30 do 14 dni, bez jednoczesnego zwiększenia liczby dostępnych programów, może w praktyce oznaczać, że sprawcy przemocy nie zdążą się zgłosić nie z własnej winy, lecz z powodu braku miejsc.
Przeciążeni pracownicy i elektroniczny system eNK@ - co jeszcze zmienia projekt?
RPO zwraca uwagę na przeciążenie członków zespołów interdyscyplinarnych i grup diagnostyczno-pomocowych, zwłaszcza przedstawicieli pomocy społecznej. Ten problem sygnalizowała już NIK kilka lat temu. Rzecznik proponuje rozważenie wyodrębnienia stanowisk dedykowanych wyłącznie realizacji procedury „Niebieskie Karty" w ośrodkach pomocy społecznej.
Projekt wprowadza też nowe narzędzie - elektroniczny system „eNK@", który ma zastąpić papierową dokumentację procedury. System umożliwi szybki dostęp do informacji o rodzinie i jej historii, także gdy zmienia ona miejsce zamieszkania. Przepisy o systemie mają wejść w życie 1 czerwca 2027 roku, resztę zmian ustawa wprowadzi już 14 dni po ogłoszeniu.
Ważne
W systemie eNK@ gromadzone będą m.in. dane o stanie zdrowia, nałogach i wyrokach sądowych - zarówno osób doznających przemocy, jak i jej sprawców. Dane mają być przechowywane przez 10 lat od zakończenia procedury.
RPO wskazuje również na potrzebę zmiany rozporządzenia wykonawczego - dotyczącego samych formularzy „Niebieska Karta". Problemem jest m.in. brak możliwości wszczęcia procedury, gdy nie da się nawiązać kontaktu z osobą doznającą przemocy, np. z powodu jej stanu zdrowia.
Przemoc wobec kobiet to więcej niż przemoc domowa - RPO apeluje o szersze podejście
Rzecznik podkreśla w piśmie, że problem przemocy wobec kobiet wykracza poza ramy przemocy domowej. Chodzi o inne formy przemocy ze względu na płeć, doświadczane zarówno w przestrzeni prywatnej, jak i publicznej - także przez kobiety-migrantki, starsze czy z niepełnosprawnościami.
RPO powołuje się na Konwencję Stambulską oraz unijną dyrektywę w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet z 2024 roku. Rzecznik rekomendował kompleksową strategię w tym zakresie już kilka lat temu - i ponawia ten postulat przy okazji obecnych prac legislacyjnych.
FAQ - Niebieska Karta po nowemu
Czym jest procedura „Niebieskiej Karty"?
To narzędzie mające zatrzymać przemoc domową i zapewnić bezpieczeństwo osobom jej doświadczającym, uruchamiane przez m.in. pracowników socjalnych, policję czy nauczycieli.
Co zmienia nowy projekt ustawy o procedurze Niebieskiej Karty?
Upraszcza procedurę „Niebieskiej Karty", wprowadza elektroniczny system eNK@ oraz uzależnia zasiłek rodzinny na dzieci do 3 lat od potwierdzenia opieki medycznej.
Czy RPO popiera ten projekt?
Generalnie tak, Rzecznik ocenia go pozytywnie, ale zgłasza konkretne uwagi do doprecyzowania w dalszych pracach legislacyjnych.
Dlaczego RPO krytykuje pomysł zasiłku rodzinnego zależnego od wizyty u lekarza?
Bo zasiłek przysługuje tylko rodzinom spełniającym kryterium dochodowe - mechanizm nie obejmie więc wszystkich dzieci zagrożonych przemocą lub zaniedbaniem.
Ile powiatów organizuje programy dla sprawców przemocy domowej?
Według danych NIK, tylko 30% powiatów organizuje co roku choć jedną edycję programu korekcyjno-edukacyjnego dla sprawców przemocy.
Kiedy wejdzie w życie nowy elektroniczny system eNK@?
Przepisy dotyczące systemu eNK@ mają wejść w życie od 1 czerwca 2027 roku, pozostałe zmiany - 14 dni po ogłoszeniu ustawy.
Jak długo dane w systemie eNK@ będą przechowywane?
Przez 10 lat od zakończenia procedury „Niebieskiej Karty" w danym środowisku domowym.
Źródło: Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich
W redakcji Infor.pl dzieli się wiedzą opartą na przygotowaniu zawodowym radcy prawnego oraz doświadczeniu z kancelarii prowadzonej od 2017 roku. Jego droga zawodowa związana z prawem zaczęła się jednak już w 2012 roku – po ukończeniu studiów na kierunku prawo na Krakowskiej Akademii rozpoczął pracę w kancelarii (choć jako stażysta zdobywał doświadczenie prawnicze już od 2010 roku), by następnie w latach 2014–2016 odbyć aplikację w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Krakowie i zdać państwowy egzamin zawodowy na radcę prawnego w 2017 roku. Szczególny nacisk kładzie na zagadnienia z zakresu prawa cywilnego, gospodarczego, autorskiego, nowych technologii oraz obrotu nieruchomościami, a także prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Z Krakowem związany jako mieszkaniec od 2007 roku, co przekłada się także na dobrą znajomość lokalnego kontekstu. Prywatnie pasjonuje się motoryzacją – zarówno światem samochodowym, jak i motocyklowym (od kilku lat motocyklista) oraz kinematografią. Miłośnik Włoch.
